Petzold: Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114

Gần như ai học piano cũng gặp bản minuet này, thường dưới cái tên "Minuet của Bach". Nó ngắn và dễ thuộc, nhưng chứa đủ những điều cốt lõi của nhạc Baroque: hai bè độc lập, phát âm rõ ràng, và những câu nhạc 4 ô nhịp cân đối như các bước nhảy.

Sol trưởng · 3/4 Minuet ≈ Grade 1–2 Hai đoạn, có nhắc lại

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Christian Petzold (1677–1733), nghệ sĩ organ của nhà thờ Sophienkirche ở Dresden. Suốt nhiều thập kỷ, bài này bị gán cho J. S. Bach
Tác phẩm	Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114; đi thành cặp với Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115
Sáng tác / xuất bản	Hai minuet hợp thành một chương (một cặp minuet, chơi Sol trưởng, Sol thứ rồi Sol trưởng lần nữa) trong một tổ khúc cho harpsichord của Petzold. Anna Magdalena Bach chép chúng vào cuốn sổ tay năm 1725 của bà (bài số 4 và 5). In trong ấn bản toàn tập Bach-Gesellschaft (1894)
Giọng · nhịp · tốc độ	Sol trưởng · 3/4 · không ghi tốc độ; nhịp vừa phải của điệu minuet
Hình thức	Hai đoạn (binary), mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều có dấu nhắc lại; tổng cộng 32 ô
Độ khó	Khoảng ABRSM Grade 1–2 (ước lượng)
Kỹ năng chính	Hai bè độc lập, phát âm tách và liền, câu 4 ô, đổi thế tay, nhảy quãng tám, nhịp 3/4 có phách mạnh
Bản nhạc	IMSLP (tìm "Minuet in G major, BWV Anh.114"); bản Urtext của cuốn sổ tay 1725 (Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach), ví dụ của Bärenreiter (theo Neue Bach-Ausgabe) hoặc G. Henle Verlag

Tôi đang tập bài nàyBài sẽ hiện trong kế hoạch tập hôm nay ở trang Piano.

Vì sao nên học bài này

• Tác phẩm "thật" đầu tiên. Sau những bài cho người mới, đây thường là bản nhạc hai tay đầu tiên của thời Baroque mà bạn chơi trọn vẹn, đúng như nó được viết ra.
• Hai bè, hai giọng. Tay trái không đệm hợp âm mà đi một đường bè trầm riêng, lúc đứng yên, lúc chạy. Cảm giác "mỗi tay một giọng" là bước đầu tiên tới các Invention của Bach.
• Học phát âm. Bản gốc gần như không ghi dấu luyến hay sắc thái. Bạn phải tự quyết định nốt nào liền, nốt nào tách: đó là một kỹ năng của người nhạc sĩ, không chỉ của ngón tay.
• Câu nhạc cân đối. Bài gồm bốn câu 8 ô, mỗi câu chia đôi thành hai nửa 4 ô. Nhìn ra cấu trúc này, bạn học thuộc nhanh gấp đôi.
• Kỹ năng tay vừa sức. Mở rộng thế tay năm ngón, đổi vị trí tay, nhảy quãng tám ở cả hai tay, đọc Fa♯ và Đô♯.

Bối cảnh

Năm 1725, J. S. Bach bắt đầu cuốn sổ tay âm nhạc thứ hai cho vợ, ca sĩ Anna Magdalena Bach. Cuốn sổ mở đầu bằng hai partita của chính Bach; phía sau là những bài nhỏ được chép vào dần: minuet, polonaise, aria, bài hát. Anna Magdalena tự tay chép nhiều bài, trong đó có cặp minuet này. Bài số 3 là một minuet Fa trưởng khuyết danh; bài số 4 và 5 là cặp minuet Sol trưởng và Sol thứ. Có thể Bach mang chúng về sau chuyến đi Dresden tháng 9 năm 1725, khi ông biểu diễn trên cây organ Silbermann mới của nhà thờ Sophienkirche, nơi Petzold là nghệ sĩ organ.

