Vivaldi: Bốn Mùa – Mùa đông, chương 1

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Antonio Vivaldi (1678–1741)
Tên đầy đủ	Concerto cung Fa thứ, Op. 8 số 4, RV 297 L'inverno
Sáng tác	Trước năm 1725 (IMSLP ghi năm 1723); in năm 1725 ở Amsterdam (Michel-Charles Le Cène) trong tập Il cimento dell'armonia e dell'inventione, Op. 8
Thời kỳ	Baroque
Thể loại	Concerto cho violin độc tấu, dàn dây và bè trầm liên tục
Độ dài chương 1	Khoảng 3–4 phút

Điều cần biết trước khi nghe

Mùa đông là concerto cuối cùng trong Bốn Mùa, đối nghịch hoàn toàn với Mùa xuân: giọng Fa thứ lạnh lẽo thay vì Mi trưởng rực rỡ. Bài thơ sonnet in kèm bản nhạc tả cả ba chương: chương 1 là run rẩy trong tuyết, gió buốt, giậm chân cho đỡ rét, răng va lập cập; chương 2 là ngồi bên lò sưởi khi ngoài trời mưa; chương 3 là bước đi rón rén trên băng, trượt ngã, gió nổi.

Ở chương 1, Vivaldi "vẽ" cái rét bằng thủ pháp dàn nhạc rất trực quan: những nốt lặp lại đều đều của từng bè lần lượt vào, chồng lên nhau thành hợp âm chói tai như người run cầm cập; những chuỗi nốt chạy rất nhanh của violin độc tấu như gió buốt; những nốt lặp dồn dập như chân giậm và răng va lập cập. Chương 1 cũng viết theo hình thức ritornello như Mùa xuân — hãy so sánh hai chương 1 với nhau.

Đã nghe Mùa xuân? Hai concerto này là một cặp đối xứng: xuân–đông, trưởng–thứ, ấm–lạnh.

Sơ đồ cấu trúc

Mở đầucả dàn nhạc · nốt lặp chồng lên nhau

Gió buốtviolin độc tấu · chạy rất nhanh

Giậm chândàn nhạc · nốt lặp dồn dập

Thay phiênđộc tấu và dàn nhạc · mở đầu trở lại

Răng va lập cậpviolin độc tấu · nốt kép rung nhanh

Kếtcả dàn nhạc · kết trọn ở Fa thứ

Mùa đông, chương 1: mỗi ô một dòng của bảng "Theo dõi khi nghe" (độ rộng các ô chỉ minh họa). Xanh: cả dàn nhạc; vàng: violin độc tấu.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Ghi lại thời điểm (phút:giây) bạn nghe thấy từng sự kiện trong bản thu của mình.

Thời điểm	Sự kiện	Câu thơ tương ứng
…	Mở đầu, cả dàn nhạc: những nốt lặp lại đều đều, các bè lần lượt vào và chồng lên nhau thành hợp âm chói tai; violin độc tấu thêm những nốt láy rền	Run cầm cập giữa tuyết giá
…	Violin độc tấu: những chuỗi nốt chạy rất nhanh, mỗi đợt lên cao hơn đợt trước	Gió dữ thổi buốt
…	Dàn nhạc: những nốt lặp lại dồn dập, hợp âm đổi liên tục	Chạy, giậm chân liên hồi
…	Violin độc tấu và dàn nhạc thay phiên nhau, rồi những nốt lặp chồng lên nhau của đoạn mở đầu trở lại
…	Những nốt lặp dồn dập của violin độc tấu (nốt kép rung nhanh), dàn nhạc đệm nhỏ	Rét quá, răng va lập cập
…	Kết: cả dàn nhạc trở lại những nốt lặp dồn dập của đoạn "giậm chân", rồi hai lần kết trọn dứt khoát ở Fa thứ

Câu hỏi để nghe chủ động

• So sánh ritornello của Mùa đông với Mùa xuân: tốc độ, cường độ, cảm xúc khác nhau thế nào?
• Ở đoạn mở đầu, những nốt lặp lại đều đều chồng lên nhau gợi cho bạn cảm giác gì? Hợp âm nghe êm hay chói?
• Đoạn "răng va lập cập" nằm ở khoảng nào của chương? Muốn nghe cảnh trượt ngã trên băng, hãy tìm chương 3 và so sánh.

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc và tổng phổ: IMSLP (tìm theo tên nhà soạn nhạc và số hiệu danh mục).
• Thứ tự các đoạn và câu thơ in trong bản nhạc: tổng phổ chép bằng LilyPond của Mutopia Project (Mutopia-2010/02/08-351, theo bản in chụp lại của Performers' Facsimiles, giấy phép CC BY-SA 3.0).
• Xem tài liệu tham khảo.