Thời Baroque (khoảng 1600–1750)

Bối cảnh

Thời của các vương triều chuyên chế (Louis XIV ở Pháp) và của cuộc xung đột giữa Cải cách và Phản Cải cách. Nhạc sĩ thường là người làm công: cho nhà thờ (Bach ở Leipzig), cho triều đình (Lully, nhà soạn nhạc triều đình Pháp), cho công chúng opera ở London (Handel, người lập đoàn opera riêng), hay cho Ospedale della Pietà, nhà nuôi trẻ bị bỏ rơi ở Venice (Vivaldi).

Chủ nghĩa nhân văn đem lại mối quan tâm mới tới Hy Lạp và La Mã cổ. Khoảng năm 1600, ở Florence, nhóm Camerata thử nghiệm kiểu hát lời kịch (recitative): một người hát giai điệu trên phần đệm đơn giản. Từ đó opera ra đời (Monteverdi L'Orfeo, 1607, viết khi ông làm việc cho công tước xứ Mantua), và cách viết "một giai điệu trên một bè trầm" trở thành nền tảng của cả thời kỳ.

Âm thanh đặc trưng

• Bè trầm liên tục (basso continuo): một bè trầm (như cello, viola da gamba) cùng một nhạc cụ hòa âm (harpsichord, organ, lute) chơi suốt tác phẩm. Bè trầm được ghi bằng bè trầm số, người chơi tự ứng tác hợp âm bên trên.
• Các giọng trưởng – thứ và những chuỗi hợp âm được dùng ngày càng nhiều (xem bài 12).
• Nhịp đều đặn: phách và nhịp rõ, phách thường được chia nhỏ liên tục (motor rhythm).
• Tương phản: to – nhỏ đột ngột (terraced dynamics), độc tấu – cả dàn nhạc.
• Giai điệu nhiều trang trí; người biểu diễn được kỳ vọng tự thêm nốt hoa mỹ.

Một đoạn ngắn do site viết để minh họa: chuyển động móc đơn liên tục, chuỗi giai điệu đi xuống, bè trầm đi đều, láy rền ở kết:

Xem thêm cách nhận diện ở So sánh các thời kỳ.

Nhạc cụ

Họ đàn violin là xương sống của dàn nhạc Baroque. Harpsichord thường đệm cho dàn nhạc, và organ cũng là nhạc cụ phím quan trọng; piano mới ra đời ở Florence khoảng 1698–1700. Kèn trumpet và horn chưa có van, chỉ chơi được chuỗi bồi âm (xem Âm học). Dàn nhạc chủ yếu là đàn dây.

Thể loại chính

Opera, oratorio, cantata (Bach viết hơn 200 cantata, nhà thờ và thế tục), concerto và concerto grosso (xem Concerto và ritornello), tổ khúc các điệu nhảy, sonata cho một hay vài nhạc cụ, prelude và fugue (xem Fugue).

10 tác phẩm để nghe

1. Monteverdi, L'Orfeo (1607), Toccata mở đầu và màn 2.
2. Purcell, Dido and Aeneas, aria When I am laid in earth (Dido's Lament, màn 3).
3. Corelli, Concerto grosso Op. 6 số 8 "Giáng sinh".
4. Vivaldi, Mùa xuân.
5. Bach, Prelude và fugue cung Đô trưởng, BWV 846, cặp mở đầu Bình quân luật quyển 1; nghe tiếp cặp Đô thứ BWV 847.
6. Bach, Tổ khúc cello số 1.
7. Bach, Brandenburg Concerto số 5.
8. Bach, Thương khó theo Thánh Matthew, hợp xướng mở đầu.
9. Handel, Messiah, Hallelujah.
10. Rameau, Les Indes galantes, Les Sauvages.

Cách nghe: để ý bè trầm. Nó gần như không bao giờ dừng lại. Ở các bản thu "phong cách lịch sử" (xem Đọc tên tác phẩm và bản thu), hãy nghe tiếng harpsichord lách tách phía sau.

Thời kỳ trước: Phục hưng. Thời kỳ tiếp theo: Cổ điển.

Nguồn

• The Concise Oxford Dictionary of Music (Kennedy và Bourne) qua encyclopedia.com: các mục Baroque, basso continuo, recitative, aria, piano.
• Clark và cộng sự, Understanding Music: Past and Present (giáo trình mở), chương 4.
• Encyclopaedia Britannica (mục Vivaldi, Lully); IMSLP (trang các tác phẩm). Xem tài liệu tham khảo.