Vì sổ tay không ghi tên tác giả cho phần lớn các bài, các nhà xuất bản thế kỷ 19 in chúng như nhạc của Bach. Danh mục tác phẩm Bach (BWV, 1950) đã thận trọng xếp chúng vào phụ lục (Anhang, viết tắt Anh.), nơi dành cho tác phẩm còn nghi vấn. Lời giải đến vào cuối thập niên 1970: nhà nghiên cứu Hans-Joachim Schulze chỉ ra rằng cặp minuet nằm trong một tổ khúc cho harpsichord mang tên Petzold, do Johann Benjamin Tzschirich chép vào một tập nhạc khoảng giữa thập niên 1730. Bài viết của ông đăng trên Bach-Jahrbuch (niên giám Bach) số năm 1979. Từ đó, giới nghiên cứu ghi tên Petzold. Muốn hiểu cách đọc các ký hiệu như BWV hay Anh., xem Đọc tên tác phẩm.

Petzold không phải một cái tên vô danh. Từ điển âm nhạc của Johann Gottfried Walther (1732) nhắc đến ông như tác giả của những bản nhạc đàn phím hay, và Telemann đã in một tổ khúc của ông trong tuyển tập Der getreue Music-Meister (1728–1729). Khi Petzold mất năm 1733, người kế nhiệm ông ở Sophienkirche là Wilhelm Friedemann Bach, con trai cả của J. S. Bach.

Minuet là điệu nhảy cung đình Pháp nhịp 3/4, bước nhỏ và thanh lịch, một chương quen thuộc trong tổ khúc thời Baroque. Về sau nó trở thành chương 3 của giao hưởng và sonata Cổ điển (xem Minuet và Trio và thời kỳ Baroque). Giai điệu của bài này còn sống lại trong nhạc pop: ca khúc A Lover's Concerto (1965) do nhóm The Toys thu âm được dựng trên chính nó.

Petzold viết cho harpsichord, loại đàn không to nhỏ theo lực ngón. Câu nhạc trên harpsichord được "nói" bằng phát âm và nhịp điệu. Trên piano, hãy giữ sự rõ ràng đó trước khi nghĩ đến sắc thái.

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất hai bản: một bản trên harpsichord hoặc clavichord (ví dụ Igor Kipnis, hay Mahan Esfahani trên clavichord), và một bản trên piano. Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

1. Nhịp nhảy. Bạn có cảm thấy phách 1 của mỗi ô như một bước chân không? Phách 2 và 3 nhẹ hơn bao nhiêu?
2. Phát âm. Các nốt đen (nốt có độ dài một phách) được tách ra đến mức nào? Chuỗi móc đơn có liền không?
3. Tay trái. Bè trầm có "nói" như một giọng riêng, hay chỉ làm nền?
4. Nhắc lại. Lần nhắc lại có khác lần đầu không: nhỏ hơn, thêm nốt trang trí, hay đổi phát âm?

Rồi nghe tiếp Minuet Sol thứ (BWV Anh. 115): hai bài là một cặp, và thời Baroque người ta thường chơi minuet 1, minuet 2, rồi minuet 1 lần nữa. Muốn nghe minuet của thời Cổ điển để so sánh, xem chương 3 của Eine kleine Nachtmusik ở trang Minuet và Trio.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm	Sự kiện
…	Đoạn A, câu 1 (ô 1–8): môtip Rê – Sol La Si Đô đi lên, tay trái đi xuống từng bậc bằng nốt trắng chấm dôi; câu dừng lơ lửng trên Rê (kết nửa)
…	Câu 2 (ô 9–16): giai điệu như câu 1, chỉ khác ở hai ô cuối; tay trái chuyển động nhiều hơn; kết trọn ở Sol trưởng
…	Đoạn A nhắc lại (ô 1–16): lần hai có khác lần đầu không: nhỏ hơn, thêm nốt trang trí, hay đổi phát âm?
…	Đoạn B, câu 3 (ô 17–24): mở đầu ở nốt Si cao, sang Rê trưởng với Đô♯ ở cả hai tay; chuỗi móc đơn đi lên ở ô 21 là cao trào nhỏ của bài
…	Câu 4 (ô 25–32): nốt Rê – Sol của ô 1 trở lại trong dạng mới; chuỗi móc đơn ở ô 29 dẫn về kết ở Sol trưởng
…	Đoạn B nhắc lại (ô 17–32): bài khép lại ở Sol trưởng; nghệ sĩ chậm lại ở ô cuối nhiều hay ít?

