24. Hợp âm Napoli và hợp âm sáu tăng

Hai loại hợp âm nửa cung (chromatic) này là "gia vị mạnh" của thời Cổ điển và Lãng mạn. Cả hai đều có chức năng hạ át (predominant): chúng đứng ngay trước hợp âm V và làm cho V nghe căng thẳng hơn. Ví dụ dưới đây ở Đô thứ, nơi chúng hay xuất hiện nhất.

Hợp âm Napoli (N6)

Hợp âm Napoli là hợp âm trưởng trên bậc 2 bị hạ nửa cung (♭II), thường ở đảo 1, nên được ký hiệu N6 hoặc ♭II6. Tên gọi nhắc tới Napoli (nhóm nhà soạn nhạc thế kỷ 18 quanh thành phố này), nhưng ít có cơ sở lịch sử: hợp âm đã được dùng từ trước đó và ở nhiều nơi khác.

Trong Đô thứ: ♭II = Rê♭ trưởng (Rê♭ – Fa – La♭). Ở đảo 1, nốt Fa ở bè trầm.

• Hợp âm này đi tới V (thường qua i6/4 hoặc trực tiếp).
• Nốt Rê♭ thường đi xuống qua Đô hoặc thẳng xuống Si (cảm âm): một bước quãng 3 giảm rất đặc trưng.

N6 – V – i trong Đô thứ

Hợp âm sáu tăng (+6)

Hợp âm sáu tăng có hai nốt cách nhau quãng 6 tăng: La♭ (bậc 6 của Đô thứ) ở bè trầm và Fa♯ (bậc 4 được nâng) ở trên. Hai nốt này giải quyết ra ngoài về quãng 8 trên nốt Sol (bậc 5): La♭ đi xuống Sol, Fa♯ đi lên Sol. Đó là lý do hợp âm này kéo về V mạnh đến vậy.

Có ba loại, đặt tên theo quốc gia (tên gọi quy ước, không liên quan đến lịch sử thật):

Loại	Nốt (trong Đô thứ)	Đặc điểm
Ý (It+6)	La♭ – Đô – Fa♯	Ba nốt, gọn nhất
Pháp (Fr+6)	La♭ – Đô – Rê – Fa♯	Thêm Rê; cả bốn nốt cùng thuộc một gam toàn cung
Đức (Ger+6)	La♭ – Đô – Mi♭ – Fa♯	Thêm Mi♭; nghe giống hệt hợp âm La♭7, nhưng giải quyết khác

Ger+6 – i6/4 – V – i trong Đô thứ

Hợp âm sáu Đức thường đi qua i6/4 trước khi đến V, để tránh quãng 5 song song giữa La♭–Mi♭ và Sol–Rê.

Nghe trong tác phẩm thật

• Beethoven, chương 1 Sonata "Ánh trăng" Op. 27 số 2: hợp âm Napoli xuất hiện ngay ở ô nhịp thứ 3.
• Hợp âm sáu tăng có mặt trong nhạc của Mozart, Beethoven, Schubert, thường ngay trước hợp âm át. Khi nghe một hợp âm "nhói" ngay trước một hợp âm át lớn, rất có thể đó là +6.

Bài tập viết

1. Viết hợp âm N6 trong La thứ. Nốt nào ở bè trầm?
2. Viết ba loại hợp âm sáu tăng trong La thứ.

Đáp án

1. ♭II của La thứ là Si♭ trưởng (Si♭ – Rê – Fa); đảo 1 nên Rê ở bè trầm.
2. Bậc 6 của La thứ là Fa, bậc 4 nâng là Rê♯. It+6: Fa – La – Rê♯. Fr+6: Fa – La – Si – Rê♯. Ger+6: Fa – La – Đô – Rê♯.

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Hợp âm Napoli trong Đô thứ là hợp âm gì?

   • Rê♭ trưởng
   • Rê thứ
   • Rê giảm

2. Hai nốt của quãng 6 tăng giải quyết về đâu?

   • Ra ngoài, về quãng 8 trên bậc 5
   • Vào trong, về đồng âm
   • Giữ nguyên

3. Hợp âm sáu nào nghe giống hệt một hợp âm bảy át?

   • Ý
   • Pháp
   • Đức

4. Chức năng của N6 và +6 là gì?

   • Hạ át, đứng trước V
   • Chủ
   • Át

Nguồn

• Open Music Theory: Neapolitan Sixth Chords (♭II⁶); Augmented Sixth Chords; Collections (gam toàn cung).
• Andre Mount, Fundamentals, Function, and Form: 31. The Neapolitan Chord; 32. Augmented Sixth Sonorities.
• Robert Hutchinson, Music Theory for the 21st-Century Classroom: Types of Augmented Sixth Chords.
• The Concise Oxford Dictionary of Music (Encyclopedia.com): Neapolitan sixth.
• IMSLP: Beethoven, Piano Sonata No.14, Op.27 No.2.
• Xem tài liệu tham khảo.