9. Quãng

Quãng là khoảng cách cao độ giữa hai nốt. Mỗi quãng có hai phần tên: con số (2, 3, 4…) và tính chất (trưởng, thứ, đúng, tăng, giảm). Ví dụ: "quãng 3 trưởng", "quãng 5 đúng".

Hai nốt vang lên lần lượt tạo quãng giai điệu; vang lên cùng lúc tạo quãng hòa âm.

Bước 1: con số

Đếm số tên nốt, tính cả nốt đầu và nốt cuối.

• Đô → Mi: Đô, Rê, Mi = 3 tên → quãng 3.
• Đô → Sol: Đô, Rê, Mi, Fa, Sol = 5 tên → quãng 5.
• Hai nốt cùng tên, cùng cao độ: quãng 1 (đồng âm). Cách một quãng tám: quãng 8.

Con số không phụ thuộc vào dấu hóa: Đô → Mi, Đô → Mi♭ và Đô♯ → Mi♭ đều là quãng 3.

Bước 2: tính chất

Tính chất được xác định bằng số nửa cung chính xác:

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Ở mỗi phím: số nửa cung tính từ Đô4, rồi tên quãng (phím trắng ghi bên dưới, phím đen ghi bên trên). Bảng dưới ghi cùng các quãng ấy, kèm ví dụ từ Đô:

Quãng	Số nửa cung	Ví dụ từ Đô
1 đúng	0	Đô – Đô
2 thứ	1	Đô – Rê♭
2 trưởng	2	Đô – Rê
3 thứ	3	Đô – Mi♭
3 trưởng	4	Đô – Mi
4 đúng	5	Đô – Fa
4 tăng / 5 giảm	6	Đô – Fa♯ / Đô – Sol♭
5 đúng	7	Đô – Sol
6 thứ	8	Đô – La♭
6 trưởng	9	Đô – La
7 thứ	10	Đô – Si♭
7 trưởng	11	Đô – Si
8 đúng	12	Đô – Đô

Quy tắc chung:

• Quãng 1, 4, 5, 8 có dạng đúng (perfect). Rộng hơn nửa cung là tăng, hẹp hơn nửa cung là giảm.
• Quãng 2, 3, 6, 7 có dạng trưởng và thứ (thứ hẹp hơn trưởng nửa cung). Rộng hơn trưởng là tăng, hẹp hơn thứ là giảm.

Quãng 6 nửa cung (4 tăng hoặc 5 giảm) chia đôi quãng tám, gọi là tritone (ba cung nguyên). Tritone được xếp vào quãng nghịch. Thời trung đại, tritone thường bị tránh; về sau quãng này có biệt danh diabolus in musica ("quỷ dữ trong âm nhạc").

Mẹo nhanh: dùng gam trưởng của nốt dưới

Nếu nốt trên nằm trong gam trưởng của nốt dưới, thì quãng đó là trưởng (với 2, 3, 6, 7) hoặc đúng (với 1, 4, 5, 8). Nếu nốt trên thấp hơn nửa cung so với nốt trong gam, quãng đó là thứ (hoặc giảm với 4, 5, 8).

Ví dụ: Rê → Fa. Gam Rê trưởng có Fa♯. Fa thấp hơn Fa♯ nửa cung, nên Rê → Fa là quãng 3 thứ.

Nghe các quãng

Các quãng từ Đô (lần lượt rồi cùng lúc)

Quãng ghép

Quãng lớn hơn quãng 8 gọi là quãng ghép. Trừ đi 7 để được quãng đơn tương ứng: quãng 9 là quãng 2 cộng một quãng 8, quãng 10 là quãng 3 cộng một quãng 8, quãng 11 là quãng 4, quãng 12 là quãng 5, quãng 13 là quãng 6. Tính chất giữ nguyên: Đô4 – Rê5 là 9 trưởng (14 nửa cung). Quãng ghép có mặt trong tên hợp âm (như C9, xem bài 27).

Đảo quãng

Đưa nốt dưới lên một quãng tám (hoặc nốt trên xuống một quãng tám) là đảo quãng:

• Con số mới = 9 − con số cũ: quãng 3 đảo thành quãng 6, quãng 2 thành quãng 7.
• Tính chất đổi: trưởng ↔ thứ, tăng ↔ giảm, đúng vẫn là đúng.

Ví dụ: Đô – Mi (3 trưởng) đảo thành Mi – Đô (6 thứ).

Trên phím, Đô4 – Mi4 và Mi4 – Đô5 nối nhau thành đúng một quãng tám, nên số nửa cung cộng lại là 12: 4 + 8 = 12.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe các nốt được tô

Thuận tai và nghịch tai

Loại	Quãng	Độ ổn định
Thuận hoàn toàn	1, 5, 8 đúng	Ổn định, không cần giải quyết
Thuận không hoàn toàn	3 và 6 (trưởng, thứ)	Ổn định, không cần giải quyết
Nghịch	2, 7, tritone	Kém ổn định, như cần được giải quyết
Tùy ngữ cảnh	4 đúng	Thuận giữa hai bè trên, nghịch khi có bè trầm

Luyện tai các quãng với công cụ nhận biết quãng và bảng giai điệu gợi nhớ.

Trên phím đàn

Trên đàn, quãng thành độ mở của bàn tay: quãng 2 là hai ngón liền nhau, quãng 5 là ngón 1 và 5 ở thế năm ngón, quãng 8 là gần cả bàn tay. Đọc theo quãng (nhìn khoảng cách) thay vì gọi tên từng nốt giúp thị tấu nhanh hơn: xem Đọc nhạc và thị tấu.

Bài tập

1. Gọi tên các quãng: Mi – Sol, Fa – Si, La – Fa (đi lên), Rê – Rê♯.
2. Đảo quãng 6 thứ thì được quãng gì?

Đáp án

1. Mi – Sol: 3 thứ (3 nửa cung). Fa – Si: 4 tăng (6 nửa cung). La – Fa: 6 thứ (8 nửa cung). Rê – Rê♯: 1 tăng (1 nửa cung).
2. 3 trưởng (9 − 6 = 3, thứ đổi thành trưởng).

Luyện tập kèm theo

Nhận biết quãng bộ Cơ bản rồi Mở rộng, và phiếu bài tập "Gọi tên quãng".

Kiểm tra nhanh 5 câu

1. Đô – Mi♭ là quãng gì?

   • 3 thứ
   • 3 trưởng
   • 2 tăng

2. Quãng 5 đúng có bao nhiêu nửa cung?

   • 5
   • 7
   • 6

3. Đảo quãng 2 trưởng thì được gì?

   • 7 trưởng
   • 7 thứ
   • 6 thứ

4. Quãng nào được gọi là tritone?

   • 5 đúng
   • 4 tăng (hay 5 giảm)
   • 6 thứ

5. Rê – Fa♯ là quãng gì?

   • 3 trưởng
   • 3 thứ
   • 4 đúng

Nguồn

• Open Music Theory: Intervals; Introduction to Species Counterpoint; Altered and Extended Chords.
• Andre Mount, Fundamentals, Function, and Form: chương 11. Intervals.
• The Concise Oxford Dictionary of Music, mục tritone (đọc qua encyclopedia.com).
• Xem tài liệu tham khảo.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).