Nhạc cụ trong dàn nhạc

Site này tập trung vào piano. Các trang trong mục này thuộc phần nghe: giúp bạn nhận ra tiếng từng nhạc cụ, hiểu vai trò của chúng trong dàn nhạc và khi chơi cùng piano. Người học piano nghe kỹ các nhạc cụ khác sẽ dễ hiểu hơn những đoạn piano gợi tiếng dây, tiếng kèn hay giọng hát.

Muốn học chơi piano: xem mục Piano.

Các họ nhạc cụ

Họ	Nhạc cụ	Âm sắc dễ nhận	Trang
Dây	violin, viola, cello, contrabass	Kéo vĩ liền mạch, có thể rung (vibrato); có thể gảy bằng ngón (pizzicato)	Violin, Cello
Gỗ	sáo, oboe, clarinet, bassoon	Sáo mềm, thanh ở âm vực giữa; oboe sáng, xuyên, có chất dăm; clarinet tròn, ấm, dịu ở âm vực trầm	Sáo, Clarinet
Đồng	kèn horn, trumpet, trombone, tuba	Trumpet sáng, vang; horn ấm và dịu hơn	Trumpet
Gõ	timpani, trống, chũm chọe, chuông	Nhịp và màu sắc; timpani có cao độ	Dàn nhạc giao hưởng
Phím, gảy và giọng	piano, harpsichord, organ, harp, guitar, giọng hát	Mỗi loại một âm sắc riêng (xem các trang ở cột bên)	Guitar cổ điển, Giọng hát, organ, harpsichord

Sơ đồ chỗ ngồi và âm vực từng nhạc cụ so với bàn phím piano có ở trang Dàn nhạc giao hưởng.

Piano chơi cùng ai?

• Concerto: piano đối thoại với cả dàn nhạc. Nghe Mozart: Concerto số 21, Grieg, Rachmaninoff số 2, Gershwin: Rhapsody in Blue. Về hình thức: Concerto và ritornello.
• Nhạc thính phòng: sonata cho violin và piano, cho cello và piano; tam tấu piano (piano, violin, cello); ngũ tấu như Con cá hồi của Schubert. Ở thể loại này, các phần đàn thường ngang hàng với nhau, piano không chỉ để đệm.
• Ca khúc nghệ thuật (Lied): trong Erlkönig, phần piano gợi tiếng vó ngựa phi.
• Tĩnh lặng: Spiegel im Spiegel của Pärt, giai điệu violin trên nền các nốt piano.

Nghe dàn nhạc trong tiếng piano

Có nhà soạn nhạc viết cho piano với âm sắc nhạc cụ khác trong đầu. Khi tập một bài, hãy tự hỏi: đoạn này là nhạc cụ gì?

• Chủ đề chậm, dài hơi thường là giọng hát hoặc cello: chơi legato, thở theo câu (xem Tạo tiếng đàn).
• Lối hai bè quen thuộc của kèn horn tự nhiên ("quãng năm kèn horn") gợi tiếng kèn horn. Ba hợp âm Le-be-wohl mở đầu sonata Les Adieux Op. 81a của Beethoven dựa trên một hình nét kèn horn tự nhiên: hai bè đi qua quãng 3 trưởng, quãng 5 đúng, quãng 6 thứ.
• Trong các sonata của Scarlatti có những hợp âm rải bắt chước tiếng gảy dây guitar (hướng dẫn nghe).
• Những bức tranh ở phòng triển lãm của Mussorgsky vốn viết cho piano, về sau Ravel phối cho dàn nhạc. Nghe cả hai để thấy piano "chứa" cả dàn nhạc thế nào (hướng dẫn nghe).

Các trang trong mục này

• Dàn nhạc giao hưởng: các bộ, sơ đồ chỗ ngồi, âm vực, bài tập nghe.
• Violin, Cello, Guitar cổ điển, Sáo, Clarinet, Trumpet: âm thanh, nên nghe gì, nghệ sĩ nên tìm, và vài lời khuyên nếu bạn muốn học chơi.
• Giọng hát, organ, harpsichord: ba "giọng nói" quan trọng khác. Harpsichord là cây đàn của phần lớn nhạc phím Baroque mà người chơi piano ngày nay vẫn học (xem Lịch sử cây đàn piano).
• Nhận ra nhạc cụ bằng tai: Luyện nghe nhận diện và Ravel: Boléro.

Cũng trong nhóm Đọc thêm: Nhạc truyền thống Việt Nam và nhạc cổ điển và Các nhà soạn nhạc nữ.