23. Hợp âm mượn

Một bản nhạc ở Đô trưởng không bắt buộc chỉ dùng hợp âm của Đô trưởng. Nhà soạn nhạc thường mượn hợp âm từ giọng thứ cùng tên (Đô thứ) để tạo màu sắc: một thoáng buồn, một bóng mây giữa trời trong. Kỹ thuật này gọi là hòa âm hỗn hợp (modal mixture).

Các hợp âm mượn phổ biến (trong Đô trưởng)

Hợp âm	Ký hiệu	Mượn từ Đô thứ	Nốt "mượn"
Fa thứ	iv	iv của Đô thứ	La♭
Rê giảm	ii°	ii° của Đô thứ	La♭
La♭ trưởng	♭VI	VI của Đô thứ	La♭, Mi♭
Si♭ trưởng	♭VII	VII của Đô thứ	Si♭
Mi♭ trưởng	♭III	III của Đô thứ	Mi♭, Si♭

Dấu ♭ trước số La Mã nghĩa là nốt gốc của hợp âm bị hạ nửa cung so với gam trưởng.

Nghe

IV – iv – I: kết plagal "buồn – ngọt", nốt La đi xuống La♭ rồi về Sol.

I – IV – iv – I trong Đô trưởng

♭VI – ♭VII – I: hai hợp âm mượn liên tiếp, rồi về chủ âm.

I – ♭VI – ♭VII – I

Chiều ngược lại: giọng thứ mượn từ giọng trưởng

Bản nhạc ở giọng thứ có thể kết thúc bằng hợp âm trưởng của chủ âm: đó là quãng 3 Picardy đã gặp ở Fugue. Và như đã học ở bài 10, hợp âm V trong giọng thứ vốn đã dùng cảm âm được nâng (nốt này trùng với bậc 7 của giọng trưởng cùng tên).

Nghe trong tác phẩm thật

• Saint-Saëns, opera Samson et Dalila, màn II, aria "Mon cœur s'ouvre à ta voix": hợp âm ii bán giảm mượn nốt ♭6 từ giọng thứ cùng tên.
• Catalani, opera La Wally, màn I, aria "Ebben? Ne andrò lontana": một đoạn nhạc mở đầu ở Mi trưởng rồi chuyển sang Mi thứ trên cùng chủ âm Mi.

Bài tập viết

1. Viết hợp âm iv, ♭VI và ♭VII trong Sol trưởng.
2. Viết I – iv – V – I trong Rê trưởng (nhớ: iv của Rê trưởng là Sol thứ).
3. Nghe một bài hát pop bạn thích và tìm xem có hợp âm nào "lạ" so với giọng của bài không.

Đáp án

1. Sol trưởng: iv = Đô thứ (Đô – Mi♭ – Sol); ♭VI = Mi♭ trưởng (Mi♭ – Sol – Si♭); ♭VII = Fa trưởng (Fa – La – Đô).
2. D – Gm – A – D.

Kiểm tra nhanh 3 câu

1. Hợp âm iv trong Đô trưởng là hợp âm gì?

   • Fa thứ
   • Fa trưởng
   • Rê thứ

2. ♭VII trong Đô trưởng là hợp âm nào?

   • Si♭ trưởng
   • Si giảm
   • Si trưởng

3. Hòa âm hỗn hợp nghĩa là gì?

   • Mượn hợp âm từ giọng thứ (hoặc trưởng) cùng tên
   • Dùng hai giọng cùng lúc
   • Chuyển hẳn sang giọng mới

Nguồn

• Open Music Theory: Modal Mixture; Minor Scales, Scale Degrees, and Key Signatures.
• The Concise Oxford Dictionary of Music (Encyclopedia.com): plagal cadence.
• Xem tài liệu tham khảo.