13. Kết và câu nhạc

Âm nhạc cũng có "dấu chấm câu". Kết (cadence) là chuỗi hợp âm ở cuối một câu nhạc, cho người nghe biết câu đã xong hay còn tiếp.

Các loại kết

Loại	Hợp âm	Giống dấu câu	Cảm giác
Kết trọn (authentic cadence hoàn toàn)	V – I, cả hai ở thể gốc, bè trên kết ở chủ âm	Dấu chấm hết	Kết thúc trọn vẹn
Kết chưa trọn (authentic cadence không hoàn toàn)	V – I, nhưng có thể đảo hoặc bè trên không ở chủ âm	Dấu chấm phẩy	Kết nhưng còn hơi mở
Kết nửa (half cadence)	... – V	Dấu phẩy, dấu hỏi	Dừng lơ lửng, chờ câu sau
Kết plagal	IV – I	"Amen" cuối thánh ca	Về chủ âm thẳng từ IV, không qua V
Kết lừa (deceptive)	V – vi	Bất ngờ	Tưởng về nhà nhưng rẽ hướng khác

Nghe từng loại (Đô trưởng)

Kết trọn:

Kết nửa — dừng ở V, nghe như một câu hỏi:

Kết plagal — "A-men":

Kết lừa — V đi về vi thay vì I:

Câu nhạc và đoạn nhạc

Một câu nhạc (phrase) thường dài 4, 8 hoặc 16 ô nhịp và thường kết thúc bằng một kết. Hai câu ghép lại thành một đoạn nhạc (period):

• Câu hỏi (antecedent): thường kết thúc bằng kết nửa, tạo cảm giác chưa xong.
• Câu trả lời (consequent): thường bắt đầu giống câu hỏi, nhưng kết thúc bằng kết mạnh hơn, thường là kết trọn.

Ode to Joy của Beethoven là một ví dụ: câu đầu dừng ở Rê (thuộc hợp âm V, kết nửa), câu sau giống câu đầu ở ba ô nhịp đầu nhưng kết ở Đô (chủ âm, kết trọn).

Ode to Joy – câu hỏi và câu trả lời

Ô nhịp

12345678

Đoạn nhạc

Câu hỏiCâu trả lời

Chất liệu

ô 1–3kết
nửagiống ô 1–3kết
trọn

Cùng màu là cùng chất liệu: câu trả lời giống câu hỏi ở ba ô nhịp đầu, rồi kết khác.

Bạn sẽ gặp cấu trúc câu hỏi – câu trả lời thường xuyên trong nhạc cổ điển phương Tây.

Trên phím đàn

Khi tập một bản nhạc, đánh dấu các kết bằng bút chì. Chúng là ranh giới tự nhiên để chia đoạn khi tập (Cách tập hiệu quả) và là điểm bám khi học thuộc. Muốn tự chơi các loại kết ở mọi giọng, xem Kết ở mọi giọng.

Bài tập

1. Nghe một chương nhạc chậm của Mozart (gợi ý: Concerto piano số 21, chương 2). Mỗi khi nghe thấy nhạc "dừng lại", hãy đoán: kết trọn hay kết nửa?
2. Hát giai điệu Ode to Joy và dừng lại ở cuối câu đầu. Cảm giác có khác dừng ở cuối câu thứ hai không?
3. Mỗi ngày 10 câu với công cụ nhận biết kết: bốn hợp âm, đoán loại kết của hai hợp âm cuối.

Luyện tập kèm theo

Thị tấu một bè: mọi giai điệu đều kết bằng bậc 2 hoặc 7 về chủ âm; hát và cảm nhận lực kéo của kết.

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Kết nửa kết thúc ở hợp âm nào?

   • I
   • V
   • IV

2. Chuỗi IV – I là kết gì?

   • Kết lừa
   • Kết nửa
   • Kết plagal

3. Kết lừa thường đi từ V đến đâu?

   • I
   • vi
   • IV

4. Trong một đoạn nhạc, câu hỏi thường kết thúc bằng gì?

   • Kết nửa
   • Kết trọn
   • Kết plagal

Nguồn

• Open Music Theory: Introduction to Harmony, Cadences, and Phrase Endings; The Phrase, Archetypes, and Unique Forms; Glossary.
• Britannica, Cadence; The Concise Oxford Dictionary of Music (Kennedy, Bourne), mục cadence (qua Encyclopedia.com).
• Bản nhạc: Beethoven, Ode to Joy (Mutopia Project, bản LilyPond, phổ công cộng); Mozart, Concerto piano số 21, K. 467, chương 2 (IMSLP).
• Xem tài liệu tham khảo.