Nghe hợp âm

Nghe hợp âm là nghe "màu" của một khối âm thanh: sáng hay tối, căng hay êm, muốn đứng yên hay muốn đi tiếp. Đây là kỹ năng để nghe ra hòa âm của một bản nhạc — từ nhạc cổ điển đến nhạc phim và nhạc pop.

Lý thuyết đầy đủ: bài 10: Hợp âm ba, bài 11: Hợp âm bảy. Công cụ luyện ở cuối bài.

Bốn màu của hợp âm ba

Bấm phát và nghe từng hợp âm dưới đây, mỗi hợp âm vang một ô nhịp. Hãy nghe và tự gọi tên màu sắc trước khi đọc tiếp.

Hợp âm	Cấu tạo (từ Đô)	Màu sắc
Trưởng	Đô – Mi – Sol	Sáng, vui, vững chãi.
Thứ	Đô – Mi♭ – Sol	Tối, buồn, dịu. Khác trưởng đúng một nốt: nốt giữa (bậc 3).
Giảm	Đô – Mi♭ – Sol♭	Căng, co lại, bất ổn. Nghe như đang "nhíu mày".
Tăng	Đô – Mi – Sol♯	Lơ lửng, mơ màng, không biết đi đâu. Hiếm gặp nhất.

Chìa khóa phân biệt trưởng/thứ: nghe nốt giữa. Hai hợp âm chỉ khác nhau ở bậc 3 (Mi hay Mi♭). Khi nghe, hãy hát thầm nốt giữa lên — cao một chút là trưởng, thấp một chút là thứ.

Nghe rải trước, nghe chập sau

Hợp âm vang lên theo hai cách:

• Rải (arpeggio): các nốt vang lần lượt Đô–Mi–Sol. Dễ nghe nhất vì tai được nghe từng quãng 3.
• Chập (block): ba nốt cùng lúc. Khó hơn vì các nốt hòa vào nhau.

Luôn tập rải trước, chập sau. Khi nghe chập mà bí, hãy tưởng tượng mình "rải" nó trong đầu: tách nốt trầm, nốt giữa, nốt cao ra như ở bài Nghe quãng.

Nghe nốt trầm để đoán thể đảo

Cùng một hợp âm Đô trưởng nhưng nốt trầm khác nhau thì nghe khác nhau. Hãy để ý cảm giác của từng thế; nhiều người nghe thấy như sau:

• Trầm là Đô (gốc): vững nhất — thế gốc.
• Trầm là Mi (bậc 3): bồng bềnh hơn — thể đảo 1.
• Trầm là Sol (bậc 5): lửng lơ nhất — thể đảo 2.

Kỹ thuật: luôn tìm nốt trầm trước. Hát nốt trầm lên, rồi hỏi: đây có phải nốt "nhà" (gốc) không? Nếu nốt trầm nghe như muốn "rơi" về một nốt khác thấp hơn, thì nhiều khả năng đó là thể đảo.

Hợp âm bảy: năm sắc thái

Thêm nốt thứ tư (cách gốc một quãng 7) tạo ra năm loại. Nghe từng loại dưới đây:

Hợp âm bảy	Ví dụ	Cảm giác
Bảy trưởng (Maj7)	Đô–Mi–Sol–Si	Sang, mơ màng, "nhạc jazz êm".
Bảy át (7)	Đô–Mi–Sol–Si♭	Muốn đi tiếp! Chứa tritone Mi–Si♭ (bậc 3 và bậc 7) nên nghe "thúc" về hợp âm chủ.
Bảy thứ (m7)	Đô–Mi♭–Sol–Si♭	Buồn, màu jazz.
Bảy nửa giảm (ø7)	Đô–Mi♭–Sol♭–Si♭	Căng, u ám — gặp ở bậc 7 của giọng trưởng và bậc 2 của giọng thứ.
Bảy giảm (o7)	Đô–Mi♭–Sol♭–Si♭♭	Rất căng, "đáng sợ" — có thể làm hợp âm bản lề khi chuyển giọng.

Hợp âm bảy khó hơn hợp âm ba nhiều. Chỉ tập khi đã phân biệt trưởng/thứ thành thạo — công cụ cuối bài cũng để bộ hợp âm bảy ở sau cùng.

Luyện với công cụ

Công cụ phát một hợp âm, bạn chọn loại hợp âm. Chế độ rải từng nốt dễ hơn chập cùng lúc: tập rải trước.

Câu mớiNghe lại

trưởng sáng, vữngthứ tối, buồn

Bấm “Câu mới” để nghe một hợp âm.

Thứ tự luyện:

1. Trưởng vs thứ (rải): phân biệt quan trọng nhất.
2. Trưởng vs thứ (chập).
3. Chuyển sang bộ 4 loại hợp âm ba: nghe giảm "co lại" so với thứ, tăng "giãn ra" so với trưởng.
4. Thể đảo: nghe nốt trầm (công cụ này chưa có phần thể đảo; tập với đàn hay với bạn tập).
5. Hợp âm bảy (bộ 5 loại hợp âm bảy): bắt đầu từ Maj7 vs 7 (sáng–mơ vs thúc–đi).

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Nghe một hợp âm "tối, buồn" — khả năng cao nhất là gì?

   • Hợp âm thứ
   • Hợp âm trưởng
   • Hợp âm tăng

2. Hai hợp âm trưởng và thứ khác nhau ở nốt nào?

   • Nốt trầm (gốc)
   • Nốt giữa (bậc 3)
   • Nốt cao (bậc 5)

3. Muốn đoán thể đảo của hợp âm, nên nghe nốt nào trước?

   • Nốt trầm nhất
   • Nốt cao nhất
   • Nốt giữa

4. Hợp âm bảy nào thường dùng làm hợp âm át, nghe "muốn đi tiếp" về chủ?

   • Bảy trưởng (Maj7)
   • Bảy át (7)
   • Bảy thứ (m7)

Nguồn

• Open Music Theory: Triads, Inversion, Seventh Chords.
• Robert Hutchinson, Music Theory for the 21st-Century Classroom, 23.3: The Fully Diminished Seventh as Pivot Chord (hợp âm bảy giảm khi chuyển giọng).
• Xem tài liệu tham khảo.

Bài tiếp theo: Nghe gam và điệu thức.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).