Piano

10 bài đầu tiên (hai tay)

Mười giai điệu quen thuộc, soạn lại cho hai tay trên khuông kép, có ghi số ngón. Mỗi bài thêm đúng một kỹ năng hai tay mới: chuyền giai điệu qua lại giữa hai tay, giữ nốt trầm, hợp âm tay trái, canon, nhịp 3/4 và 6/8, bàn đạp, rồi đến đoạn mở đầu Für Elise đúng như Beethoven viết.

Trước khi bắt đầu

Bạn nên đã:

ngồi đúng tư thế và biết số ngón (Tư thế, thế tay và cách dùng lực);
tìm được Đô giữa và các nốt mốc (Bản đồ bàn phím);
quen thế Đô: năm ngón trên Đô–Rê–Mi–Fa–Sol (tuần 1 của Hai tuần đầu tiên). Từ bài 4, tập song song các thế Sol và Fa ở Vị trí năm ngón.

Nếu chưa, hãy theo Hai tuần đầu tiên: kế hoạch đó dẫn thẳng vào ba bài đầu của trang này.

Đọc bản nhạc trên trang này:

Con số nhỏ trên nốt là số ngón (1 = ngón cái). Số chỉ ghi ở nốt đầu và ở chỗ đổi thế tay; các nốt ở giữa dùng ngón kế tiếp một cách tự nhiên.
Khuông trên (khóa Sol) là tay phải, khuông dưới (khóa Fa) là tay trái.
Bấm nút phát để nghe trước và nhìn con trỏ chạy theo từng nốt.

Cách tập mỗi bài

Nghe mẫu hai lần, mắt dõi theo bản nhạc.
Tay phải riêng, thật chậm, đếm to "một – hai – ba – bốn".
Tay trái riêng. Phần tay trái thường dễ hơn; hãy chơi nó thật đều.
Hai tay thật chậm (♩ = 50–60 với máy đếm nhịp). Dừng ở mỗi chỗ hai tay cùng đánh để kiểm tra: đó là các điểm neo (cách ghép tay đầy đủ ở Sáu bậc ghép hai tay).
Tăng tốc độ một nấc (2–4 nhịp/phút) chỉ khi đã chơi đúng ba lần liên tiếp.
Xong một bài: thu âm, nghe lại và ghi vào nhật ký.

Mỗi bài mất vài ngày đến vài tuần tùy người; Lộ trình piano năm đầu trải mười bài trong khoảng năm tháng đầu. Đừng sang bài mới khi bài cũ còn phải dừng giữa chừng: dừng lại nghĩa là tay chưa biết đường, và bài sau sẽ khó hơn.

Lộ trình 10 bài

#	Bài	Kỹ năng hai tay	Điều mới
1	Au clair de la lune	Giai điệu chuyền từ tay phải sang tay trái	Tay trái ở thế Sol
2	Ah! vous dirai-je, maman (Twinkle)	Tay trái giữ nốt trầm, đổi nốt theo hòa âm	Ba chức năng I – IV – V; mở rộng thế tay
3	Ode to Joy	Tay trái nốt dài; một nốt giai điệu nằm ở tay trái	Nốt đen chấm dôi
4	Hänschen klein	Hợp âm ba nốt ở tay trái	Đổi hình hợp âm I ↔ V7
5	Frère Jacques	Âm nền quãng 5; thử thách canon	Hai tay hát hai câu khác nhau
6	Amazing Grace	Nhịp lấy đà, nhịp 3/4	Đổi thế tay theo câu nhạc
7	Greensleeves	Nhịp 6/8, giọng La thứ	Dấu hóa bất thường (Sol♯, Fa♯)
8	Largo ("Going Home")	Legato chậm, hát giai điệu	Bàn đạp vang lần đầu
9	Minuet Sol trưởng	Tác phẩm Baroque thật, chuỗi móc đơn đều	Hóa biểu một dấu thăng
10	Für Elise (8 ô nhịp đầu)	Hai tay thay phiên thành một dòng	Nốt móc kép, nhịp 3/8

1. Au clair de la lune

Dân ca Pháp. Đô trưởng. Học được: chơi hai tay mà mỗi lúc chỉ một tay "hát": tay phải hát đoạn đầu và đoạn cuối, tay trái hát đoạn giữa.

