Haydn: Giao hưởng số 94 "Surprise", chương 2

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Joseph Haydn (1732–1809)
Tên đầy đủ	Giao hưởng số 94 cung Sol trưởng, Hob. I:94
Sáng tác	1791, công diễn lần đầu tại London ngày 23/3/1792
Thời kỳ	Cổ điển
Chương 2	Andante, Đô trưởng, khoảng 6 phút

Điều cần biết trước khi nghe

Haydn viết bản giao hưởng này cho loạt hòa nhạc của Johann Peter Salomon ở London. Chương 2 nổi tiếng nhờ một hợp âm rất to bất ngờ của cả dàn nhạc (ô 16) chen vào giữa một giai điệu rất nhỏ nhẹ. Từ đó bản giao hưởng có biệt danh Surprise (Bất ngờ). Có chuyện kể rằng Haydn muốn đánh thức những khán giả ngủ gật, nhưng chính ông đã bác: theo người viết tiểu sử Griesinger, Haydn nói ông chỉ muốn làm công chúng bất ngờ bằng một điều mới.

Chương nhạc viết theo hình thức chủ đề và biến tấu: một giai điệu đơn giản được nhắc lại nhiều lần, mỗi lần được biến đổi theo một cách khác.

Chủ đề (4 ô nhịp đầu, rút gọn)

Sơ đồ cấu trúc

Chủ đềhợp âm bất ngờ

BT 1

BT 2Đô thứ

BT 3kèn gỗ

BT 4cả dàn nhạc

Coda

Giao hưởng số 94, chương 2: chủ đề và 4 biến tấu.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Thời điểm	Sự kiện
…	Chủ đề, chỉ đàn dây, chơi nhỏ, giai điệu đơn giản bằng nốt móc đơn
…	Chủ đề nhắc lại nhỏ hơn nữa… rồi hợp âm fortissimo cùng tiếng timpani
…	Nửa sau của chủ đề
…	Biến tấu 1: giai điệu giữ nguyên ở violin 2 và viola, violin 1 thêm bè trang trí bên trên
…	Biến tấu 2: chuyển sang Đô thứ, mở đầu rất to (ff)
…	Biến tấu 3: về Đô trưởng, oboe chơi chủ đề bằng chuỗi nốt móc kép nhắc lại, kèn gỗ nổi bật
…	Biến tấu 4: cả dàn nhạc chơi rất to (ff), violin chạy nốt nhanh
…	Coda: nhỏ dần (sempre dim.), kết thúc rất nhỏ

Câu hỏi để nghe chủ động

• Bạn có giật mình ở hợp âm bất ngờ không, dù đã biết trước?
• Trong mỗi biến tấu, thành phần nào của chủ đề được giữ lại, thành phần nào thay đổi?
• Biến tấu ở giọng thứ tạo cảm giác khác thế nào? (Xem bài 7.)

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Tổng phổ: ấn bản Cranz (tổng phổ kèm bản rút gọn cho piano), bản quét trên Internet Archive; danh sách chương và số ô trên IMSLP.
• Bối cảnh lịch sử: lời tựa ấn bản Urtext Henle HN 9062 (2020). Xem thêm tài liệu tham khảo.