Tác phẩm
Schumann: Träumerei, Op. 15 số 7
Träumerei (Mơ màng) chỉ có 24 ô nhịp, nhưng là một bài học lớn về nhiều giọng trong hai bàn tay: giai điệu, các bè bên trong và bè trầm đan vào nhau như một bản hợp xướng nhỏ. Trang này hướng dẫn cách tập để mỗi bè hát đúng vị trí của nó, với một câu nhạc dài và một nhịp điệu tự do có chừng mực.
Fa trưởng · 4/4 ♩ = 100 (Schumann) ≈ Grade 6 24 ô nhịp
Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Nhà soạn nhạc | Robert Schumann (1810–1856) |
| Tác phẩm | Träumerei (Mơ màng), bài số 7 trong Kinderszenen (Cảnh tuổi thơ), Op. 15, gồm 13 bài |
| Sáng tác | Năm 1838 |
| Giọng · nhịp · tốc độ | Fa trưởng · 4/4 · không có chữ chỉ tốc độ; số máy đếm nhịp ♩ = 100 in từ lần in sửa của bản in đầu (1839), Schumann để nguyên; Clara Schumann về sau gợi ý ♩ = 80 |
| Hình thức | 24 ô nhịp: A (ô 1–8, nhắc lại) – B (ô 9–16) – A' (ô 17–24); sáu câu bốn ô nhịp |
| Độ khó | Henle xếp mức 5 (trung bình) trên thang 1–9; bài không có trong đề cương ABRSM 2021–2028 và RCM 2022. Ít nốt, nhưng cân bằng các bè rất khó |
| Kỹ năng chính | Làm nổi giai điệu trong cùng một tay, bè giữa, legato bằng ngón và bằng bàn đạp, câu nhạc dài, ritardando, rubato có chừng mực |
| Bản nhạc | IMSLP (tìm "Kinderszenen, Op.15"); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 44, in số máy đếm nhịp của bản in đầu), Wiener Urtext (UT 50190) |
Vì sao nên học bài này
Phần tiêu đề “Vì sao nên học bài này”- Ba, bốn lớp âm thanh trong hai tay. Đây là bước tiếp theo sau những bài "giai điệu tay phải, đệm tay trái": ở đây một bàn tay thường phải vừa hát vừa đệm. Kỹ năng này đã được giới thiệu ở mục cân bằng của Tạo tiếng đàn.
- Câu nhạc dài. Mỗi câu bốn ô nhịp là một hơi thở; cả bài là một vòng cung lớn.
- Bàn đạp legato. Không thể nối các hợp âm này chỉ bằng ngón tay; bạn phải học đổi bàn đạp sạch mà không đứt tiếng.
- Ngắn để làm kỹ. Hai, ba phút nhạc, nhưng có thể dành sáu tuần để làm cho từng nốt có ý nghĩa.
Bối cảnh
Phần tiêu đề “Bối cảnh”Schumann viết Kinderszenen năm 1838, khi đang yêu Clara Wieck; câu chuyện ra đời của tập nhạc ở hướng dẫn nghe.
Đây là nhạc về tuổi thơ cho người lớn, không phải nhạc cho trẻ em (nhạc cho người trẻ tập đàn là tập Album für die Jugend Op. 68, Schumann viết mười năm sau, xem Schumann: Album cho tuổi trẻ). Các tên bài, theo lời Schumann, chỉ là những gợi ý tinh tế cho cách chơi và cách hiểu. Träumerei đứng đúng giữa chu trình, bài thứ 7 trên 13.
Về tốc độ: số máy đếm nhịp ♩ = 100 có từ ấn bản đầu tiên (trong một lần in lại), và Schumann đã để nguyên khi duyệt bản in. Con số này nhanh hơn nhiều so với thói quen chơi rất chậm sau này. Michael Struck, chuyên gia về Schumann và biên tập viên của Henle, cho rằng câu chuyện "máy đếm nhịp của Schumann bị hỏng" là một huyền thoại, và Henle in con số này như chỉ dẫn của tác giả. Clara Schumann, trong ấn bản của bà, gợi ý chậm hơn (♩ = 80). Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.
Nghe trước khi tập
Phần tiêu đề “Nghe trước khi tập”Đọc hướng dẫn nghe Kinderszenen và nghe Träumerei trong bối cảnh cả chu trình, không chỉ như một bài lẻ. Khi nghe, hãy tự hỏi:
- Ai đang hát? Có lúc nào giai điệu nằm ở bè giữa hay ở tay trái không?
- Câu nhạc dài bao nhiêu? Nghệ sĩ lấy hơi ở đâu?
- Tốc độ: bản thu nào gần ♩ = 100, bản nào gần ♩ = 80 hoặc chậm hơn nữa?
Vladimir Horowitz chơi bài này ở cuối buổi hòa nhạc trở lại Carnegie Hall ngày 9/5/1965 và trong buổi diễn ở Moskva năm 1986; cả hai buổi đều có đĩa thu trực tiếp. So sánh tốc độ của ông với ♩ = 100 và với bản thu trọn Kinderszenen của một nghệ sĩ khác (ví dụ Martha Argerich, Deutsche Grammophon) để tự quyết định tốc độ của mình. Muốn biết thêm về các nghệ sĩ, xem Nghệ sĩ piano và bản thu.
Theo dõi khi nghe
Phần tiêu đề “Theo dõi khi nghe”Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| … | Câu 1 (nhịp lấy đà, ô 1–4): từ Đô giữa, giai điệu đi lên theo hợp âm rải rồi giữ nốt Fa cao; trong lúc Fa ngân, bè tenor tay trái đáp lời |
| … | Câu 2 (ô 5–8): cùng cử chỉ mở đầu, lên cao hơn tới La; ritard. ở cuối ô 8 |
| … | Đoạn A nhắc lại (ô 1–8): lần hai nhẹ hơn hay rộng hơn lần đầu? |
| … | Câu 3 (ô 9–12): mở đầu như cũ nhưng hòa âm tối lại, hướng về Sol thứ; đường nét bè trong chuyền giữa hai tay |
| … | Câu 4 (ô 13–16): lên cao hơn, qua Si♭ trưởng rồi Rê thứ; ritard. ở ô 16 |
| … | Câu 5 (ô 17–20): chủ đề trở lại nguyên vẹn, mềm hơn, như một kỷ niệm |
| … | Câu 6 và fermata (ô 21–24): giai điệu lên đến La; hợp âm đỉnh ở ô 22 mang dấu ngân (fermata), dấu ngân duy nhất trước hợp âm cuối (hợp âm cuối cũng có dấu ngân) |
| … | Kết: ritardando, bài khép lại ở Fa trưởng |
Cấu trúc
Phần tiêu đề “Cấu trúc”| Đoạn | Ô nhịp | Nội dung | Điều cần chú ý |
|---|---|---|---|
| A | nhịp lấy đà, 1–4 | Câu 1: từ Đô giữa, giai điệu đi lên theo hợp âm rải rồi giữ nốt Fa cao; bè trong tay trái đáp lời | Đỉnh câu ở phách 2 của ô 2; trong khi nốt Fa giữ, nghe bè tenor đi xuống |
| A | 5–8 | Câu 2: cùng mở đầu, lên cao hơn (đến La); xuất hiện nốt thăng đầu tiên | ritard. ở cuối ô 8 trước khi nhắc lại hoặc sang B |
| (nhắc lại 1–8) | Lần hai có thể nhẹ hơn hoặc rộng hơn, nhưng đừng giống hệt | ||
| B | 9–12 | Câu 3: mở đầu như cũ nhưng hòa âm tối lại, hướng về Sol thứ | Các đường nét bè trong chuyền từ tay trái sang tay phải |
| B | 13–16 | Câu 4: lên cao hơn qua Si♭ trưởng rồi Rê thứ | ritard. ở ô 16, ngay trước khi chủ đề trở lại |
| A' | 17–20 | Câu 5: chủ đề trở lại nguyên vẹn | Như một kỷ niệm, mềm hơn lần đầu |
| A' | 21–24 | Câu 6: lên đến La, hợp âm đỉnh có dấu ngân (fermata), rồi ritardando về kết; hợp âm cuối cũng có dấu ngân | Dồn hết ý nghĩa của bài vào hợp âm ngân này |
Mỗi câu đều bắt đầu bằng cùng một cử chỉ: một hợp âm rải đi lên từ nhịp lấy đà. Học thuộc bài này nghĩa là nhớ sáu cách khác nhau mà cử chỉ ấy đi tiếp.
Chỗ khó và cách tập
Phần tiêu đề “Chỗ khó và cách tập”| Chỗ khó | Vì sao khó | Cách tập |
|---|---|---|
| Giai điệu và hợp âm trong cùng tay phải | Ngón 4–5 yếu phải hát, ngón 1–2 khỏe phải thì thầm | Chơi riêng giai điệu với đúng ngón sẽ dùng; rồi chơi cả hợp âm nhưng các nốt dưới bấm câm; rồi cho chúng kêu thật khẽ. Dồn trọng lượng nghiêng về phía ngón út. Bài tập 1 |
| Nốt dài của giai điệu (Fa cao ở ô 2, La cao ở ô 6…) | Nốt dài tắt dần trong khi các bè khác tiếp tục; dễ "đánh thức" nốt sau quá to | Nghe nốt dài tắt đến đâu, cho các bè trong vào nhỏ hơn mức còn lại của nó; nốt giai điệu tiếp theo vào đúng độ to của đuôi nốt dài. Bài tập 2 |
| Bè tenor trong tay trái | Ngón cái trái dễ nặng; tenor và bè trầm cùng một tay | Tập riêng bè tenor như một giai điệu, hát theo; rồi thêm bè trầm thật nhẹ bên dưới |
| Đường nét chuyền giữa hai tay (đoạn B) | Chỗ đổi tay dễ nghe thấy: nốt to lên, ngắt hơi | Chơi đường nét đó liền một hơi chỉ bằng một tay (nếu với tới) để nghe đích; rồi chia tay, nốt đầu của tay sau phải vào đúng độ to của nốt cuối tay trước. Bài tập 3 |
| Legato hợp âm và bàn đạp | Không nối được hết bằng ngón; đổi bàn đạp muộn làm nhòe, sớm làm đứt | Bàn đạp nối: nhấn sau khi đánh, nhả và nhấn lại ngay sau mỗi hòa âm mới. Tập chậm, chỉ nghe chỗ đổi. Xem Bàn đạp |
| Nốt hoa mỹ rải ở tay trái (ô 2, ô 6) | Dễ thành tiếng gõ hoặc làm trễ nhịp | Chơi ngay trước phách, nhẹ, như một cái chạm đưa bàn tay về nốt chính |
| Ritardando và fermata | Chậm quá sớm, hoặc chậm ở mọi cuối câu | Chỉ chậm ở ba chỗ có ghi; quyết định trước ritardando bắt đầu từ nốt nào và dài bao lâu |
Bài tập chuẩn bị
Phần tiêu đề “Bài tập chuẩn bị”Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.
1. Giai điệu nổi trên hợp âm của cùng tay phải
Phần tiêu đề “1. Giai điệu nổi trên hợp âm của cùng tay phải”- Tay phải chỉ giai điệu, ngón 5–4–3 như ghi; nghe độ dài từng nốt.
- Thêm các nốt dưới nhưng bấm câm (đẩy phím xuống chậm đến mức không kêu).
- Cho các nốt dưới kêu thật nhỏ (khối nhạc ghi p, càng nhỏ hơn giai điệu càng tốt); giai điệu vẫn mf. Nếu không nghe rõ hai lớp, quay lại bước 2.
2. Nốt dài ở trên, bè tenor hát ở tay trái
Phần tiêu đề “2. Nốt dài ở trên, bè tenor hát ở tay trái”- Tay phải giữ Fa cao trọn ô đầu: nghe nó tắt dần.
- Nốt trầm (ngón 5) thật nhẹ, bàn đạp giữ nó để tay trái rảnh lên hát; bè tenor (ngón 1–3) cất lên như một giọng khác, nhỏ hơn đuôi nốt Fa một chút.
- Ô 2: nốt Mi tay phải vào đúng độ to còn lại của Fa, không to hơn.
3. Một đường nét chuyền từ tay trái sang tay phải
Phần tiêu đề “3. Một đường nét chuyền từ tay trái sang tay phải”- Tay trái đi lên Fa – La – Đô – Fa với một crescendo rất nhỏ; tay phải nối tiếp La – Đô – Fa như thể vẫn là một bàn tay.
- Nốt La đầu tiên của tay phải không được "mới": nó tiếp nối độ to và hướng đi của nốt Fa cuối tay trái.
- Bàn đạp giữ hòa âm Fa trưởng suốt hai ô đầu, đổi ở mỗi chữ Ped.
Kế hoạch tập
Phần tiêu đề “Kế hoạch tập”Kế hoạch 6 tuần, 30–45 phút mỗi ngày cho bài này. Tốc độ tính theo phách đen.
| Tuần | Việc chính | Máy đếm nhịp |
|---|---|---|
| 1 | Nghe Kinderszenen trọn bộ; đánh dấu sáu câu và các bè trên bản nhạc (bút màu cho giai điệu). Bài tập 1–2. Câu 1–2 từng tay | ♩ = 56 |
| 2 | Câu 1–2 hai tay, chưa bàn đạp; chọn ngón bấm nối được nhiều nhất. Câu 3–4 (đoạn B) từng tay; bài tập 3 | ♩ = 56–60 |
| 3 | Cả bài hai tay; thêm bàn đạp; mỗi ngày một câu "chỉ nghe bè tenor" | ♩ = 60–66 |
| 4 | Cân bằng: giai điệu, bè trong, bè trầm ở ba mức to khác nhau; thu âm để kiểm tra | ♩ = 66–72 |
| 5 | Câu nhạc và ritardando: quyết định đỉnh của từng câu và của cả bài; fermata | ♩ ≈ 72–80, có co giãn |
| 6 | Chơi thuộc lòng, chơi trọn trong bối cảnh bài 6 và bài 8 của chu trình; biểu diễn cho người khác nghe | Tốc độ bạn chọn |
Diễn tấu
Phần tiêu đề “Diễn tấu”Tốc độ
Phần tiêu đề “Tốc độ”Con số ♩ = 100 của Schumann cho thấy ông nghĩ bài này trôi, không lê thê. Nhiều nghệ sĩ lớn chơi chậm hơn nhiều, và một tốc độ khoảng ♩ = 72–80 vẫn rất thuyết phục. Hãy chọn tốc độ mà ở đó mỗi câu bốn ô nhịp vẫn là một hơi thở: nếu phải "lấy hơi" giữa câu, bạn đang chơi quá chậm.
Rubato và ritardando
Phần tiêu đề “Rubato và ritardando”Schumann chỉ ghi ritard. ở ba chỗ, nơi các đoạn nối vào nhau; ngoài dấu ngân ở hợp âm cuối, bài chỉ có một fermata, ở ô 22, ngay trước câu kết. Đó là lời nhắc rằng phần còn lại cần chạy liền mạch. Rubato ở đây là hơi thở nhỏ: nán lại một chút ở đỉnh câu, bắt kịp khi giai điệu đi xuống; không phải chậm lại ở mọi cuối câu.
Âm thanh và cân bằng
Phần tiêu đề “Âm thanh và cân bằng”- Giai điệu cantabile, tròn, không bao giờ gắt, kể cả ở đỉnh.
- Bè trong và bè tenor là những giọng thật, nhỏ hơn giai điệu nhưng có đường nét; không phải tiếng đệm đều đều.
- Bè trầm sâu nhưng nhẹ, như nền sàn nhà.
- Dải sắc thái hẹp (p là chủ yếu, theo bản nhạc bắt đầu p); mỗi nấc nhỏ đều đáng giá.
Bàn đạp
Phần tiêu đề “Bàn đạp”Đổi theo hòa âm, thường mỗi nửa ô hoặc mỗi phách, kiểu bàn đạp nối. Ở chỗ giai điệu đi bậc liền trên cùng một hòa âm, có thể đạp nông hơn để các nốt không chồng lên nhau. Thử chơi một lần không bàn đạp: chỗ nào bạn không nối được bằng ngón, chỗ đó bàn đạp phải làm việc. Xem Bàn đạp.
Ấn bản
Phần tiêu đề “Ấn bản”Ấn bản của Clara Schumann đổi các số máy đếm nhịp (Träumerei: ♩ = 80). Dùng bản Urtext để thấy ký hiệu của bản in đầu.
Lỗi thường gặp
Phần tiêu đề “Lỗi thường gặp”- Mọi nốt trong hợp âm to bằng nhau: giai điệu chìm.
- Ngón cái (cả hai tay) gõ mạnh, nhất là trên các nốt lặp lại.
- Chậm lại ở cuối mọi câu, cả bài thành một chuỗi những lần dừng.
- Tốc độ quá chậm, câu nhạc đứt thành từng nốt.
- Bàn đạp đổi muộn, các hòa âm Lãng mạn chồng lên nhau thành tiếng ồn.
- Nốt hoa mỹ tay trái rơi đúng phách và làm chậm nhịp.
- Đỉnh của bài (hợp âm có fermata) bị chơi quá to, mất đi vẻ mơ màng.
Học tiếp
Phần tiêu đề “Học tiếp”- Cùng chu trình: học thêm Von fremden Ländern und Menschen (bài 1) và Der Dichter spricht (bài 13) để chơi một nhóm ba bài.
- Hát trên phím đàn, cùng chặng: Mendelssohn: Thuyền ca Venice, Beethoven: Ánh trăng, chương 1.
- Hát trên phím đàn, khó hơn: Chopin: Nocturne Op. 9 số 2, Beethoven: Pathétique, chương 2.
- Các bè độc lập hơn (hai bè ngang nhau): Bach: Invention số 1.
- Xem thứ tự gợi ý ở Tác phẩm theo cấp độ.
- Cùng chặng 5: các bài của chặng 5.
- Chặng 6: các bài của chặng 6.
- Nghe kèm: Schumann: Kinderszenen.
Kiểm tra nhanh
Phần tiêu đề “Kiểm tra nhanh”Kiểm tra nhanh 4 câu
Đoạn nào của Träumerei được nhắc lại?
- Đoạn A đầu tiên (ô 1–8)
- Đoạn B (ô 9–16)
- Đoạn A' (ô 17–24)
Làm sao cho giai điệu nổi trên các nốt hợp âm trong cùng tay phải?
- Đánh mọi nốt của hợp âm to bằng nhau
- Chơi riêng giai điệu, rồi thêm các nốt dưới bấm câm, rồi cho chúng kêu thật khẽ; dồn trọng lượng về phía ngón út
- Giữ bàn đạp lâu hơn để giai điệu ngân dài
Số máy đếm nhịp Schumann in cho Träumerei là bao nhiêu?
- ♩ = 60
- ♩ = 80
- ♩ = 100
Schumann ghi ritard. ở đâu?
- Chỉ ở ba chỗ, nơi các đoạn nối vào nhau
- Ở cuối mọi câu
- Không ở chỗ nào
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- G. Henle Verlag, Scenes from Childhood op. 15, HN 44: lời tựa (Ernst Herttrich, 2007) và phần Comments (các số máy đếm nhịp có từ lần in sửa của bản in đầu, 1839).
- Wolf-Dieter Seiffert, "From deep sleep to MM 100" (Henle, 2010): ba chỗ ritardando, một fermata, ♩ = 100.
- Phỏng vấn Michael Struck (Henle, 2010) và Henle Blog, "Schumann's metronome markings in his Kinderszenen: opportunity, not nuisance" (2021).
- Bản nhạc đối chiếu: bản gõ lại của Mutopia Project (theo Leichte Stücke, 1900) và ấn bản Peters trên Internet Archive.
- Đĩa của Vladimir Horowitz: Carnegie Hall Concert, May 9, 1965 (Sony Classical) và Horowitz in Moscow (Deutsche Grammophon, 1986).
- Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT