Nhạc cổ điển
Fugue
Fugue là hình thức phức điệu: nhiều bè độc lập lần lượt "đuổi theo" nhau bằng cùng một chủ đề. Tên gọi có gốc từ tiếng Latin fuga, nghĩa là "chạy trốn".
Các thành phần
Phần tiêu đề “Các thành phần”| Thành phần | Là gì |
|---|---|
| Số bè | Một bản fugue cho một người chơi đàn phím có thể có 3, 4, 5 hay 6 bè; tên bè theo giọng hát (soprano, alto, tenor, bass) |
| Chủ đề (subject) | Giai điệu ngắn làm nền cho cả bản fugue và quay lại suốt bài; xuất hiện đầu tiên ở một bè đơn độc |
| Đáp đề (answer) | Chủ đề được nhắc lại ở bè thứ hai, cao hơn một quãng 5 hoặc thấp hơn một quãng 4 (tức ở giọng át) |
| Đối đề (countersubject) | Giai điệu đi cùng chủ đề hay đáp đề; ở phần trình bày, bè vào trước chơi nó trong lúc bè sau vào chủ đề hay đáp đề |
| Phần trình bày | Đoạn đầu, khi mọi bè lần lượt vào với chủ đề hoặc đáp đề |
| Đoạn chuyển (episode) | Đoạn không có lần vào nào của chủ đề ở bất kỳ bè nào |
| Stretto | Các bè vào chủ đề chồng lấn nhau trước khi bè trước kết thúc, làm âm nhạc căng và dồn dập hơn |
| Âm nền (pedal point) | Một nốt giữ dài ở bè trầm trong lúc các hợp âm bên trên thay đổi (xem bài 18) |
Đi qua một tác phẩm: Bach Fugue cung Đô thứ, BWV 847
Phần tiêu đề “Đi qua một tác phẩm: Bach Fugue cung Đô thứ, BWV 847”Fugue số 2 trong Bình quân luật quyển 1 (1722) có 3 bè và chỉ dài 31 ô nhịp. Đây là một fugue dễ theo để bắt đầu: ít bè, ngắn, chủ đề nghe rõ.
| Ô nhịp (khoảng) | Điều xảy ra |
|---|---|
| 1–2 | Bè alto (giữa) chơi chủ đề một mình, ở Đô thứ |
| 3–4 | Bè soprano (cao) vào đáp đề ở Sol thứ; bè alto chơi đối đề bên dưới |
| 5–6 | Đoạn chuyển ngắn, chưa có bè thứ ba |
| 7–8 | Bè bass (thấp) vào chủ đề ở Đô thứ: kết thúc phần trình bày |
| 9–25 | Xen kẽ đoạn chuyển và chủ đề ở các giọng gần: Mi♭ trưởng (ô 11), Sol thứ (ô 15), Đô thứ (ô 20) |
| 26–31 | Bè bass vào chủ đề giữa ô 26; soprano vào chủ đề lần cuối từ giữa ô 29, dưới nó là một âm nền Đô ngân ở bè trầm; fugue kết thúc ở hợp âm Đô trưởng dù cả bài ở Đô thứ |
Hợp âm trưởng ở cuối một bài giọng thứ có tên riêng: quãng 3 Picardy (tierce de Picardie), phổ biến ở thế kỷ 16 và 17, ít dần ở thế kỷ 18 và 19.
Cách nghe: lần đầu, chỉ đếm số lần chủ đề xuất hiện. Lần sau, đoán xem chủ đề đang ở bè nào: cao, giữa hay thấp. Nghe kèm video có bản nhạc chạy theo (tìm "BWV 847 score") sẽ dễ hơn nhiều. Muốn tự chơi bài này, xem bài học Prelude và fugue Đô thứ.
Nghe thêm
Phần tiêu đề “Nghe thêm”- Bach, Fugue cung Sol thứ, BWV 578, cho organ.
- Bach Nghệ thuật Fugue (Die Kunst der Fuge, BWV 1080): cả một tập fugue (và canon) trên cùng một chủ đề, dang dở ở fugue cuối cùng.
- Mozart, chương cuối Giao hưởng số 41 Jupiter: kỹ thuật fugue trong một chương hình thức sonata.
- Britten The Young Person's Guide to the Orchestra: kết thúc bằng một fugue mà từng nhạc cụ lần lượt vào (xem Dàn nhạc giao hưởng).
Kiểm tra nhanh 4 câu
Bè thứ hai vào trong fugue thường chơi gì?
- Đáp đề, chủ đề ở giọng át
- Một giai điệu hoàn toàn mới
- Chủ đề ngược
Stretto là gì?
- Các bè vào chủ đề chồng lấn nhau
- Đoạn không có chủ đề
- Nốt giữ dài ở bè trầm
Fugue BWV 847 có bao nhiêu bè?
- 2
- 3
- 4
Kết một bài giọng thứ bằng hợp âm trưởng gọi là gì?
- Quãng 3 Picardy
- Kết lừa
- Kết plagal
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- Open Music Theory: High Baroque Fugal Exposition (chủ đề, đáp đề, đối đề, phần trình bày, đoạn chuyển, số bè; ví dụ chính là fugue BWV 847) và Modal Mixture (quãng 3 Picardy).
- The Concise Oxford Dictionary of Music, qua Encyclopedia.com: fugue, stretto, pedal, tierce de Picardie.
- Bản nhạc: Mutopia, Bach, Fuga II, BWV 847 (ấn bản Peters), đối chiếu số bè, số ô và các lần vào của chủ đề. Năm: Britannica, The Well-Tempered Clavier.
- Gốc của chữ fugue: Online Etymology Dictionary.
- Nghe thêm: IMSLP, Fugue BWV 578 và Nghệ thuật Fugue; Teoria, The Art of the Fugue; Berliner Philharmoniker, Mozart, Giao hưởng số 41 (bản lưu); Britannica, The Young Person's Guide to the Orchestra.
- Xem tài liệu tham khảo.
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT