Thời Phục hưng (khoảng 1400–1600)

Bối cảnh

Phục hưng là thời của chủ nghĩa nhân văn, của Leonardo và Michelangelo. Âm nhạc vẫn gắn với nhà thờ, nhưng nhạc thế tục cũng phát triển (madrigal, chanson, nhạc khiêu vũ). Máy in nhạc ra đời: năm 1501, Ottaviano Petrucci, người làm việc ở Venice, in tuyển tập nhạc đa âm đầu tiên bằng chữ in rời. Việc xuất bản nhạc in là một nét mới của thời kỳ.

Từ thế kỷ 16 (Luther, từ năm 1517), cuộc Cải cách Tin lành và Phản Cải cách của Công giáo ảnh hưởng mạnh đến âm nhạc nhà thờ: Luther khuyến khích giáo dân cùng hát thánh ca bằng tiếng mẹ đẻ; Công đồng Trent (1545–1563) đòi hỏi lời hát phải nghe rõ.

Âm thanh đặc trưng

• Phức điệu mô phỏng: các bè lần lượt bắt chước nhau.
• Hòa âm: quãng ba và hợp âm ba được dùng ngày càng nhiều.
• Âm nhạc gắn chặt với lời: nhà soạn nhạc "vẽ chữ" (word painting), ví dụ giai điệu đi lên ở lời nói về sự thăng thiên, những nốt nhanh ở lời nói về chạy.

Hai bè độc lập, chỉ dùng quãng thuận, bắt đầu và kết bằng quãng đúng: một ví dụ đối âm loại 1 theo kiểu của Fux (từ bài 22) để thấy các bè đi độc lập mà vẫn hòa hợp:

Thể loại chính

• Thánh lễ (mass) và motet: nhạc nhà thờ đa âm.
• Madrigal: ca khúc thế tục nhiều bè, gốc Ý, có cả madrigal Anh; lời thường tình ái, châm biếm hay ngụ ngôn.
• Chanson (Pháp).
• Nhạc khí cho đàn lute; các điệu nhảy như pavane, galliard.

10 tác phẩm để nghe

1. Guillaume Du Fay, Nuper rosarum flores (motet viết cho lễ cung hiến nhà thờ chính tòa Santa Maria del Fiore, Florence, ngày 25/3/1436).
2. Josquin des Prez, Ave Maria… virgo serena.
3. Josquin, Mille regretz.
4. Palestrina, Missa Papae Marcelli.
5. Thomas Tallis, Spem in alium (40 bè).
6. William Byrd, Ave verum corpus.
7. Orlande de Lassus (Orlando di Lasso), Matona mia cara.
8. Thomas Weelkes, As Vesta was from Latmos hill descending (madrigal Anh).
9. John Dowland, Flow, my tears.
10. Tomás Luis de Victoria, O magnum mysterium.

Cách nghe: chọn một bè (thường là bè cao nhất) và cố bám theo, rồi thử chuyển sang bè khác. Ở Tallis Spem in alium, hãy nghe âm thanh "lan" qua các nhóm hát như sóng.

Thời kỳ trước: Trung cổ. Thời kỳ tiếp theo: Baroque.

Nguồn

• The Concise Oxford Dictionary of Music (Kennedy và Bourne) qua encyclopedia.com: các mục Renaissance, madrigal, motet, polyphony, pavan, galliard.
• Clark và cộng sự, Understanding Music: Past and Present (giáo trình mở), chương 3.
• Encyclopaedia Britannica (mục Petrucci); Baker's Biographical Dictionary of Musicians qua encyclopedia.com (Petrucci).
• IMSLP (trang các tác phẩm). Xem tài liệu tham khảo.