Tay phải ở thế Đô (ngón 1 trên Đô giữa). Tay trái ở thế Sol: ngón 5 trên Sol2, ngón 1 trên Rê3. Ở các đoạn tay phải hát, tay trái chỉ giữ nốt trầm Đô (ngón 2) và Sol (ngón 5).

số ngón tay phải số ngón tay trái

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Au clair de la lune (soạn hai tay)

Ở ô 9–12, tay phải nghỉ hẳn. Hãy cho tay trái hát rõ và liền như tay phải, đừng "lí nhí".
Thử thách: ở đoạn cuối, chơi tay trái nhỏ hơn hẳn tay phải. Đó là bước đầu của cân bằng hai tay.

2. Ah! vous dirai-je, maman (Twinkle, Twinkle)

Dân ca Pháp; Mozart viết 12 biến tấu trên giai điệu này (K. 265). Đô trưởng. Học được: tay trái đổi nốt trầm theo hòa âm, với ba nốt Đô – Fa – Sol (chủ âm, hạ át âm, át âm).

Ở ô 1–2, tay phải mở rộng: ngón 4 trên Sol, ngón 5 trên La. Sang ô 3, thu tay về thế Đô (ngón 4 trên Fa). Tay trái ở thế Đô: Đô3 ngón 5, Fa3 ngón 2, Sol3 ngón 1.

Hai tay ở ô 1–2:

số ngón tay phải số ngón tay trái

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Ah! vous dirai-je, maman (soạn hai tay)

Nghe hai nốt trầm Fa → Đô ở ô 2: đó là hạ át âm → chủ âm. Ở ô 4, Sol → Đô là át âm → chủ âm, cảm giác "về nhà". Xem Hòa âm chức năng.
Các chỗ hai tay cùng đánh là điểm neo: tập riêng từng điểm neo trước khi chơi liền cả câu.

3. Ode to Joy

Beethoven, Giao hưởng số 9, chương 4 (1824); ở đây hạ một cung từ Rê trưởng của bản gốc. Đô trưởng. Học được: nhịp đen chấm dôi – móc đơn, và một nốt giai điệu do tay trái chơi.

Ode to Joy (soạn hai tay)

Ở phách 3–4 của ô 12, nốt Sol trầm của giai điệu nằm ở tay trái (ngón 1), trong lúc tay phải nghỉ; nghe cho nốt ấy nối liền câu hát.
Đếm to ô 4 và ô 8: "một – hai – và – ba – bốn". Nốt chấm dôi bắt đầu ở "một" và ngân qua "hai"; nốt móc đơn rơi đúng vào chữ "và" ngay sau "hai".

4. Hänschen klein

Bài hát thiếu nhi Đức. Đô trưởng. Học được: hợp âm ba nốt ở tay trái và đổi giữa hai hình: hợp âm chủ Đô – Mi – Sol (ngón 5-3-1) và hợp âm bảy át Si – Fa – Sol (ngón 5-2-1). Ngón cái giữ nguyên trên Sol; ngón 5 dời xuống Si, ngón 2 đặt lên Fa.

Hợp âm chủ:

số ngón tay trái

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Hợp âm bảy át:

số ngón tay trái

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Hänschen klein (soạn hai tay)

Tập tay trái riêng: Đô–Mi–Sol → Si–Fa–Sol → Đô–Mi–Sol, mắt nhìn bản nhạc chứ không nhìn tay, đến khi đổi hình không cần nghĩ.
Khi đã quen, đánh hợp âm hai lần mỗi ô (phách 1 và 3) cho nhạc có nhịp hơn. Xem thêm Hợp âm, hợp âm rải và hình đệm.

5. Frère Jacques

Bài hát Pháp truyền thống; Mahler dùng giai điệu này ở giọng thứ trong Giao hưởng số 1. Đô trưởng. Học được: đổi thế tay giữa câu, và (thử thách) chơi canon: hai tay hát cùng một giai điệu, lệch nhau hai ô nhịp.

