Schumann: Kinderszenen (Cảnh tuổi thơ), Op. 15

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Robert Schumann (1810–1856)
Tên đầy đủ	Kinderszenen (Cảnh tuổi thơ), Op. 15: 13 tiểu phẩm cho piano
Sáng tác	Tháng 2–3 năm 1838 (hai bản, số 6 và số 9, có thể đã xong từ mùa thu 1837); in cuối tháng 2 năm 1839 (Breitkopf & Härtel)
Thời kỳ	Lãng mạn
Thể loại	Chu trình tiểu phẩm cho piano
Độ dài	Khoảng 17–22 phút (bản thu Musopen trên trang này: khoảng 22 phút)

Điều cần biết trước khi nghe

Năm 1838, Schumann 27 tuổi, đã đính hôn với nghệ sĩ piano trẻ Clara Wieck, giữa lúc cuộc đính hôn vấp phải tranh cãi ngày càng gay gắt. Ngày 17/3/1838, ông viết cho Clara: có lần cô bảo ông "đôi khi giống như một đứa trẻ", và từ ý ấy ông đã viết khoảng ba mươi bản nhỏ ngộ nghĩnh, chọn ra chừng mười hai và đặt tên Kinderscenen. "Em sẽ thích chúng," ông viết, "nhưng em phải quên mình là một nghệ sĩ bậc thầy." Bản in cuối cùng có 13 bản; một số bản bị loại có lẽ về sau nằm trong Bunte Blätter Op. 99 và Albumblätter Op. 124.

Không phải nhạc cho trẻ con. Đây là tuổi thơ nhìn lại qua đôi mắt người lớn; Schumann gọi chúng là "hồi tưởng của một người lớn, dành cho người lớn". Nhạc cho trẻ con tập đàn, ông viết mười năm sau: Album für die Jugend (xem bài học).

Tên gọi đến sau. Năm 1839, nhà phê bình Ludwig Rellstab (người có lẽ đã khởi nguồn biệt danh của sonata Ánh trăng) viết bài phê bình tập nhạc. Schumann bực bội: Rellstab hẳn tưởng rằng ông đặt một đứa trẻ đang khóc trước mặt rồi đi tìm nốt nhạc cho nó, trong khi sự thật ngược lại. Các tiêu đề "dĩ nhiên ra đời sau", và chỉ là "những gợi ý tinh tế cho cách chơi và cách hiểu". Vì vậy, hãy nghe nhạc trước, rồi mới xem tên có hợp không.

Nghe bằng tai người chơi piano. Rất ít nốt, nhưng mỗi bản đòi hỏi phân bè rõ (thường hai, ba bè trong một tay), rubato mềm mà không mất nhịp, bàn đạp trong và một tiếng đàn biết hát ở mức rất nhỏ: dễ đọc, khó chơi.

Sơ đồ cấu trúc

1Xứ lạ · Sol trưởng

2Chuyện kỳ lạ · Rê trưởng

3Bịt mắt bắt dê · Si thứ

4Nài nỉ · Rê trưởng

5Đủ hạnh phúc · Rê trưởng

6Sự kiện quan trọng · La trưởng

7Träumerei · Fa trưởng

8Bên lò sưởi · Fa trưởng

9Ngựa gỗ · Đô trưởng

10Quá nghiêm trang · Sol♯ thứ

11Dọa ma · Mi thứ / Sol trưởng

12Thiu thiu ngủ · Mi thứ

13Nhà thơ cất lời · Sol trưởng

Kinderszenen, Op. 15: 13 cảnh nhỏ. Xanh dương: giọng trưởng; đỏ: giọng thứ; xanh lá: Träumerei, nằm đúng giữa; xám: lời kết. Chu trình mở và khép ở Sol trưởng; ba bản giọng thứ dồn về gần cuối (10–12), ngay trước lời kết.

Số	Tên gốc	Nghĩa	Giọng	Nghe gì
1	Von fremden Ländern und Menschen	Về những xứ sở và con người xa lạ	Sol trưởng	Giai điệu kể chuyện giản dị; môtip mở đầu sẽ quay lại nhiều lần
2	Kuriose Geschichte	Một câu chuyện kỳ lạ	Rê trưởng	Nhịp 3/4 nảy, nhấn mạnh, xen một câu mềm mại
3	Hasche-Mann	Trò bịt mắt bắt dê	Si thứ	Nhanh, nốt nảy, như đuổi bắt
4	Bittendes Kind	Đứa trẻ nài nỉ	Rê trưởng	Một lời xin nhắc đi nhắc lại; kết lửng trên hợp âm bảy át
5	Glückes genug	Thế là đủ hạnh phúc	Rê trưởng	"Câu trả lời" cho số 4; hai tay bắt chước nhau
6	Wichtige Begebenheit	Một sự kiện quan trọng	La trưởng	Hợp âm dày, trang trọng như một buổi lễ
7	Träumerei	Mơ màng	Fa trưởng	Một câu nhạc đi lên rồi buông xuống, trở lại nhiều lần với hòa âm khác
8	Am Kamin	Bên lò sưởi	Fa trưởng	Ấm cúng; mở đầu bằng bước nhảy Đô–Fa như Träumerei
9	Ritter vom Steckenpferd	Hiệp sĩ cưỡi ngựa gỗ	Đô trưởng	Nhịp 3/4 với trọng âm lệch, như ngựa gỗ bập bênh
10	Fast zu ernst	Gần như quá nghiêm trang	Sol♯ thứ	Giai điệu đảo phách, ngập ngừng
11	Fürchtenmachen	Dọa ma	Mi thứ / Sol trưởng	Đoạn chậm hiền lành bị cắt ngang bởi những đoạn nhanh đột ngột
12	Kind im Einschlummern	Đứa trẻ thiu thiu ngủ	Mi thứ	Đoạn giữa sáng lên ở Mi trưởng; kết lửng, không về hợp âm chủ
13	Der Dichter spricht	Nhà thơ cất lời	Sol trưởng	Như một bài thánh ca; ở giữa là một đoạn tự do như lời kể (recitative)

