Scherzo

Scherzo trong tiếng Ý nghĩa là "trò đùa". Đó là chương nhạc nhanh, thường ở nhịp 3, nhiều bất ngờ về cường độ và màu dàn nhạc. Beethoven viết scherzo cho gần hết chín giao hưởng của mình, thay thế minuet trang nhã của thời Cổ điển.

Từ minuet đến scherzo

Beethoven giữ khung ABA của minuet (Scherzo – Trio – Scherzo da capo) và nhịp 3, nhưng đổi tính cách:

Đặc điểm	Minuet	Scherzo
Tốc độ	Vừa phải, như bước nhảy	Nhanh hơn nhiều
Tính cách	Trang nhã, như điệu nhảy cung đình	Hóm hỉnh, nhiều bất ngờ, có khi dữ dội
Trio	Đoạn giữa dịu hơn minuet	Đoạn giữa tương phản với scherzo, có thể rất khác về tính cách

Giao hưởng số 1 của Beethoven (1799–1800), chương 3 còn ghi là minuet (Allegro molto e vivace), nhanh như scherzo. Giao hưởng số 2 (viết 1800–1802) là bản đầu tiên ghi thẳng Scherzo ở chương 3. Sau đó ông viết scherzo cho gần hết các giao hưởng còn lại (số 8 giữ Tempo di Menuetto), và sang thế kỷ 19 scherzo thay minuet trong nhiều giao hưởng, tứ tấu và sonata.

Đi qua một tác phẩm: Beethoven, Giao hưởng số 5, chương 3

Chương scherzo cung Đô thứ này không kết thúc độc lập: nó chảy thẳng vào chương cuối (attacca), và đoạn nối ấy thường được xem là một trong những chuyển đoạn hay nhất trong âm nhạc.

Phần	Điều xảy ra
Scherzo	Cello và contrabass mở đầu, nhạc khí gỗ đáp lại; rồi kèn horn vang lên chủ đề chính của chương
Trio	Chuyển sang Đô trưởng, viết đối âm (contrapuntal)
Scherzo da capo	Trở lại lần cuối, do dây chơi pizzicato và rất nhỏ
Đoạn chuyển	Một đoạn nối dẫn thẳng sang chương cuối, không ngắt
→ Chương 4	Vào ngay (attacca), ở Đô trưởng

Chương 3

ScherzoĐô thứ

TrioĐô trưởng, đối âm

Scherzo da capopizzicato, rất nhỏ

Đoạn chuyểnkhông ngắt

Chương 4

Vào ngayattacca, Đô trưởng

Beethoven, Giao hưởng số 5, chương 3: khung ABA của minuet (Scherzo – Trio – Scherzo da capo), rồi một đoạn nối dẫn thẳng sang chương cuối, không ngắt.

Nghe chương 3 và 4 liền nhau (hướng dẫn nghe): hãy chú ý đoạn nối giữa hai chương.

Scherzo ở vị trí lạ

Trong Giao hưởng số 9, Beethoven đặt scherzo ở chương 2 (thay vì chương 3), trước chương chậm.

Ngoài giao hưởng, scherzo còn đứng riêng: Scherzo trong nhạc sân khấu Giấc mộng đêm hè Op. 61 của Mendelssohn (1842–43), và bốn scherzo cho piano của Chopin, nơi những đoạn dữ dội, hơi u tối xen với trio trữ tình.

Nghe để luyện

Tác phẩm	Điều cần tìm	Hướng dẫn
Beethoven, Giao hưởng số 5, chương 3–4	Cầu nối scherzo → finale	Hướng dẫn nghe
Beethoven, Giao hưởng số 9, chương 2	Scherzo ở vị trí chương 2, trước chương chậm
Mendelssohn, Giấc mộng đêm hè: Scherzo	Scherzo trong nhạc sân khấu Op. 61
Chopin, Scherzo số 2 cung Si♭ thứ	Scherzo cho piano độc tấu

Nguồn

• Concise Oxford Dictionary of Music, mục Scherzo và Minuet: scherzo nghĩa là "trò đùa"; thay minuet và trio, năng động hơn; Beethoven là người thật sự tạo ra scherzo, thường ở nhịp ba; bốn scherzo của Chopin.
• Encyclopaedia Britannica, mục Scherzo: scherzo nhanh hơn minuet, nhịp 3/4, nhiều bất ngờ; Beethoven viết scherzo cho gần hết chín giao hưởng; cũng có trio tương phản và quay lại ABA; các scherzo piano của Chopin.
• Giao hưởng số 5, chương 3: bài Symphony No. 5 in C minor (Lumen Learning, giáo trình mở): scherzo Đô thứ, trio Đô trưởng viết đối âm, scherzo trở lại pizzicato rất nhỏ, đoạn nối sang chương cuối chơi liền (attacca).
• Tên chương, năm sáng tác trên IMSLP: Giao hưởng số 1, số 2, số 5, số 8, số 9; Mendelssohn, A Midsummer Night's Dream, Op. 61; Chopin, Scherzo số 2, Op. 31.
• Xem tài liệu tham khảo.