Tay phải chơi ở quãng tám trên Đô giữa (ngón 1 trên Đô5). Ô 5–6 mở tay: ngón 5 vươn lên La. Ô 7–8 dời tay xuống để ngón 1 bắt Sol4. Tay trái giữ quãng 5 Đô–Sol (ngón 5 và 1) như một âm nền ngân dài.

Frère Jacques (soạn hai tay)

Thử thách canon. Tay trái chơi chính giai điệu ấy, thấp hơn hai quãng tám, vào sau hai ô nhịp. Đây là bài tập độc lập hai tay thật sự đầu tiên: mỗi tay có câu nhạc riêng, và hai câu khớp với nhau thành hòa âm.

Thử thách: canon hai tay (tay trái vào sau 2 ô nhịp)

Tập tay trái riêng cho thật thuộc trước: thế Đô, ô 7 mở tay để ngón 1 lên La3.
Chơi chậm hơn hẳn bản chính (♩ = 60–72) và nghe cả hai bè. Nếu rối, lặp riêng ô 3–4 của hai tay nhiều lần.

6. Amazing Grace

Giai điệu thánh ca "New Britain", được ghép với lời Amazing Grace từ năm 1835. Đô trưởng, nhịp 3/4. Học được: nhịp lấy đà (bài bắt đầu ở phách 3) và đổi thế tay theo từng câu.

Tay phải đổi thế ba lần: câu 1 và câu 4 mở đầu bằng ngón 1 trên Sol4, rồi dời tay lên một nấc để ngón 3 rơi vào Đô5 và ngón 5 vào Mi5; câu 2 ở thế Đô (ngón 1 trên Đô5); đầu câu 3 dời tay để ngón 5 ở Sol5, ngón 2 ở Đô5. Đổi thế ở nốt dài, khi tay có thời gian chuẩn bị. Tay trái: một nốt trầm mỗi ô (Đô, Fa, Sol).

Amazing Grace (soạn hai tay)

Đếm "ba | một – hai – ba": nốt Sol đầu tiên là phách 3 của một ô "thiếu" (nhịp lấy đà); ô cuối cũng thiếu đúng một phách để bù lại.
Nốt dài ở ô 7 kéo sang ô 8 bằng dấu nối: giữ phím, đừng đánh lại.

7. Greensleeves

Dân ca Anh; bài ca được đăng ký ở London năm 1580. La thứ, nhịp 6/8. Học được: cảm nhịp 6/8 (hai phách lớn, mỗi phách ba móc đơn) và dấu hóa bất thường: Sol♯ và Fa♯ không có trong hóa biểu mà ghi ngay trước nốt (xem Gam thứ).

Tay trái đi xuống từng bậc La – Sol – Fa – Mi (ngón 1-2-3-4), mỗi nốt giữ trọn ô nhịp.

số ngón tay trái

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Greensleeves (soạn hai tay)

Đếm "một hai ba bốn năm sáu", nhấn nhẹ ở 1 và 4; đừng đếm thành ba phách.
Ô 7: Fa♯ và Sol♯ là bậc 6 và bậc 7 được nâng lên của gam La thứ (gam thứ giai điệu).
Các chỗ đổi thế tay: cuối ô 1 sang ô 2 và cuối ô 5 sang ô 6 (ngón 4 trên Mi, rồi ngón 5 xuống Rê); ô 4 (ngón cái nhảy từ Mi lên La); cuối ô 6 sang ô 7 (ngón 5 trên Đô). Tập riêng từng chỗ.

8. Largo ("Going Home")

Dvořák, Giao hưởng số 9 "Từ Thế giới mới", chương 2 (1893), chủ đề chính, bản rút gọn và hạ nửa cung từ Rê♭ trưởng. Đô trưởng. Học được: chơi legato chậm như hát, và dùng bàn đạp vang lần đầu: mỗi ô nhịp đổi bàn đạp một lần.

Chữ Ped. dưới khuông là chỗ đổi bàn đạp: nhả đúng lúc hợp âm mới vang, rồi nhấn lại ngay sau đó (bàn đạp nối, có hình minh họa ở trang Bàn đạp). Dấu * ở cuối là nhả hẳn. Tay trái chơi quãng 5 bằng ngón 5 và 1.

Largo, "Going Home" (soạn hai tay, có bàn đạp)

Tập trước không bàn đạp: tay phải nối liền từng nốt bằng ngón (legato ngón), nốt sau vào đúng lúc nốt trước vừa nhả.
Rồi tập riêng tay trái với chân: đánh quãng 5 ở "một", nhấn chân ở "và". Khi chân đã tự động, mới thêm tay phải.
Nghe chủ đề này trong giao hưởng: hướng dẫn nghe Dvořák.

9. Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114

Christian Petzold, trong Notebook for Anna Magdalena Bach (1725); lâu nay thường được gán cho Bach. Sol trưởng, nhịp 3/4. Học được: một tác phẩm Baroque thật: chuỗi móc đơn đều, đổi thế tay, hóa biểu một dấu thăng (Fa♯).

Đây là nửa đầu (16 ô nhịp) với giai điệu gốc. Tay trái được giản lược: mỗi ô một nốt trầm, cả bài nằm gọn trong thế Sol của tay trái (ngón 5 trên Sol2, ngón 1 trên Rê3). Khi đã chơi thuộc, chuyển sang bản gốc hai bè ở bài học Minuet Sol trưởng.

Minuet Sol trưởng (giai điệu gốc, tay trái giản lược)

Móc đơn chơi đều như hạt chuỗi, hơi tách (không quá liền) theo phong cách Baroque; nốt đen ở đầu ô rõ hơn một chút.
Ô 3, ô 5 và ô 7 là các chỗ đổi thế tay: tập riêng "ô 2 → ô 3", "ô 4 → ô 5" và "ô 6 → ô 7" cho đến khi tay tự tìm đường.

10. Für Elise, 8 ô nhịp đầu

Beethoven, Bagatelle La thứ WoO 59 (1810). La thứ, nhịp 3/8. Học được: hai tay thay phiên nhau thành một dòng chảy liền như của một bàn tay: tay trái rải La – Mi – La, tay phải đón tiếp Đô – Mi – La.

Đây là nguyên văn hai tay của Beethoven ở đoạn mở đầu (trong bản gốc, câu này được nhắc lại; ở đây khép tạm bằng nốt La để thành bài tập). Tay trái: ngón 5-2-1.

số ngón tay phải số ngón tay trái

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Für Elise, 8 ô nhịp đầu (hai tay theo bản gốc)

Mi – Rê♯ lặp lại phải nhẹ và đều, không nhấn.
Chỗ khó là nối tay: nốt cuối của tay trái và nốt đầu của tay phải phải liền như của cùng một bàn tay. Tập chậm từng chỗ chuyển tay, rồi mới chơi cả câu.
Học tiếp cả bài: bài học Für Elise.

Sau 10 bài

Chơi được 10 bài này ở tốc độ vừa phải, không dừng, nghĩa là bạn đã đi gần hết chặng đầu của lộ trình piano. Tiếp theo:

Tác phẩm thật đầu tiên: Minuet Sol trưởng (bản gốc), Album für die Jugend.
Danh sách mở rộng: Tác phẩm theo cấp độ.
Muốn được chấm điểm phần giai điệu của các bài 1–4 qua micro hoặc đàn MIDI: Chơi theo.
Song song, học tiếp nhạc lý từ bài 4 đến bài 9 và gam đầu tiên.

Nguồn

Giai điệu: dân ca Pháp, Anh; bài hát thiếu nhi Đức; thánh ca "New Britain"; Beethoven, Giao hưởng số 9 và Bagatelle WoO 59; Dvořák, Giao hưởng số 9; Petzold, Minuet BWV Anh. 114.
Bản nhạc đã đối chiếu: Mutopia Project (Ode to Joy, Minuet BWV Anh. 114, Für Elise, Greensleeves, New Britain) và IMSLP (Minuet BWV Anh. 114, Für Elise).
Phần soạn hai tay và số ngón: Opus. Xem tài liệu tham khảo.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).

Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT