Tác phẩm
Burgmüller: Arabesque, Op. 100 số 2
Khoảng một phút tinh nghịch: những chùm nốt chạy vụt qua như nét hoa văn, hợp âm ngắn gọn, sắc thái đổi liên tục. Arabesque là bài số 2 trong tập étude Op. 100 của Burgmüller, và dạy đúng những thứ cần có trước khi bước vào Czerny hay Chopin.
La thứ · 2/4 Allegro scherzando ≈ Grade 3 Khoảng 30 ô nhịp
Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Nhà soạn nhạc | Friedrich Burgmüller (1806–1874), người Đức, từ năm 1832 sống ở Paris, dạy piano và viết nhạc salon |
| Tác phẩm | L'Arabesque (Arabesque), số 2 trong 25 Études faciles et progressives (25 bài luyện dễ, tăng dần độ khó), Op. 100 |
| Sáng tác / xuất bản | In lần đầu năm 1851 ở Paris (nhà Benoît aîné) |
| Giọng · nhịp · tốc độ | La thứ · 2/4 · Allegro scherzando (nhanh, đùa vui) |
| Hình thức | Dẫn nhập 2 ô – ‖: A :‖ ‖: B – A' :‖ – coda; khoảng 30 ô nhịp |
| Độ khó | Khoảng ABRSM Grade 2–3: ABRSM xếp bài ở Grade 2 (đề cương 2019–2020), RCM Level 3; Henle mức 1 |
| Kỹ năng chính | Chùm năm nốt móc kép đều và nhẹ, chuyền giữa hai tay; hợp âm staccato; sắc thái tương phản nhanh; giữ nhịp khi chơi nhanh |
| Bản nhạc | IMSLP (tìm "25 Études faciles et progressives, Op.100"); bản dàn trang công cộng tại Mutopia Project; khi mua bản in, chọn ấn bản giữ nguyên số ngón và chỉ dẫn của tác giả |
Vì sao nên học bài này
Phần tiêu đề “Vì sao nên học bài này”- Ngón đều ở tốc độ nhanh. Hình nốt chính chỉ là năm nốt liền bậc trong một thế tay, nhưng phải đều, nhẹ và rõ ở tốc độ Allegro. Đây là cửa vào của mọi đoạn chạy ngón về sau.
- Hai tay bình đẳng. Hình nốt ấy không ở yên trong tay phải: ở đoạn giữa, tay trái phải chạy đúng như thế. Tay trái yếu sẽ lộ ra ngay.
- Staccato và sắc thái. Hợp âm ngắn, nốt kết câu ngắn, p đổi sang f trong chớp mắt, sf bất ngờ: tính cách scherzando nằm ở đó.
- Một étude có tính cách. Burgmüller không viết bài tập khô khan; mỗi bài của ông có một cái tên và một bức tranh. Học kỹ thuật mà vẫn chơi nhạc.
- Ngắn mà trọn vẹn. Khoảng một phút, dễ học thuộc, rất hợp để chơi cho người khác nghe.
Bối cảnh
Phần tiêu đề “Bối cảnh”Friedrich Burgmüller sinh năm 1806 ở Regensburg, trong một gia đình nhạc sĩ. Năm 1832 ông sang Paris và sống ở Pháp đến cuối đời. Ông dạy piano, viết nhiều nhạc salon cho người chơi nghiệp dư, và cả nhạc cho vở ballet La Péri (1843).
Ngày nay tên ông gắn với ba tập étude dành cho người học: 25 Études faciles et progressives, Op. 100 (1851), rồi 12 Études Op. 105 và 18 Études Op. 109. Tựa đề đầy đủ của Op. 100 nói rõ các bài được viết và ghi số ngón cho bàn tay nhỏ. Khác với những tập luyện ngón thuần túy, mỗi bài có một tựa tiếng Pháp gợi hình ảnh: sự ngây thơ, khúc đồng quê, dòng suối trong, cuộc săn. Op. 100 đặc biệt phổ biến trong giáo trình piano ở Nhật Bản và ở nhiều nước khác.
Arabesque vốn là tên một kiểu hoa văn trang trí gồm những đường cong uốn lượn, đan vào nhau. Trong âm nhạc, chữ này chỉ những bản nhạc có nét trang trí bay bổng; Schumann và Debussy cũng có những bản Arabesque nổi tiếng, nhưng không liên quan đến bài này. Ở đây, "hoa văn" là chùm năm nốt chạy lên xuống, cứ xuất hiện rồi biến mất như một nét vẽ.
Scherzando nghĩa là "đùa vui". Bài này không bi kịch dù ở giọng thứ: nó tinh nghịch, nhanh nhẹn, hơi bất ngờ.
Nghe trước khi tập
Phần tiêu đề “Nghe trước khi tập”Nghe vài bản thu và chú ý:
- Độ nhẹ. Chùm nốt chạy có nghe "lướt" không, hay nghe như từng nốt được gõ?
- Ai đang chạy? Đến đoạn giữa, bạn có nghe ra hình nốt chuyển xuống tay trái không?
- Sắc thái. Đếm xem trong bài có bao nhiêu lần nhạc đổi đột ngột từ nhỏ sang to hoặc ngược lại.
- Tốc độ. Bản nào nhanh nhất mà vẫn nghe rõ từng nốt? Bản nào nhanh đến mức nốt bị nuốt?
Rồi nghe vài bài khác trong Op. 100 để thấy cả tập là một bộ sưu tập tính cách (xem phần Học tiếp).
Theo dõi khi nghe
Phần tiêu đề “Theo dõi khi nghe”Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| … | Dẫn nhập (2 ô): tay trái đánh hợp âm La thứ staccato, p; hai ô này đặt tốc độ cho cả bài |
| … | Đoạn A: chùm năm nốt móc kép chạy ở tay phải, nhẹ (leggiermente), mỗi chùm kết bằng một nốt móc đơn ngắn; to dần, sf ở cuối |
| … | Đoạn A nhắc lại: cùng chất liệu, với một kết khác |
| … | Đoạn B: f; hình nốt chạy chuyển xuống tay trái, tay phải giữ những nốt dài hơn; cuối đoạn nhỏ dần và chậm lại một chút (dim. e poco rall.) |
| … | Đoạn A': a tempo, p; hình nốt trở lại tay phải, có chỗ dolce |
| … | Đoạn B nhắc lại: tay trái lại chạy ở f |
| … | Đoạn A' nhắc lại: lần cuối trước coda |
| … | Coda: risoluto, f; chùm nốt dồn dập (chủ yếu ở tay phải, một lần ở tay trái), to dần; kết bằng hợp âm sf có dấu ngân |
Cấu trúc
Phần tiêu đề “Cấu trúc”| Phần | Độ dài | Nội dung | Sắc thái và chỉ dẫn | Điều cần chú ý |
|---|---|---|---|---|
| Dẫn nhập | 2 ô | Tay trái đánh hợp âm La thứ staccato, tay phải nghỉ | p | Đặt tốc độ ngay từ đây: hai ô này là "máy đếm nhịp" của bạn |
| A (nhắc lại) | khoảng 8 ô, có hai kết khác nhau | Tay phải: chùm năm nốt móc kép (kiểu La – Si – Đô – Si – La, La – Si – Đô – Rê – Mi) kết bằng nốt móc đơn ngắn; tay trái đệm hợp âm | p, chơi nhẹ (leggiermente); to dần; sf ở cuối | Nốt cuối mỗi chùm là dấu chấm câu: ngắn và nhẹ |
| B | khoảng 8 ô | Hình nốt chạy xuống tay trái, có lúc lên tận khóa Sol; tay phải chơi những nốt dài hơn (nốt đen chấm dôi, móc đơn) | f; cuối đoạn nhỏ dần và chậm lại một chút (dim. e poco rall.) | Tay trái phải đều như tay phải ở đoạn A |
| A' | khoảng 8 ô | Hình nốt trở lại tay phải | a tempo, p; có chỗ dolce (ngọt ngào) | Về tốc độ ngay, không "lấy đà" |
| Coda | khoảng 5 ô | Chùm nốt dồn dập (chủ yếu ở tay phải, một lần ở tay trái), to dần, kết bằng hợp âm có dấu ngân | risoluto (quả quyết), f; hợp âm cuối sf | Kết dứt khoát mà không đập đàn |
B và A' được nhắc lại cùng nhau, nên hình dạng của bài là một hai đoạn có tái hiện thu nhỏ, mở đầu bằng hai ô dẫn nhập và khép lại bằng một coda ngắn (xem Hình thức nhỏ).
Thế tay của hình nốt chính ở tay phải, năm nốt từ La đến Mi:
Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.
Chỗ khó và cách tập
Phần tiêu đề “Chỗ khó và cách tập”| Chỗ khó | Vì sao khó | Cách tập |
|---|---|---|
| Chùm năm nốt đều | Ở tốc độ nhanh, nốt bị dồn, nốt yếu (ngón 4) bị mất, chùm nốt chạy nhanh dần | Tập chậm với máy đếm nhịp; tập theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài); dời trọng âm sang từng nốt khác nhau. Bài tập 1 |
| Nốt kết chùm (móc đơn staccato) | Hay bị nuốt hoặc kéo dài; tay nhấc quá cao | Nhấc cổ tay nhẹ ngay sau nốt kết, ngón vẫn gần phím; nghĩ "chạy – chấm" |
| Hình nốt ở tay trái (đoạn B) | Tay trái ít quen chạy; có đoạn phải đọc ở khóa Sol | Tập tay trái riêng nhiều gấp đôi tay phải; đánh dấu chỗ đổi khóa; bài tập 3 |
| Hợp âm đệm nhẹ dưới chùm nốt | Hợp âm dễ to hơn hình nốt chính, nhất là ở p | Tập tay trái riêng ở pp; khi ghép, hợp âm chỉ "chạm" |
| Đổi sắc thái nhanh | p sang f hay sf dễ thành đập, dễ làm vỡ nhịp | Bài tập 2; tập sắc thái ngay từ tốc độ chậm, không đợi đến khi nhanh |
| Chậm lại rồi về tốc độ (cuối B, đầu A') | Hoặc không chậm lại, hoặc chậm rồi không trở lại | Đánh dấu chỗ poco rall. và chỗ a tempo; tập riêng bốn ô quanh đó |
| Coda | Chùm nốt nối nhau liên tục, to dần, dễ vội và cứng tay | Tập từng tay; giữ cổ tay mềm khi to dần; hợp âm cuối đánh bằng sức nặng cánh tay, không bằng cú đập |
Bài tập chuẩn bị
Phần tiêu đề “Bài tập chuẩn bị”Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.
1. Chùm năm nốt chuyền tay
Phần tiêu đề “1. Chùm năm nốt chuyền tay”Ô 1–2: tay phải. Ô 3–4: tay trái chạy y như vậy. Ô 5–6: chùm nốt trên nền hợp âm. Tay đang nghỉ vẫn đếm. Tăng dần đến ♩ = 100 rồi mới thử các tốc độ cao hơn.
2. Hợp âm staccato và sắc thái
Phần tiêu đề “2. Hợp âm staccato và sắc thái”Nốt trầm ở phách, hợp âm ở giữa phách. Hai tay buông phím gọn gàng. Ô 1–2 nhỏ (p); ô 3–4 to dần; ô 5–6 f, nhưng tiếng vẫn tròn. Hợp âm cuối dùng sức nặng cánh tay, không đập.
3. Tay trái chạy, tay phải giữ
Phần tiêu đề “3. Tay trái chạy, tay phải giữ”Đây là kiểu kết cấu của đoạn B: tay trái chạy ở f, tay phải giữ những nốt dài hơn cho đủ giá trị. Tay trái chắc mà không nặng: sức đến từ cánh tay thả lỏng, không từ việc ấn ngón. Tập thêm một lần với tay trái ở p để kiểm tra độ đều.
Kế hoạch tập
Phần tiêu đề “Kế hoạch tập”Kế hoạch 4 tuần, khoảng 30 phút mỗi ngày.
| Tuần | Việc chính | Máy đếm nhịp |
|---|---|---|
| 1 | Nghe; đánh dấu các phần và mọi chỉ dẫn sắc thái. Bài tập 1. Dẫn nhập và đoạn A từng tay | ♩ = 60–72 |
| 2 | Đoạn A hai tay. Đoạn B từng tay, đánh dấu chỗ tay trái đổi khóa; bài tập 3 | ♩ = 72–84 |
| 3 | Đoạn B hai tay, A', coda; bài tập 2; sắc thái đầy đủ | ♩ = 84–100 |
| 4 | Cả bài với hai dấu nhắc lại; thu âm; nâng tốc độ từng nấc nhỏ, chỉ khi bản thu vẫn sạch | ♩ = 100–120 |
Đích cuối khoảng ♩ = 112–132. Nhanh hơn thế chỉ khi từng nốt vẫn rõ. Với bài này, rõ ràng quan trọng hơn tốc độ.
- Chùm nốt đều ở cả hai tay, kể cả ngón 4
- Nốt kết chùm ngắn và nhẹ
- Nghe ra mọi chỗ đổi sắc thái
- Về đúng tốc độ sau chỗ chậm lại
Diễn tấu
Phần tiêu đề “Diễn tấu”Tính cách
Phần tiêu đề “Tính cách”Scherzando là đùa vui, không phải hấp tấp. Hãy nghĩ đến một nét vẽ nhanh và chính xác, không phải một cuộc chạy đua. Giọng La thứ ở đây không buồn: nó tinh nghịch.
Tiếng đàn và phát âm
Phần tiêu đề “Tiếng đàn và phát âm”Ngón tay ở sát phím, đầu ngón chắc, cổ tay mềm. Chùm nốt chơi legato nhẹ; nốt kết chùm và các hợp âm staccato. Đừng nhấc tay cao sau mỗi chùm: càng ít chuyển động thừa, bài càng nhanh và sạch.
Sắc thái
Phần tiêu đề “Sắc thái”Tôn trọng từng chỉ dẫn: p, to dần, sf, f, dim. e poco rall., a tempo, dolce, risoluto. Sự tương phản giữa chúng chính là "câu chuyện" của bài. sf là nhấn đột ngột một nốt, không phải đổi cả đoạn sang f.
Bàn đạp
Phần tiêu đề “Bàn đạp”Không dùng, trừ có thể ở hợp âm cuối có dấu ngân. Mọi sự liền tiếng đến từ ngón tay.
Số ngón
Phần tiêu đề “Số ngón”Burgmüller tự ghi số ngón cho tập Op. 100. Hãy dùng số ngón in sẵn trong bản nhạc của bạn, trừ khi thầy bạn đề nghị khác, và giữ nguyên chúng mỗi lần tập.
Lỗi thường gặp
Phần tiêu đề “Lỗi thường gặp”- Chơi nhanh hơn khả năng: chùm nốt dính vào nhau, nốt kết chùm bị nuốt.
- Nhấn nốt đầu mỗi chùm quá mạnh, nghe giật cục.
- Hợp âm đệm nặng hơn hình nốt chính.
- Nhấc tay quá cao sau mỗi chùm, làm mất nhịp và mất tốc độ.
- sf và f thành đập đàn; p không đủ nhỏ để có tương phản.
- Đoạn B: tay trái chậm hơn và to không đều; lúng túng khi đổi khóa.
- Dùng bàn đạp làm nhòe các chùm nốt.
- Vội ở coda và đánh hợp âm cuối như một cú đấm.
Học tiếp
Phần tiêu đề “Học tiếp”- Cùng tập Op. 100: La candeur (số 1, Đô trưởng) để luyện hát legato; La pastorale (số 3); Le courant limpide (số 7, dòng nước chảy ở tay phải); Ballade (số 15, Đô thứ, kịch tính, giai điệu ở tay trái); Inquiétude (số 18); La tarentelle (số 20); và bài kết tập La chevaleresque (số 25).
- Cùng chặng trên site: Clementi: Sonatina Op. 36 số 1, Tchaikovsky: Cầu nguyện buổi sáng; Wilder Reiter trong Schumann: Album für die Jugend luyện cùng loại staccato.
- Về étude và bài tập ngón: Bài tập ngón và étude. Danh sách theo cấp: Tác phẩm theo cấp độ.
- Cùng chặng 3: các bài của chặng 3.
- Chặng 4: các bài của chặng 4.
Kiểm tra nhanh
Phần tiêu đề “Kiểm tra nhanh”Kiểm tra nhanh 4 câu
Ở đoạn B, hình nốt chạy chính của bài chuyển đi đâu?
- Xuống tay trái, có lúc lên tận khóa Sol
- Lên một quãng tám cao hơn ở tay phải
- Biến mất, chỉ còn hợp âm staccato
Scherzando nghĩa là gì?
- Nặng nề, kịch tính
- Đùa vui
- Chậm và hát
Ký hiệu sf yêu cầu gì?
- Chơi cả đoạn sau to lên
- Nhấn đột ngột một nốt
- Chơi nốt đó staccato
Nên tập chùm năm nốt cho đều thế nào?
- Tập chậm với máy đếm nhịp, theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài), dời trọng âm sang từng nốt khác nhau
- Tập ngay ở tốc độ cuối cho quen tay
- Nhấn mạnh nốt đầu mỗi chùm để giữ nhịp
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- IMSLP, trang "25 Études faciles et progressives, Op.100 (Burgmüller, Friedrich)": lần in đầu (Paris: Benoît aîné, 1851) và tên các bài.
- Bản dàn trang công cộng của L'Arabesque tại Mutopia Project: cấu trúc và chỉ dẫn sắc thái trên trang này theo bản đó.
- Deutsche Biographie, mục "Burgmüller, Friedrich" (deutsche-biographie.de): năm sinh, năm mất, nơi sinh, năm sang Paris.
- Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.
Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT