Luyện tai

Luyện tai (ear training) là tập nhận ra bằng tai những gì ta học bằng mắt trong nhạc lý: quãng, hợp âm, gam, tiết tấu. Đây là kỹ năng giúp bạn "nghe ra" cấu trúc của nhạc cổ điển thay vì chỉ nghe thấy một khối âm thanh.

Lộ trình 6 bài

Đi theo thứ tự — mỗi bài có lý thuyết ngắn, kỹ thuật nghe, ví dụ nghe được và bài tập:

1. Nghe quãng — khoảng cách giữa hai nốt. Nền tảng của mọi thứ: nghe được quãng thì nghe được giai điệu.
2. Nghe hợp âm — màu sắc trưởng/thứ/giảm/tăng, nghe nốt trầm để đoán thể đảo, hợp âm bảy.
3. Nghe gam và điệu thức — dấu hiệu nốt 3, ba dạng gam thứ, tìm "một nốt khác biệt" của điệu thức, nghe bậc trong gam.
4. Nghe tiết tấu — đoán nhịp qua phách mạnh, nhịp đơn/kép, gõ lại tiết tấu, syncopation.
5. Nghe tiến trình hòa âm — nghe bè trầm để đoán chuỗi hợp âm, những tiến trình gặp khi tập đàn, bốn loại kết.
6. Chơi theo tai bên phím đàn — tìm lại một giai điệu quen trên phím, đệm bằng I, IV, V, dịch sang Sol trưởng và Fa trưởng, nghe câu đầu trong đầu trước khi chơi.

Bài 1, 2, 3 và 5 có công cụ luyện ngay trong trang: nhận biết quãng, hợp âm, gam và kết. Bài 4 luyện với công cụ Tiết tấu và máy đếm nhịp. Bài 6 làm ở đàn, kèm Hát lại và Chép giai điệu. Mỗi ngày 10 phút đều đặn hiệu quả hơn một buổi dài mỗi tuần.

Site nghe bạn hát

Luyện tai hiệu quả nhất khi bạn phát ra âm thanh, không chỉ nghe: Hát lại chấm cao độ giọng hát của bạn qua micro, Chơi theo luyện khớp cao độ theo thời gian thực, và Chép giai điệu luyện biến âm thanh thành nốt nhạc.

Luyện tai nâng cao: nhận diện

Sau 6 bài trên, bước tiếp theo là nghe kết cấu và phong cách: xem Luyện nghe nhận diện và Nghe mù.

Gắn quãng với giai điệu quen thuộc

Một cách dễ nhớ một quãng là gắn nó với hai nốt liền nhau ở đầu một bài hát bạn đã biết. Cột thứ ba dùng các giai điệu phổ biến; cột cuối lấy ví dụ từ những bài bạn tập trên site, ở 10 bài đầu tiên và các bài học tác phẩm. Hãy thay bằng bài bạn quen hơn.

Quãng (đi lên)	Số nửa cung	Giai điệu gợi nhớ	Trong bài bạn tập trên site
2 thứ	1	Nhạc phim Jaws	Ode to Joy, nốt thứ hai sang nốt thứ ba: Mi–Fa (bài 3)
2 trưởng	2	Happy Birthday (từ "py" sang "birth")	Frère Jacques: Đô–Rê (bài 5)
3 thứ	3	Greensleeves	Greensleeves: La–Đô (bài 7); Largo "Going Home": Mi–Sol (bài 8)
3 trưởng	4	When the Saints Go Marching In	Mozart: Sonata K. 545: Đô–Mi
4 đúng	5	Here Comes the Bride	Amazing Grace, từ nốt lấy đà: Sol–Đô (bài 6); Tchaikovsky: Bài ca Pháp cổ, từ nốt lấy đà: Rê–Sol
5 đúng	7	Twinkle Twinkle Little Star (từ "kle" đầu tiên sang "twin" thứ hai)	Ah! vous dirai-je, maman, cùng giai điệu ấy: Đô–Sol (bài 2)
6 trưởng	9	My Bonnie Lies over the Ocean	Chopin: Nocturne Op. 9 số 2, từ nốt lấy đà: Si♭–Sol

Quãng đi xuống cũng có trong những bài bạn tập: Für Elise mở đầu bằng quãng 2 thứ (Mi–Rê♯), Hänschen klein (bài 4) bằng quãng 3 thứ (Sol–Mi), Minuet Sol trưởng bằng quãng 5 đúng (Rê–Sol). Muốn dùng bảng này bên phím đàn, xem Chơi theo tai bên phím đàn.

Công cụ khác

• musictheory.net – Exercises: luyện quãng, hợp âm, gam.
• teoria.com: bài giảng và bài luyện tai.
• ToneGym: bài luyện tai dạng trò chơi.