Mười ba bản nhỏ thành một tác phẩm nhờ đâu?

• Giọng: mở và khép ở Sol trưởng; phần lớn các bản ở những giọng gần Sol (Rê, La, Si thứ, Mi thứ). Ở giữa, chu trình rẽ sang Fa trưởng và Đô trưởng (số 7–9), rồi nhảy tới Sol♯ thứ, giọng xa nhất (số 10), trước khi trở về.
• Môtip chung: năm nốt mở đầu số 1, một bước nhảy lên quãng 6 rồi bốn nốt đi xuống; số 4 có liên hệ rõ với chủ đề này.
• Các bản nối nhau: số 4 hỏi, số 5 đáp; Träumerei và Am Kamin cùng mở bằng Đô–Fa; số 12 dừng lửng, số 13 tiếp lời và khép lại ở Sol trưởng.
• Thứ tự: Träumerei là số 7 trong 13, nằm đúng giữa. Số 13 là lời kết: người kể chuyện, giờ đã lớn, bước ra nói với ta.

Hãy nghe cả tập liền một mạch: khoảng lặng giữa các bản cũng là âm nhạc. Xem thêm hình thức nhỏ.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Ghi lại thời điểm (phút:giây) bạn nghe thấy từng sự kiện trong bản thu của mình.

Thời điểm	Sự kiện
…	Số 1: giai điệu kể chuyện, Sol trưởng
…	Số 2–3: nhịp nảy; rồi trò đuổi bắt rất nhanh
…	Số 4: kết lửng, như câu hỏi chưa được trả lời
…	Số 5: Rê trưởng "trả lời"; hai tay đuổi nhau
…	Số 6: hợp âm dày, trang trọng
…	Số 7, Träumerei: thời gian như chậm lại
…	Số 8–9: bên lò sưởi; rồi ngựa gỗ bập bênh
…	Số 10: Sol♯ thứ, đảo phách, nghiêm hẳn lại
…	Số 11: hiền lành, rồi bị "dọa" bởi những đoạn nhanh
…	Số 12: đung đưa như ru; đoạn Mi trưởng sáng lên; kết lửng
…	Số 13: hợp âm như thánh ca, đoạn tự do như lời kể, kết rất nhỏ ở Sol trưởng

Câu hỏi để nghe chủ động

• Nghe số 1 trước khi đọc tên: bạn sẽ đặt tên gì cho nó?
• Số 4 kết thế nào? Số 5 có "trả lời" thật không?
• Bạn có nghe ra môtip của số 1 trong bản nào khác không?
• Trong Träumerei, đếm số lần câu nhạc mở đầu xuất hiện. Lần nào hòa âm làm bạn bất ngờ nhất?
• Ở số 13, ai đang nói: đứa trẻ hay người lớn? Vì sao Schumann đặt nó cuối cùng?

So sánh bản thu

• Vladimir Horowitz: chơi Träumerei ở cuối buổi hòa nhạc trở lại Carnegie Hall năm 1965 và trong buổi diễn ở Moskva năm 1986 (cả hai có đĩa thu trực tiếp); nghe cách ông giữ tiếng đàn rất nhỏ mà vẫn hát.
• Martha Argerich: thu trọn tập, cùng Kreisleriana (Deutsche Grammophon). So tốc độ của bà với số máy đếm nhịp in trong bản in đầu, như ♩ = 100 của Träumerei.

Xem thêm Nghệ sĩ piano và bản thu.

Nếu bạn muốn chơi

Phần lớn các bản ở khoảng chặng 4–6 (≈ Grade 5–7); khó ở phân bè, tiếng đàn và rubato hơn là ở tốc độ. Bắt đầu với số 1 và Träumerei; chuẩn bị bằng vài bản trong Album für die Jugend. Nếu chơi cả tập, hãy tập cả những chỗ nối giữa các bản. Xem Tác phẩm theo cấp độ và các thể loại nhạc piano.

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc: IMSLP (tìm "Kinderszenen, Op.15"); ấn bản Urtext: G. Henle Verlag, Wiener Urtext.
• G. Henle Verlag, Scenes from Childhood op. 15, HN 44: lời tựa của Ernst Herttrich (2007), trích thư Schumann gửi Clara ngày 17/3/1838, thư gửi Carl Reinecke (1848) và gửi Heinrich Dorn về bài phê bình của Rellstab (1839).
• Từ điển piano PTNA, Kinderszenen Op. 15: thư gửi Clara ("giống như một đứa trẻ", "quên mình là một nghệ sĩ bậc thầy"), niên đại số 6 và số 9.
• Xem tài liệu tham khảo.