Cấu trúc

‖: A, câu 1ô 1–8 · kết nửa ở Rê

câu 2 :‖ô 9–16 · kết trọn ở Sol

‖: B, câu 3ô 17–24 · sang Rê trưởng

câu 4 :‖ô 25–32 · về Sol trưởng

Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114: hai đoạn, mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều nhắc lại.

Đoạn	Ô nhịp	Giọng và kết	Nội dung	Điều cần chú ý
A, câu 1	1–8	Sol trưởng; kết nửa ở ô 8 (dừng trên Rê, hợp âm át)	Môtip "Rê – Sol La Si Đô" đi lên; tay trái đi xuống từng bậc bằng nốt trắng chấm dôi	Ô 1–4 như câu hỏi, ô 5–8 đi xuống từng bậc và dừng lơ lửng
A, câu 2	9–16	Sol trưởng; kết trọn ở ô 16	Giai điệu như câu 1, chỉ khác ô 15–16; tay trái chuyển động nhiều hơn	Đây mới là dấu chấm hết của đoạn A: đừng làm ô 8 "kết" mạnh như ô 16
B, câu 3	17–24	Chuyển sang Rê trưởng (có Đô♯), kết ở ô 24	Mở đầu ở nốt Si cao; chuỗi móc đơn đi lên ở ô 21	Cao trào nhỏ của bài; Đô♯ ở cả hai tay
B, câu 4	25–32	Về lại Sol trưởng (tay trái đã có Đô♮ ở ô 24)	Nốt Rê – Sol của ô 1 trở lại trong dạng mới; chuỗi móc đơn ở ô 29 dẫn về kết	Kết bài rõ ràng, chỉ chậm lại rất ít

Cả bài chỉ dùng vài ý: môtip đi lên của ô 1, chuỗi móc đơn đi xuống của ô 5–6, và chuỗi móc đơn đi lên dẫn tới kết (ô 21, ô 29). Lần đầu đọc bản nhạc, hãy khoanh chúng bằng bút chì. Về hình thức hai đoạn nói chung, xem Hình thức nhỏ.

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bỏ các dấu trang trí; số ngón là gợi ý của trang này. Ô 1–8 là câu 1, ô 9–16 là câu 2; hết ô 16 thì nhắc lại từ đầu.

Minuet Sol trưởng, đoạn A (ô 1–16)

Hợp âm đầu bài ở tay trái dùng ngón 5-3-1. Ở ô 13–14, ngón 5 trượt từ Fa♯ lên Sol: với cách phát âm hơi tách của bài này, chuyện đó hoàn toàn ổn.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó	Vì sao khó	Cách tập
Nhảy quãng tám tay phải (Sol cao xuống Sol, ô 4 và 12)	Ngón 5 vừa ở nốt cao, ngón 1 phải rơi đúng Sol thấp mà không trễ phách	Bài tập 3. Mắt nhìn trước nốt đích; dời cả bàn tay như một khối; ngón 1 "đặt" lên phím trước rồi mới đánh
Đổi thế tay (ô 3, 7, 15)	Mi rồi Đô ở ô 3; Fa♯ nằm dưới thế tay ở ô 7 và 15	Viết số ngón vào bản nhạc và giữ đúng mỗi lần tập; tập riêng từng chỗ đổi, chậm, ba lần liền không sai
Hai bè cùng lúc	Tay phải chạy móc đơn khi tay trái giữ nốt dài; ở ô 8 và 12 thì tay trái chạy móc đơn	Bài tập 2. Đếm to "một – hai – ba"; ghép từng cặp ô; kiểm tra tay trái giữ đủ ba phách
Phát âm	Trong cùng một tay vừa có nốt đen tách, vừa có móc đơn liền	Bài tập 1. Quyết định phát âm cho từng ô, ghi bằng bút chì, và giữ quyết định đó cho đến khi thuộc bài
Phách mạnh của điệu nhảy	Người mới hay nhấn đều cả ba phách, nghe như bước đi nặng nề	Đếm "MỘT – hai – ba"; khi đã nhanh, nghĩ một nhịp lớn cho mỗi ô
Đô♯ rồi Đô♮ ở đoạn B	Hóa biểu chỉ có Fa♯; Đô♯ xuất hiện ở ô 20–23, rồi Đô♮ trở lại ở tay trái ô 24	Khoanh các dấu hóa bất thường; tập riêng ô 20–25
Bước nhảy tay trái ở ô 8	Rê xuống Rê thấp rồi vọt lên Đô (quãng bảy) trong thời gian của móc đơn	Tập riêng "Rê – Rê thấp – Đô": nhảy sớm, mắt nhìn đích, tay thả lỏng

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Tách và liền

Dấu chấm ở đây nghĩa là tách nhẹ: nốt dài khoảng một nửa đến hai phần ba giá trị, nhấc ngón chứ không bật. Móc đơn trong dấu luyến chơi liền.

Tách và liền (soạn cho trang này)

Tập tay phải riêng, rồi tay trái riêng, rồi ghép. Nghe xem hai tay có tách cùng một kiểu không. Sau đó thử chơi ô 1–8 của bài theo đúng cách này.

2. Một tay giữ, một tay đi

Một tay giữ, một tay đi (soạn cho trang này)

Ô 1–2: tay phải giữ nốt dài, tay trái chạy (ô 2 chính là kiểu chuyển động của ô 8 trong bài). Ô 3–4: đổi vai. Nốt dài phải giữ đủ ba phách: đếm to, đừng nhấc tay sớm.

3. Nhảy quãng tám

Nhảy quãng tám (soạn cho trang này)

Dấu lặng cho bạn thời gian chuẩn bị, rồi thời gian đó ngắn dần. Mỗi ô lặp lại ba lần trước khi sang ô sau. Khi ô 3 và ô 6 đã chắc, chơi ô 3–4 và ô 7–8 của bài.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần	Việc chính	Máy đếm nhịp
1	Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu bốn câu lên bản nhạc; viết số ngón. Bài tập 1 và 3. Đoạn A từng tay	♩ = 60–72
2	Đoạn A hai tay, từng nửa câu 4 ô rồi cả câu; bài tập 2. Đoạn B từng tay, khoanh các Đô♯	♩ = 72–84
3	Đoạn B hai tay; ghép cả bài, có hai dấu nhắc lại; phát âm theo các quyết định đã ghi	♩ = 84–96
4	Cho lần nhắc lại một màu khác; thu âm và nghe lại; chơi cho một người nghe. Nếu muốn, bắt đầu Minuet Sol thứ	♩ = 96–112

• Chơi trọn bài, có nhắc lại, không dừng
• Phách 1 của mỗi ô rõ hơn phách 2 và 3
• Tay trái giữ đủ mọi nốt trắng chấm dôi
• Ô 8 nghe "lơ lửng", ô 16 và ô 32 nghe "khép lại"

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp nhảy

Minuet là điệu nhảy vừa phải, không phải bài chậm. Khoảng ♩ = 100–116 là hợp lý; chậm hơn vẫn được nếu nhịp đều và phách 1 vẫn "bước". Đừng chậm lại ở cuối mỗi câu, chỉ cho phép một chút ở ô cuối bài.

Phát âm

Một điểm xuất phát tốt: nốt đen hơi tách, móc đơn đi bậc liền, nốt cuối của một chuỗi móc đơn nhấc nhẹ. Đây là điểm xuất phát tập luyện, không phải luật lịch sử (xem phần phát âm theo phong cách trong Tạo tiếng đàn). Nốt dài ở tay trái thì giữ đủ giá trị: chúng là nền của cả bài.

Sắc thái và nhắc lại

Bản gốc không ghi sắc thái. Trên piano, chọn một mức chung cho mỗi câu (ví dụ mf cho đoạn A, sáng hơn một chút cho đầu đoạn B) và để câu nhạc tự lên xuống theo đường giai điệu, không "phồng" từng nốt. Lần nhắc lại có thể nhỏ hơn như một tiếng vọng, hoặc thêm vài nốt trang trí.

Trang trí

Ấn bản Bach-Gesellschaft in láy dưới (răng cưa có gạch dọc, mordent) ở nốt Đô của ô 3 và ô 5 (và các chỗ tương ứng ở ô 11, 13), một appoggiatura Si trước nốt La ở ô 8, và một láy trên (răng cưa ngắn, không gạch) ở ô 30. Hãy học bài không trang trí trước, rồi thêm dần, nhất là ở lần nhắc lại. Cách chơi từng loại nốt hoa mỹ: xem Nốt hoa mỹ.

Bàn đạp

Không dùng. Sự liền tiếng đến từ ngón tay, sự rõ ràng đến từ việc nhấc tay đúng lúc.

Lỗi thường gặp

• Chơi mọi nốt dính liền nhau như một bài hát chậm: mất tính chất điệu nhảy. Hoặc ngược lại, tách mọi nốt cứng như gõ.
• Nhấn đều cả ba phách.
• Tay trái nhấc nốt dài trước khi hết ba phách.
• Chậm lại trước bước nhảy quãng tám ở ô 4 và 12, làm nhịp bị "khựng".
• Mỗi lần tập một số ngón khác, nên đến khi tăng tốc thì vấp ở các chỗ đổi thế tay.
• Quên Đô♯ ở đoạn B, hoặc quên trả lại Đô♮ ở tay trái ô 24.
• Bỏ qua dấu nhắc lại, hoặc nhắc lại y hệt mà không nghe.

Học tiếp

• Bài cặp đôi: Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115, cùng mức độ; chơi Sol trưởng, Sol thứ, rồi Sol trưởng lần nữa.
• Cùng cuốn sổ tay 1725: Minuet Fa trưởng (BWV Anh. 113) và Musette Rê trưởng (BWV Anh. 126).
• Cùng chặng trên site: Schumann: Album für die Jugend; sau đó Clementi: Sonatina Op. 36 số 1.
• Khi đã vững hai bè: Bach: Invention số 1. Danh sách đầy đủ theo cấp: Tác phẩm theo cấp độ.

• Cùng chặng 2: các bài của chặng 2.
• Chặng 3: các bài của chặng 3.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Ô 8 của bài kết thế nào?

   • Kết nửa: dừng lơ lửng trên Rê, hợp âm át
   • Kết trọn ở Sol trưởng
   • Chuyển hẳn sang Rê trưởng

2. Chữ "Anh." trong ký hiệu BWV Anh. 114 nghĩa là gì?

   • Bài do Anna Magdalena Bach sáng tác
   • Phụ lục (Anhang) của danh mục Bach, nơi xếp các tác phẩm còn nghi vấn
   • Bản soạn lại cho harpsichord

3. Khi tập bước nhảy quãng tám của tay phải (ô 4 và ô 12), nên làm gì?

   • Chậm lại một chút trước bước nhảy cho chắc
   • Giữ ngón 5 trên Sol cao càng lâu càng tốt
   • Mắt nhìn trước nốt đích, dời cả bàn tay như một khối, ngón 1 đặt lên phím trước rồi mới đánh

4. Với bài này, điểm xuất phát hợp lý cho phát âm là gì?

   • Nốt đen hơi tách, móc đơn đi bậc liền, nốt cuối của chuỗi móc đơn nhấc nhẹ
   • Mọi nốt liền như một bài hát chậm
   • Mọi nốt tách ngắn như staccato

Nguồn

• Hans-Joachim Schulze, bài viết về cặp minuet và tổ khúc của Petzold, Bach-Jahrbuch 65 (1979), tr. 45–64 (bản số hóa): bằng chứng chính cho việc ghi tên Petzold.
• Neue Bach-Ausgabe, tập V/4 (Bärenreiter, 1957, biên tập Georg von Dadelsen): hai cuốn sổ tay của Anna Magdalena Bach.
• Ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project: nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
• "Minuets in G major and G minor", Wikipedia (lịch sử sổ tay, việc ghi tên, các bản thu).
• Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.