29. Chuỗi hòa âm

Chuỗi (sequence) là một mẫu nhạc ngắn được lặp lại liên tiếp ở các cao độ khác nhau, đi lên hoặc đi xuống đều đặn như những bậc cầu thang. Chuỗi rất hay gặp trong nhạc tonal, nhất là thời Baroque: nghe thấy chuỗi là một manh mối để nhận diện nhạc Baroque, như nhạc Bach và Vivaldi.

Chuỗi giai điệu

Một môtip được nhắc lại, mỗi lần thấp hơn (hoặc cao hơn) một bậc:

Chuỗi giai điệu đi xuống từng bậc

Môtip Mi – Rê – Mi – Đô được nhắc lại ba lần, mỗi lần thấp hơn một bậc.

Chuỗi hòa âm: vòng quãng 5 đi xuống

Chuỗi hòa âm tiêu biểu là bè trầm đi xuống quãng 5 (hoặc lên quãng 4) liên tục, đi qua mọi hợp âm của giọng. Gốc của mỗi hợp âm cách gốc hợp âm tiếp theo một quãng 5, như quan hệ át – chủ (riêng cặp Fa – Si là quãng 5 giảm), nên chuỗi tạo lực kéo về phía trước.

I – IV – vii° – iii – vi – ii – V – I trong Đô trưởng:

Chuỗi quãng 5 đi xuống

Nghe bè trầm: Đô – Fa – Si – Mi – La – Rê – Sol – Đô, cứ lên quãng 4 rồi xuống quãng 5 xen kẽ (riêng Fa xuống Si là quãng 5 giảm). Bạn sẽ nghe thấy cái "đi tới" không cưỡng lại được của chuỗi này.

Các chuỗi khác thường gặp

Chuỗi	Bè trầm	Ví dụ trong Đô trưởng	Gặp ở
Quãng 5 đi xuống	Xuống 5, lên 4	C – F – B° – Em – Am – Dm – G – C	Thường gặp trong nhạc tonal; nhạc jazz (vòng ii – V – I nối nhau)
Quãng 3 đi xuống	Xuống 3	C – Am – F – Dm
Kiểu Pachelbel	Xuống 4, lên một bậc (lặp lại), rồi kết	C – G – Am – Em – F – C – F – G	Pachelbel Canon (xem bài 12); bè trầm đi bậc 1–5–6–3–4–1–4–5; bốn nốt đầu là dạng bè trầm nhảy (xuống 4, lên một bậc) của mẫu Romanesca, còn dạng galant về sau đi 1–7–6–3; xem các mẫu hòa âm thời Cổ điển
5 – 6 đi lên	Lên từng bậc, bè trên đổi quãng 5 thành quãng 6 trên mỗi nốt bass	C – Am/C – Dm – B°/D – Em…	Tạo cảm giác dâng lên, tích tụ
Chuỗi nửa cung	Đi xuống từng nửa cung		Lãng mạn, ví dụ Chopin

Nghe trong tác phẩm thật

• Vivaldi Mùa đông (Concerto violin Op. 8 số 4), chương 2, ô 11–13: một chuỗi 5–6 đi lên.
• Albéniz, Catalonia (số 34–36 trong tổng phổ): một chuỗi quãng 5 đi xuống.
• Amanda Maier, Sáu tiểu phẩm cho violin, số 6, ô 162–169: một chuỗi quãng 3 đi xuống.

Bài tập

1. Viết chuỗi quãng 5 đi xuống trong Sol trưởng (bè trầm: Sol – Đô – Fa♯ – Si – Mi – La – Rê – Sol).
2. Hát (hoặc chơi trên bàn phím) chuỗi giai điệu ở trên, rồi tự sáng tác một môtip 4 nốt và nhắc lại nó ba lần, mỗi lần thấp hơn một bậc.

Kiểm tra nhanh 3 câu

1. Chuỗi hòa âm là gì?

   • Một mẫu nhạc lặp lại liên tiếp ở các cao độ khác nhau
   • Một hợp âm giữ dài
   • Hai giọng chơi cùng lúc

2. Trong chuỗi quãng 5 đi xuống, bè trầm đi thế nào?

   • Xuống quãng 5 và lên quãng 4 xen kẽ
   • Lên từng nửa cung
   • Đứng yên

3. Chuỗi là một đặc điểm dễ nhận ra của giai điệu thời kỳ nào?

   • Baroque
   • Trung cổ
   • Tối giản thế kỷ 20

Nguồn

• Open Music Theory: chương Diatonic Sequences in Middles (John Peterson): chuỗi là một mẫu được nhắc lại và dịch cao độ; chuỗi quãng 5 đi xuống (gốc hợp âm đi xuống quãng 5 hay lên quãng 4; ví dụ Albéniz, Catalonia), chuỗi quãng 3 đi xuống (còn gọi là chuỗi Pachelbel; ví dụ Amanda Maier, Sáu tiểu phẩm cho violin số 6), chuỗi 5–6 đi lên (ví dụ Vivaldi, Concerto violin Op. 8 số 4, chương 2, ô 11–13); chương Chromatic Sequences (Bryn Hughes): chuỗi quãng 5 có các hợp âm át nối nhau, chuỗi đi xuống từng nửa cung (ví dụ của Chopin), được dùng suốt thế kỷ 19; chương ii–V–I (Megan Lavengood): nhạc jazz nối các vòng ii–V–I ở nhiều giọng thành chuỗi.
• The Concise Oxford Dictionary of Music, mục sequence, qua Encyclopedia.com: chuỗi là sự lặp lại gần như chính xác một đoạn nhạc ở cao độ cao hơn hay thấp hơn.
• MIT OpenCourseWare, 21M.011 (Ellen T. Harris, 2006), bài giảng III: Baroque: giai điệu Baroque dùng chuỗi như một phần quen thuộc, ví dụ đoạn b trong ritornello chương 1 concerto La stravaganza (Op. 4 số 12) của Vivaldi.
• Robert Gjerdingen, Music in the Galant Style (2007), chương 2 (bản trích, bản lưu): Canon của Pachelbel ở ô 5 "presents an obvious Romanesca"; Romanesca là một công thức bè trầm Ý, được chú ý từ thế kỷ 16 và phổ biến trong thế kỷ 17; dạng bè trầm nhảy (Pachelbel, Handel) đặc trưng cho thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18, dạng đi bậc cho cuối thế kỷ 18.
• Wikipedia, Sequence (music): chuỗi quãng 5 có gốc Đô – Fa – Si – Mi – La – Rê; chuỗi quãng 3 đi xuống; dạng Pachelbel (bè trầm xuống quãng 4 rồi lên một bậc); chuỗi 5–6 đi lên. Pachelbel's Canon: bè trầm Rê – La – Si – Fa♯ – Sol – Rê – Sol – La, tám hợp âm lặp lại.
• Xem tài liệu tham khảo.