Overture

Overture ("mở màn") khởi đầu là khúc nhạc dàn nhạc mở đầu một tác phẩm kịch như opera hay oratorio. Dần dần, nó tách ra thành thể loại hòa nhạc độc lập.

Hai gốc Baroque

Thời Baroque có hai kiểu overture cho opera:

• Overture Pháp (Lully): chậm – nhanh – chậm; phần chậm mở đầu có tiết tấu chấm (dotted), phần nhanh theo lối bắt chước. Nghe trong các tổ khúc dàn nhạc của Bach và trong oratorio của Handel, như Messiah.
• Overture Ý (nhanh – chậm – nhanh): là mẫu cho những bản giao hưởng đầu tiên, vốn có ba chương; về sau giao hưởng thường có bốn chương.

Overture Pháp (Lully)

Chậmtiết tấu chấm

Nhanhlối bắt chước

Chậm

Overture Ý

Nhanh

Chậm

Nhanh

Hai kiểu overture Baroque: ô cao (đỏ) là phần nhanh, ô thấp (xanh) là phần chậm. Overture Ý là mẫu cho những bản giao hưởng đầu tiên, vốn có ba chương.

Overture hòa nhạc: một chương, một câu chuyện

Thế kỷ 19, các nhà soạn nhạc viết concert overture: một chương độc lập cho dàn nhạc, không mở đầu cho tác phẩm kịch nào. Nhiều bản dùng hình thức sonata; một số bản gần với symphonic poem khi kể một câu chuyện hoặc vẽ một cảnh:

Tác phẩm	Câu chuyện
Mendelssohn, Hebrides (Động Fingal)	Chuyến đi Scotland năm 1829 (đảo Staffa, hang Fingal); âm nhạc gợi sóng biển
Berlioz, Roman Carnival	Lễ hội carnival ở Rome; chất liệu lấy từ opera Benvenuto Cellini
Tchaikovsky, 1812	Cuộc kháng chiến của Nga trước quân Napoleon năm 1812; tổng phổ có phần cho chuông và đại bác
Tchaikovsky, Romeo và Juliet	Bi kịch Shakespeare: chủ đề tình yêu đối lại chủ đề xung đột giữa hai dòng họ

Đi qua một tác phẩm: Tchaikovsky, 1812 Overture

Xem hướng dẫn nghe chi tiết. Thứ tự các phần:

1. Mở đầu chậm: thánh ca Chính thống giáo của Nga.
2. Thân chính và trận chiến: giai điệu dân gian Nga đối đầu với Marseillaise (phe Pháp) cho đến khi Marseillaise tan dần.
3. Kết: quốc ca Nga hoàng God Save the Tsar! cùng chuông và đại bác.

Nghe overture là nghe kể chuyện bằng dàn nhạc: mỗi lần một chủ đề xuất hiện, hãy hỏi "đây là phe nào, chuyện đang đến đâu?"

Nghe để luyện

Tác phẩm	Điều cần tìm	Hướng dẫn
Tchaikovsky, 1812 Overture	Hai quốc ca đối đầu	Hướng dẫn nghe
Mendelssohn, Hebrides	Hình ảnh sóng biển
Mozart, Don Giovanni: Overture	Overture của một opera: chơi trước khi opera bắt đầu

Nguồn

• Britannica, Overture: định nghĩa; overture Pháp của Lully (phần chậm có tiết tấu chấm, phần nhanh theo lối bắt chước); overture Ý nhanh – chậm – nhanh làm mẫu cho những bản giao hưởng đầu tiên; Bach và Handel; concert overture thành thể loại độc lập ở thế kỷ 19.
• The Concise Oxford Dictionary of Music, qua Encyclopedia.com: overture, concert overture (một chương, nhiều bản ở hình thức sonata; Hebrides là một trong những bản đầu tiên), symphony (sinfonia, overture opera nhanh – chậm – nhanh).
• Tổ khúc của Bach: Bach Choir of Bethlehem, BWV 1067 (overture kiểu Pháp: phần chậm có tiết tấu chấm, rồi phần nhanh bắt chước).
• Các tác phẩm: Mendelssohn in Scotland, Hebrides Overture; The Orchestra Now, Berlioz, Roman Carnival; Tchaikovsky Research, Romeo and Juliet và The Year 1812; Classic Note, Tchaikovsky, 1812 Overture; IMSLP, Mozart, Don Giovanni, K.527.
• Xem tài liệu tham khảo.