Brahms: Giao hưởng số 4, chương 4

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Johannes Brahms (1833–1897)
Tên đầy đủ	Giao hưởng số 4 cung Mi thứ, Op. 98
Sáng tác	1884–1885
Công diễn	Tháng 10/1885, Meiningen, Brahms chỉ huy
Thời kỳ	Lãng mạn
Chương 4	Allegro energico e passionato, khoảng 10 phút

Điều cần biết trước khi nghe

Brahms là nhà soạn nhạc Lãng mạn quan tâm sâu tới âm nhạc quá khứ: ông học đối âm và nghiên cứu nhạc Bach. Chương cuối Giao hưởng số 4 là ví dụ nổi tiếng nhất: một passacaglia (hay chaconne), hình thức Baroque gồm một chủ đề ngắn (ở đây 8 ô nhịp) lặp lại liên tục, với biến tấu mới ở mỗi lần (xem Chủ đề và biến tấu).

Chủ đề 8 ô nhịp được Brahms phỏng theo chaconne ở hợp xướng kết thúc cantata BWV 150 của Bach. Từ chủ đề đó, Brahms viết 30 biến tấu và một coda. Mỗi biến tấu dài đúng 8 ô nhịp, vậy mà âm nhạc không hề đơn điệu.

Sơ đồ cấu trúc

Chủ đề

BT 1–11Mi thứ

BT 12sáo

BT 13–15Mi trưởng

BT 16–30Mi thứ

Coda

Giao hưởng số 4, chương 4: chủ đề 8 ô nhịp và 30 biến tấu (độ dài các ô gần đúng theo số biến tấu).

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Thời điểm	Biến tấu	Sự kiện
…	Chủ đề	Kèn gỗ và kèn đồng, có trombone (lần đầu tiên xuất hiện trong bản giao hưởng), chơi 8 hợp âm, to (forte); đàn dây nghỉ
…	1–3	Đàn dây vào bằng những nốt gảy (pizzicato); kèn gỗ hát một giai điệu mới, nhẹ; biến tấu 3 mạnh, nhấn rõ
…	4–11	Đàn dây dẫn dắt, nhiều đoạn chạy nốt nhanh, kịch tính; tới biến tấu 11 nhạc lắng xuống
…	12	Sáo độc tấu (espressivo), nhịp 3/2: trường độ nốt dài gấp đôi nên nhạc nghe chậm lại
…	13–15	Chuyển sang Mi trưởng: kèn gỗ hát dịu dàng, rồi trombone cùng bassoon và horn chơi những hợp âm trang nghiêm, rất nhỏ
…	16	Chủ đề trở lại ở Mi thứ, nhịp 3/4, kèn chơi to (forte, rồi fortissimo khi đàn dây vào), như bắt đầu lại từ đầu
…	17–30	Các biến tấu mạnh mẽ xen vài đoạn lắng nhỏ; sau biến tấu 30 nhạc chậm lại một chút
…	Coda	Nhanh hơn (Più Allegro), cao trào cuối cùng, kết thúc ở Mi thứ

Câu hỏi để nghe chủ động

• Thử đếm số ô nhịp của chủ đề (8) và nhận ra mỗi khi một biến tấu mới bắt đầu. Sau vài phút bạn sẽ "nghe" được chu kỳ.
• Biến tấu 12 (sáo) và 13–15 (giọng trưởng) tạo một khoảng lặng giữa chương. Vì sao nó cần thiết?
• So sánh với Beethoven 5 và Mendelssohn: hai tác phẩm đó đi "từ tối ra sáng", còn Brahms 4 kết ở giọng thứ. Bạn cảm thấy thế nào?

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Tổng phổ: bản in đầu tiên (N. Simrock, Berlin, 1886), bản số hóa của Brahms-Institut Lübeck; IMSLP.
• Lịch sử: lời tựa ấn bản Henle HN 9856 (Robert Pascall); giới thiệu tác phẩm của Brahms-Institut Lübeck; tờ chương trình buổi công diễn đầu.
• Về thời kỳ: Lãng mạn.