12. Hòa âm chức năng

Mỗi hợp âm trong giọng có một vai trò (chức năng), giống như các nhân vật trong một câu chuyện. Hiểu chức năng giúp bạn biết vì sao một chuỗi hợp âm nghe "hợp lý" và tiếp theo nó sẽ đi đâu.

Ba chức năng

Chức năng	Hợp âm chính	Hợp âm cùng nhóm	Vai trò
Chủ (Tonic, T)	I	vi, (iii)	Nhà: ổn định, nghỉ ngơi
Hạ át (Predominant / tiền át, PD)	IV	ii	Rời nhà, chuẩn bị
Át (Dominant, D)	V, V7	vii°	Căng thẳng, đòi trở về nhà

Hợp âm cùng nhóm dùng chung nhiều nốt: vi (La – Đô – Mi) chung hai nốt với I (Đô – Mi – Sol), nên vi thường được dùng thay cho I (một hợp âm chủ "yếu" hơn).

Câu chuyện cơ bản của hòa âm: ổn định → rời đi → căng thẳng → trở về.

Câu chuyện cơ bản: T → PD → D → T

Nhiều bản nhạc, từ nhạc cổ điển đến nhạc pop, có câu nhạc đi theo vòng ổn định → rời đi → căng thẳng → trở về:

I – IV – V7 – I trong Đô trưởng

Bè trầm V → I (đi xuống quãng 5, hay lên quãng 4) là chuyển động của kết trọn (V – I), loại kết nghe dứt khoát nhất trong nhạc cổ điển phương Tây.

Các vòng hợp âm thường gặp

Vòng	Trong Đô trưởng	Gặp ở đâu
I – IV – V – I	C – F – G – C	Một cách đi hết vòng T → PD → D → T
I – vi – IV – V	C – Am – F – G	Vòng "doo-wop" của nhạc pop thập niên 1950–60, vẫn được dùng đến nay
ii – V – I	Dm – G – C	Hạ át ii, át V rồi chủ I; một trong những vòng thường gặp nhất của jazz
I – V – vi – iii – IV – I – IV – V	C – G – Am – Em – F – C – F – G	Pachelbel Canon

Vòng hợp âm của Canon (giọng Rê trưởng: D – A – Bm – F♯m – G – D – G – A):

Pachelbel – vòng hợp âm của Canon

Trong giọng thứ

Giọng thứ có cùng ba chức năng: i (chủ), iv và ii° (hạ át), V và vii° (át). Hợp âm át phải dùng cảm âm từ gam thứ hòa âm (Sol♯ trong La thứ) để có lực kéo về chủ âm:

i – iv – V7 – i trong La thứ

Dẫn bè

Khi chuyển hợp âm, mỗi bè (giọng) nên đi gần nhất có thể: giữ nguyên nốt chung, các nốt khác đi bước liền. Đây là nguyên tắc dẫn bè (voice leading), giúp hòa âm nghe mượt mà. Hãy để ý trong các ví dụ trên: bè trên cùng hầu như chỉ đi bước nhỏ.

Trên phím đàn

Chơi chuỗi I – IV – I – V7 – I bằng hai tay (tay trái nốt gốc, tay phải ba nốt) ở vài giọng quen. Đó là "vốn từ" hòa âm cơ bản: xem Hợp âm, hợp âm rải và hình đệm, rồi Hòa âm bên phím.

Bài tập

1. Xếp các hợp âm sau vào ba chức năng (trong Sol trưởng): G, Am, C, D7, Em.
2. Nghe Pachelbel Canon và thử nhận ra lúc vòng hợp âm quay lại từ đầu.

Đáp án câu 1

Chủ: G (I), Em (vi). Hạ át: C (IV), Am (ii). Át: D7 (V7).

Luyện tập kèm theo

Vòng quãng năm: chọn từng giọng và bấm "Nghe I – IV – V – I".

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Trong Đô trưởng, hợp âm nào có chức năng át?

   • F
   • G
   • Am

2. Hợp âm nào có thể thay thế cho I vì cùng chức năng chủ?

   • IV
   • vi
   • V

3. Thứ tự chức năng điển hình là gì?

   • Chủ → Hạ át → Át → Chủ
   • Chủ → Át → Hạ át → Chủ
   • Át → Chủ → Hạ át → Át

4. Trong La thứ, hợp âm át (V) có nốt nào?

   • Mi – Sol – Si
   • Mi – Sol♯ – Si
   • Mi – Sol – Si♭

Nguồn

• Open Music Theory: Introduction to Harmony, Cadences, and Phrase Endings; Four-Chord Schemas; Minor Scales, Scale Degrees, and Key Signatures.
• Andre Mount, Fundamentals, Function, and Form: chương 22. Phrases, Cadences, and Harmonic Function và 26. Other Diatonic Sequences; workbook, 24. The Pre-Dominant Function.
• Robert Hutchinson, Music Theory for the 21st-Century Classroom: 9.4 Harmonic Function, Standard Chord Progressions, 26.7 Voice Leading Root Position Triads in Four Parts.
• Pachelbel, Canon and Gigue in D major, P. 37: trang tác phẩm trên IMSLP; Open Music Theory (bản 1), Pachelbel's Canon schema.
• Xem tài liệu tham khảo.