10. Hợp âm ba

Hợp âm là ba nốt trở lên vang lên cùng lúc. Hợp âm ít nốt nhất là hợp âm ba (triad): ba nốt xếp chồng quãng 3.

• Nốt gốc (root): nốt dưới cùng khi xếp chồng quãng 3, đặt tên cho hợp âm.
• Nốt ba (third): cách nốt gốc quãng 3.
• Nốt năm (fifth): cách nốt gốc quãng 5.

Ví dụ hợp âm Đô trưởng: Đô – Mi – Sol.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Bốn loại hợp âm ba

Loại	Cấu tạo (từ dưới lên)	Ví dụ từ Đô	Ký hiệu	Cảm giác thường được mô tả
Trưởng	3 trưởng + 3 thứ	Đô – Mi – Sol	C	Vui
Thứ	3 thứ + 3 trưởng	Đô – Mi♭ – Sol	Cm	Buồn
Giảm	3 thứ + 3 thứ	Đô – Mi♭ – Sol♭	C° hoặc Cdim	Đáng sợ
Tăng	3 trưởng + 3 trưởng	Đô – Mi – Sol♯	C+ hoặc Caug	Huyền ảo

Trưởng – thứ – giảm – tăng (từ Đô)

Hợp âm trưởng và thứ đều có quãng 5 đúng giữa nốt gốc và nốt năm; chúng chỉ khác nhau ở nốt ba. Hợp âm giảm có quãng 5 giảm, hợp âm tăng có quãng 5 tăng.

Bốn hợp âm trên phím đàn, theo thứ tự của bảng: hai ngoặc dưới là hai quãng 3 chồng lên nhau (từ dưới lên), ngoặc trên là quãng 5 giữa nốt gốc và nốt năm.

Trưởng (C): Đô – Mi – Sol.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Thứ (Cm): Đô – Mi♭ – Sol.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Giảm (C°): Đô – Mi♭ – Sol♭.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Tăng (C+): Đô – Mi – Sol♯.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Hợp âm trên các bậc của gam trưởng

Xây hợp âm ba trên từng nốt của gam, chỉ dùng nốt trong gam, ta được 7 hợp âm. Chúng được đánh số La Mã: chữ hoa cho hợp âm trưởng, chữ thường cho hợp âm thứ, thêm ° cho hợp âm giảm.

Bậc	I	ii	iii	IV	V	vi	vii°
Loại	trưởng	thứ	thứ	trưởng	trưởng	thứ	giảm
Trong Đô trưởng	C	Dm	Em	F	G	Am	B°

Quy luật này giống nhau ở mọi giọng trưởng: I, IV, V luôn trưởng; ii, iii, vi luôn thứ; vii° luôn giảm.

7 hợp âm của Đô trưởng

Hợp âm trong giọng thứ

Giọng thứ xây hợp âm từ gam thứ tự nhiên, riêng bậc V và vii° dùng cảm âm được nâng (như ở gam thứ hòa âm), để bậc V có cảm âm và trở thành hợp âm trưởng:

Bậc	i	ii°	III	iv	V	VI	vii°
Trong La thứ	Am	B°	C	Dm	E	F	G♯°

(Nếu xếp chồng quãng 3 hoàn toàn trên gam thứ hòa âm, bậc III là hợp âm tăng C+. Người ta không dùng nó mà dùng C trưởng, vì cảm âm chỉ được nâng ở bậc V và vii°.)

Khám phá mọi hợp âm trên bàn phím piano và luyện nghe với công cụ nhận biết hợp âm.

Trên phím đàn

Hợp âm ba ở thế gốc: tay phải ngón 1-3-5, tay trái 5-3-1. Chơi khối, rồi rải từng nốt, rồi thử các hình đệm (Alberti, valse) ở Hợp âm, hợp âm rải và hình đệm.

Bài tập

1. Viết các nốt của hợp âm: Sol trưởng, Rê thứ, Si giảm, Fa tăng.
2. Trong Sol trưởng, hợp âm bậc V là gì? Bậc vi là gì?

Đáp án

1. G: Sol – Si – Rê. Dm: Rê – Fa – La. B°: Si – Rê – Fa. F+: Fa – La – Đô♯.
2. Bậc V của Sol trưởng là Rê trưởng (D): Rê – Fa♯ – La. Bậc vi là Mi thứ (Em): Mi – Sol – Si.

Luyện tập kèm theo

Nhận biết hợp âm bộ 4 loại hợp âm ba, và xây hợp âm.

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Hợp âm thứ được cấu tạo thế nào (từ dưới lên)?

   • 3 trưởng + 3 thứ
   • 3 thứ + 3 trưởng
   • 3 thứ + 3 thứ

2. Trong giọng trưởng, hợp âm bậc nào là hợp âm giảm?

   • ii
   • vi
   • vii°

3. Hợp âm Đô – Mi – Sol♯ là loại gì?

   • Trưởng
   • Tăng
   • Giảm

4. Vì sao giọng thứ nâng bậc 7 khi xây hợp âm bậc V?

   • Để bậc V có cảm âm và trở thành hợp âm trưởng
   • Để hợp âm bậc I trở thành trưởng
   • Vì gam tự nhiên không có bậc V

Nguồn

• Open Music Theory: Triads; Chord Symbols; Roman Numerals; Minor Scales, Scale Degrees, and Key Signatures; Introduction to Harmony, Cadences, and Phrase Endings.
• Andre Mount, Fundamentals, Function, and Form: chương 13. Triads, 16. Minor Scale Variants và 17. The vii° Chord.
• Xem tài liệu tham khảo.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).