Tác phẩm
Bach: Prelude nhỏ Đô trưởng, BWV 939
Mười sáu ô nhịp, chơi chưa đầy một phút, nhưng có gần đủ những gì làm nên một prelude của Bach: hợp âm rải chuyền qua lại giữa hai tay, nốt nền ở bè trầm, một chuỗi láy, một gam móc kép và một cái kết gọn gàng. Đây là bậc thang vừa sức trước khi bạn bước lên Prelude Đô trưởng, BWV 846.
Đô trưởng · 4/4 Hợp âm rải chia hai tay ≈ Grade 3 16 ô nhịp
Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Nhà soạn nhạc | Johann Sebastian Bach (1685–1750). Bản chép duy nhất còn lại không ghi tên tác giả (xem Bối cảnh) |
| Tác phẩm | Prelude (Praeludium) Đô trưởng, BWV 939: bài đầu trong Fünf kleine Präludien (Năm prelude nhỏ, BWV 939–943); số 2 trong tuyển tập quen thuộc 12 prelude nhỏ |
| Sáng tác / xuất bản | Không còn bản viết tay của Bach. Nguồn thế kỷ 18 duy nhất là một bản chép trong tập P 804 ở Thư viện Quốc gia Berlin, bộ sưu tập gắn với Johann Peter Kellner. Năm sáng tác chưa xác định: các tài liệu ước đoán từ thời Köthen (1717–1723) đến khoảng 1726–1727. In lần đầu năm 1843 (nhà Peters, Leipzig) |
| Giọng · nhịp · tốc độ | Đô trưởng · 4/4 · không ghi tốc độ (thường ♩ ≈ 80–100) |
| Hình thức | Một mạch liền 16 ô, bốn chặng: nốt nền chủ (ô 1–3) → chuyền tay, sang Sol trưởng (ô 4–8) → nốt nền át có láy (ô 9–12) → về Đô, gam móc kép và kết (ô 13–16) |
| Độ khó | Khoảng ABRSM Grade 3 (ước lượng); RCM xếp bài ở Level 5 (đề cương 2022) |
| Kỹ năng chính | Hợp âm rải chia giữa hai tay, giữ nốt trầm bằng ngón, móc đơn đều, láy ở tay trái, gam móc kép có chỗ quay đầu, tiếng đàn rõ với rất ít hoặc không bàn đạp |
| Bản nhạc | IMSLP (tìm "5 Kleine Präludien, BWV 939-943", có bản Bach-Gesellschaft năm 1890); bản Urtext: G. Henle Verlag HN 106, Kleine Präludien und Fughetten (Prelude nhỏ và fughetta) |
Vì sao nên học bài này
Phần tiêu đề “Vì sao nên học bài này”- Một bài Bach trọn vẹn, vừa tầm. Mười sáu ô, không có bè phức điệu nào phải giữ riêng. Vài tuần là bạn có một tác phẩm hoàn chỉnh để chơi cho người khác nghe.
- Hình rải đổi tay. Ô 1–3, tay phải rải trên nốt trầm ngân dài; ô 4, hình rải chuyển xuống tay trái còn tay phải đánh hợp âm; sau đó hai tay thay phiên nhau; ô 13, cả hai cùng rải. Đây chính là kỹ năng mà Prelude BWV 846 đòi hỏi suốt 35 ô, ở đây ở dạng nhẹ nhàng hơn.
- Nghe được nhịp điệu hòa âm. Nhịp điệu hòa âm là tốc độ đổi hợp âm. Gần như cả bài mỗi ô một hợp âm; riêng ô 15, hợp âm đổi gần như từng phách. Hòa âm tăng tốc, tai bạn biết kết đang tới (xem Kết).
- Hai kiểu nốt nền. Quãng tám Đô trầm giữ suốt ba ô đầu, rồi nốt Sol trầm nhảy quãng tám có láy ở ô 9–11: hai cách tạo một nền vững bên dưới hòa âm thay đổi.
- Thử những câu hỏi của Bach trên piano. Chơi liền hay tách? Dùng bàn đạp hay không? Sắc thái lấy từ đâu khi bản nhạc không ghi gì? Một bài ngắn là chỗ lý tưởng để thử và nghe kết quả.
Bối cảnh
Phần tiêu đề “Bối cảnh”Không có bản viết tay nào của Bach cho bài này. Nguồn duy nhất từ thế kỷ 18 là một bản chép nằm trong tập P 804 ở Thư viện Quốc gia Berlin, một tập lớn đóng chung nhiều bản chép riêng lẻ. Tập này phần lớn đến từ di sản của Johann Peter Kellner (1705–1772), cantor ở Gräfenroda, vùng Thüringen: 57 bản chép riêng lẻ, chủ yếu là nhạc đàn phím của Bach. Phần chứa BWV 939–942 do một người chép chưa rõ tên, và không ghi tên tác giả. Vì vậy không có bằng chứng trực tiếp rằng bài là của Bach, dù danh mục BWV và các ấn bản Urtext vẫn xếp bài dưới tên ông.
Năm sáng tác cũng chưa chắc chắn. Có tài liệu xếp bài vào thời Bach làm việc ở Köthen (1717–1723), có tài liệu đặt nó vào khoảng 1726–1727. Điều rõ ràng hơn là công dụng: một bài ngắn để học đàn.
Cái tên "prelude nhỏ" là của thế kỷ 19. Năm 1843, nhà Peters ở Leipzig in một tập mười hai prelude ngắn, gom từ hai nguồn: Clavier-Büchlein (sổ tay đàn phím) mà Bach soạn cho con trai Wilhelm Friedemann, và tập P 804. Tên tập nói rõ mục đích: Douze petits Préludes ou Exercices pour les commençans (Mười hai prelude nhỏ, hay bài tập cho người mới bắt đầu). BWV 939 là số 2 của tập ấy. Năm 1890, ấn bản toàn tập của Hội Bach (Bach-Gesellschaft, tập 36) in lại bài; danh mục BWV về sau xếp nó đứng đầu nhóm Fünf kleine Präludien (Năm prelude nhỏ, BWV 939–943).
Bach viết cho Clavier, tức đàn phím nói chung, như harpsichord hay clavichord. Trên harpsichord, lực ngón gần như không làm tiếng to hay nhỏ đi; trên piano, tiếng to hay nhỏ theo lực ngón, nên bạn có cả một dải sắc thái. Chơi Bach trên piano vì thế là một chuỗi lựa chọn, bàn kỹ ở phần Diễn tấu. Xem thêm thời kỳ Baroque.
Nghe trước khi tập
Phần tiêu đề “Nghe trước khi tập”Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần một câu hỏi:
- Nốt trầm. Quãng tám Đô ở đầu bài còn vang đến đâu khi tay phải đã rải sang ô 3?
- Ai đang rải? Đánh dấu bằng bút chì những ô mà hình rải nằm ở tay trái. Hai tay có "nói" giống nhau không?
- Láy. Ở ô 9–11, nốt Sol của tay trái có láy. Láy nghe rõ từng nốt hay chỉ như một cái rung nhẹ?
- Kết. Nghệ sĩ có chậm lại ở hai ô cuối không, và chậm từ đâu?
Bài có mặt trong rất nhiều bản thu trọn các prelude nhỏ, cả trên harpsichord lẫn piano: chẳng hạn Kenneth Gilbert thu trên harpsichord, Angela Hewitt thu trên piano. Hãy nghe ít nhất một bản harpsichord và một bản piano, rồi ghi lại: bản nào nhanh hơn, bản nào thay đổi sắc thái nhiều hơn, hình rải liền hay hơi tách. Muốn nghe trước bài bạn sẽ học ở chặng sau của lộ trình, mở bản thu và bảng Theo dõi khi nghe của Prelude BWV 846.
Theo dõi khi nghe
Phần tiêu đề “Theo dõi khi nghe”Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| … | Ô 1–3, nốt nền Đô: quãng tám Đô trầm ngân suốt ba ô; tay phải rải Đô bảy, Fa trưởng, rồi Sol bảy |
| … | Ô 4–5, đổi tay: tay phải đánh hợp âm, hình rải chuyển xuống tay trái; Fa♯ xuất hiện ở ô 5 |
| … | Ô 6–8, sang Sol trưởng: hình rải chuyền qua lại giữa hai tay, đến hợp âm Rê bảy ở ô 8 |
| … | Ô 9–11, nốt nền Sol: tay trái nhảy quãng tám trên nốt Sol, nốt Sol cao có láy; tay phải leo dần lên |
| … | Ô 12, dừng ở Sol: tay phải giữ hợp âm Sol trưởng, tay trái rải Sol bảy để quay về Đô |
| … | Ô 13, hai tay cùng rải: hợp âm Đô bảy của ô 1 trở lại, cao hơn một quãng tám |
| … | Ô 14, gam móc kép: tay phải chạy xuống rồi chạy lên trên nốt Fa trầm ngân dài |
| … | Ô 15–16, kết: hợp âm đổi theo từng phách, nốt Sol trầm nhảy quãng tám xuống, rồi hợp âm Đô cuối cùng |
Cấu trúc
Phần tiêu đề “Cấu trúc”Bảng dưới ghi hợp âm chính của từng ô (gần đúng). Viết những tên này lên bản nhạc bằng bút chì: đó là tấm bản đồ để bạn học thuộc.
| Chặng | Ô nhịp | Hợp âm | Điều cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Nốt nền chủ | 1–3 | Đô bảy – Fa – Sol bảy, cả ba trên quãng tám Đô trầm | Tay phải rải; tay trái giữ nguyên quãng tám bằng ngón 5 và 1 |
| Chuyền tay, sang Sol trưởng | 4–8 | Đô – Rê bảy – Sol (sang Mi thứ ở phách 4) – La thứ – Rê bảy | Hình rải đổi tay gần như từng ô; Fa♯ kéo nhạc về phía Sol trưởng |
| Nốt nền át | 9–12 | Sol bảy – Đô – Fa♯ giảm, trên nốt Sol trầm có láy; ô 12 dừng ở Sol | Nốt đầu mỗi ô của tay phải đi lên Si – Mi – Fa♯ – Sol: căng dần |
| Về Đô và kết | 13–16 | Đô bảy – Fa – (ô 15 đổi hợp âm theo phách) – Đô | Ô 14 là ô móc kép duy nhất; ô 15 hòa âm dày nhất; ô 16 dừng hẳn |
Bốn ô đầu
Phần tiêu đề “Bốn ô đầu”Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1890), đối chiếu qua bản chép LilyPond của Mutopia Project; số ngón là gợi ý của trang này. Bản gốc không có dấu sắc thái hay dấu luyến nào.
Ba ô đầu, tay trái đặt quãng tám Đô (C2–C3) rồi để yên: không nhấc, không bàn đạp. Ở ô 4, vai trò đảo lại: hình rải của tay trái phải đều và nhẹ y như tay phải vừa chơi, còn hợp âm tay phải đặt xuống khẽ.
Chỗ khó và cách tập
Phần tiêu đề “Chỗ khó và cách tập”| Chỗ khó | Vì sao khó | Cách tập |
|---|---|---|
| Giữ quãng tám Đô (ô 1–3) | Mười hai phách liền, tay trái không được nhấc; đánh quá nhẹ thì nốt tắt trước khi hết ô 3 | Đánh quãng tám đủ sâu rồi để yên ngón 5 và 1 trên phím. Lắng nghe nốt trầm còn vang đến đâu. Không dùng bàn đạp để "giữ hộ" |
| Hình rải đổi tay (ô 4–8, 12–13) | Tay trái thường nặng và kém đều hơn; người nghe nhận ra ngay khi hình rải "đổi giọng" | Bài tập 1. Chơi tay trái ô 4 rồi tay phải ô 1, so xem có giống nhau không; thu âm để nghe lại |
| Hợp âm tay phải (ô 4–5) | Dễ bị gõ to, che mất hình rải của tay trái | Đặt sẵn ngón lên phím trước phách; ấn bằng sức nặng thả lỏng của cánh tay, nhỏ hơn tay trái một bậc |
| Láy ở tay trái (ô 9–11) | Láy rơi đúng phách mạnh, rồi phải nhảy quãng tám xuống ngay; dễ trễ nhịp hoặc láy không rõ | Bài tập 2: tập bản viết ra trước, rồi mới dùng kí hiệu. Nếu láy làm gãy nhịp, tạm chơi nốt trơn |
| Gam móc kép (ô 14) | Ô duy nhất có móc kép, lại quay đầu giữa ô; dễ vội và vấp | Bài tập 3. Ngón cố định: 5-4-3-2-1-3-2-1, rồi 2-1-2-3-1-2-3-4, ngón 5 vào Sol ở ô 15. Tập theo nhịp chấm dôi |
| Ô 15 | Hợp âm đổi theo phách; tay phải đi từ Sol cao xuống quãng bốn Sol–Đô rồi quãng sáu Rê–Si; tay trái đi Fa–Rê–Mi–Đô rồi nhảy quãng tám trên Sol | Tập riêng ô 14–16 ngay từ tuần đầu, chậm, hai tay; gọi tên hợp âm từng phách |
| Giữ nhịp khi hình nốt đổi | Móc đơn, nốt trắng, nốt đen, móc kép nối nhau; dễ nhanh ở chỗ quen, chậm ở chỗ khó | Tập với máy đếm nhịp ở tốc độ của ô khó nhất, thường là ô 14 |
Bài tập chuẩn bị
Phần tiêu đề “Bài tập chuẩn bị”Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.
1. Hình rải chuyền giữa hai tay
Phần tiêu đề “1. Hình rải chuyền giữa hai tay”Ô 1 và ô 3, tay phải rải trên quãng tám tay trái; ô 2, hai tay đổi vai. Hình rải phải nghe giống hệt nhau dù tay nào chơi. Bắt đầu ở ♩ = 60, chỉ tăng tốc khi ba lần liền đều tay.
2. Láy dưới trên nốt Sol trầm
Phần tiêu đề “2. Láy dưới trên nốt Sol trầm”Ô 1 viết rõ láy: Sol – Fa – Sol thật nhanh, bắt đầu đúng phách, rồi nhảy xuống Sol trầm. Ô 2–3 dùng kí hiệu láy, chơi y như ô 1. Ngón 1-2-1 cho láy giúp ngón 5 tới Sol trầm kịp lúc.
3. Móc kép có chỗ quay đầu
Phần tiêu đề “3. Móc kép có chỗ quay đầu”Cùng hình nốt với ô 14 nhưng thấp hơn một bậc, để bạn luyện ngón bấm mà không "mòn" ô thật.
Mỗi biến thể chơi 3–5 lần, chậm và thả lỏng, rồi quay về dạng gốc. Khi dạng gốc đã đều, chơi đúng ô 14 với cùng thứ tự ngón: chỉ cần dời tay lên một phím.
Kế hoạch tập
Phần tiêu đề “Kế hoạch tập”Kế hoạch 4 tuần, khoảng 20–30 phút mỗi ngày.
| Tuần | Việc chính | Máy đếm nhịp |
|---|---|---|
| 1 | Nghe 2–3 bản thu (ít nhất một bản harpsichord); viết tên hợp âm lên từng ô. Ô 1–8 từng tay; bài tập 1 | ♩ = 60 |
| 2 | Ô 9–16 từng tay, tập riêng ô 14–16; bài tập 2 và 3. Ô 1–8 hai tay | ♩ = 60–66 |
| 3 | Cả bài hai tay; thêm láy; chọn cách phát âm và sắc thái cho từng chặng | ♩ = 72–80 |
| 4 | Chơi thuộc lòng; thu âm và nghe lại độ đều, chỗ đổi tay, láy; chơi cho người khác nghe | ♩ = 84–96 |
Diễn tấu
Phần tiêu đề “Diễn tấu”Tốc độ và cảm nhịp
Phần tiêu đề “Tốc độ và cảm nhịp”Bach không ghi tốc độ. Một lần chơi thường chỉ dài chừng 40 giây, tức quanh ♩ ≈ 90–100; với người học, ♩ ≈ 80–90 đã rất đẹp. Cảm hai phách lớn mỗi ô, mỗi phách một nhóm bốn móc đơn: nhạc sẽ tự đi tới. Giữ tốc độ ổn định đến hết ô 15, chỉ nới rất nhẹ ở ô cuối.
Liền hay tách
Phần tiêu đề “Liền hay tách”Trên piano có hai cách đều chính đáng:
- Hình rải liền (legato). Ngón nối ngón, mỗi hợp âm vang thành một khối.
- Móc đơn hơi tách (non legato). Mỗi nốt nhấc ra một chút, gần với tiếng harpsichord, nghe sáng và rõ.
Chọn một cách và giữ nó cho cả hai tay. Dù chọn cách nào, gam móc kép ở ô 14 vẫn nên liền, còn các nốt đen của tay trái ở ô 9–11 hơi tách để cú nhảy quãng tám nghe rõ.
Bàn đạp
Phần tiêu đề “Bàn đạp”Gần như không cần. Quãng tám Đô ở đầu bài được giữ bằng ngón, đúng như bản nhạc ghi; nếu dùng bàn đạp để giữ nó suốt ba ô, Đô bảy, Fa và Sol bảy của tay phải sẽ chồng lên nhau thành một đám mờ. Nếu muốn tiếng ấm hơn, chỉ nhấn nông và đổi bàn đạp mỗi khi hợp âm đổi; nhưng hãy chơi được cả bài không bàn đạp trước. Xem Bàn đạp.
Sắc thái
Phần tiêu đề “Sắc thái”Bản nhạc không có dấu sắc thái nào. Hãy để cấu trúc dẫn đường: ô 1–4 đầy đặn, nốt trầm sâu; ô 5–8 nhẹ hơn một chút, như đi xa nhà; ô 9–12 lớn dần theo đường đi lên của tay phải; ô 13–16 đầy tiếng và chắc, chỉ thả nhẹ ở hợp âm cuối. Mỗi chặng giữ một mức sắc thái rồi chuyển dần sang chặng sau; tránh to nhỏ từng nốt theo kiểu Lãng mạn.
Kí hiệu láy ở ô 9–11 là láy dưới: nốt chính – nốt kề dưới – nốt chính, bắt đầu đúng phách và thật nhanh. Nốt kề dưới là Fa hay Fa♯? Ở ô 9, tay phải có Fa♮ (hợp âm Sol bảy), nên Sol – Fa – Sol hợp với hòa âm; ở ô 11, tay phải có Fa♯, nên Sol – Fa♯ – Sol nghe tự nhiên hơn. Xem chú thích trong bản Urtext của bạn hoặc hỏi thầy, rồi giữ một cách cố định. Nếu láy làm gãy nhịp, chơi nốt Sol trơn: nhịp đều quan trọng hơn trang trí. Xem thêm Nốt hoa mỹ.
Ấn bản
Phần tiêu đề “Ấn bản”Bản Bach-Gesellschaft chỉ có nốt và các dấu láy. Nhiều ấn bản dạy đàn thêm sắc thái, dấu luyến, tốc độ và số ngón của người biên tập: có thể hữu ích, nhưng hãy biết đâu là của nguồn gốc, đâu là của người biên tập. Số ô nhịp trên trang này theo bản Bach-Gesellschaft.
Lỗi thường gặp
Phần tiêu đề “Lỗi thường gặp”- Nhấc tay trái khỏi quãng tám Đô trước khi hết ô 3, hoặc đánh lại nó.
- Hình rải tay trái nặng và gồ ghề hơn tay phải.
- Hợp âm tay phải ở ô 4–5 bị gõ to, che mất hình rải.
- Láy làm trễ phách, hoặc thành một chùm nốt không rõ.
- Ô 14 chạy nhanh rồi vấp ở chỗ quay đầu.
- Dùng bàn đạp để giữ nốt trầm qua nhiều hợp âm.
- Kết vội: ô 15 là chỗ hòa âm dày nhất nhưng lại bị chơi hấp tấp.
Học tiếp
Phần tiêu đề “Học tiếp”- Bước tiếp theo: Bach: Prelude Đô trưởng, BWV 846. Cùng giọng, cùng lối rải hợp âm chia hai tay, nhưng dài 35 ô và đòi tiếng đàn đều hơn nhiều.
- Cùng nhóm prelude nhỏ: BWV 924 (Đô trưởng) và BWV 999 (Đô thứ), hai bài gần cùng độ khó, cũng dựng trên hợp âm rải.
- Hai bè độc lập: Bach: Invention số 1, khi bạn sẵn sàng cho phức điệu.
- Cùng chặng: Clementi: Sonatina Op. 36 số 1, Tchaikovsky: Cầu nguyện buổi sáng; nhẹ hơn một chặng: Minuet Sol trưởng, Musette Rê trưởng; danh sách đầy đủ ở Tác phẩm theo cấp độ.
- Cùng chặng 3: các bài của chặng 3.
- Chặng 4: các bài của chặng 4.
Kiểm tra nhanh
Phần tiêu đề “Kiểm tra nhanh”Kiểm tra nhanh 4 câu
Ở ba ô đầu, tay trái làm gì?
- Giữ một quãng tám Đô trầm suốt ba ô
- Rải hợp âm Đô trưởng bằng móc đơn
- Chơi láy trên nốt Sol
Ở ô 15, nhịp điệu hòa âm thay đổi thế nào?
- Chậm lại: một hợp âm kéo dài hai ô
- Nhanh lên: hợp âm đổi gần như từng phách, báo hiệu kết
- Không đổi: vẫn mỗi ô một hợp âm
Vì sao không nên dùng bàn đạp để giữ nốt Đô trầm ở ô 1–3?
- Ba hợp âm khác nhau của tay phải sẽ chồng lên nhau; ngón tay giữ được nốt trầm mà tiếng vẫn trong
- Vì piano không giữ được nốt trầm lâu như vậy
- Vì nốt Đô trầm phải tắt ngay sau phách đầu
Ô 9–11 là gì?
- Một đoạn gam móc kép
- Nốt nền át: nốt Sol trầm có láy, bên trên tay phải rải hợp âm đi lên dần
- Một đoạn chuyển sang La thứ
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- Bach Digital (Bach-Archiv Leipzig): trang BWV 939 và trang bản chép D-B Mus.ms. Bach P 804, tập nhỏ 53 (người chép chưa rõ, không ghi tên tác giả, khoảng 1726–1727 hoặc muộn hơn) và cả tập P 804 (phần lớn từ di sản của Kellner) (bach-digital.de).
- G. Henle Verlag, HN 106 Kleine Präludien und Fughetten (Rudolf Steglich biên tập): lời nói đầu về bản chép của Kellner (henle.de).
- Bach Printed Music Database (Riemenschneider Bach Institute): tập 12 petits préludes của nhà Peters (F. K. Griepenkerl biên tập), thứ tự các bài (bachbib.bw.edu).
- Robert Eitner, "Kellner, Johann Peter", Allgemeine Deutsche Biographie 15 (1882) (deutsche-biographie.de).
- Danh sách bản thu: Bach Cantatas Website.
- Bản nhạc: IMSLP (Bach-Gesellschaft, tập 36, Ernst Naumann biên tập, 1890); đoạn trích đối chiếu với bản chép LilyPond của Mutopia Project. Xem thêm tài liệu tham khảo.
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT