Chopin: Valse La thứ, B. 150

Một bản valse ngắn, buồn và giản dị, không có số opus, chỉ được in sau khi Chopin mất. Đây là valse dễ nhất của Chopin theo thang độ khó của Henle: nó dạy tay trái valse, giai điệu hát, bàn đạp mỗi ô nhịp và những bước đầu của rubato.

La thứ · 3/4 Allegretto ≈ Grade 5–6 Rondo nhỏ

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Frédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩm	Valse La thứ, không số opus: B. 150 (danh mục Brown), KK IVb/11 (danh mục Kobylańska), WN 63 (Ấn bản Quốc gia Ba Lan)
Sáng tác / xuất bản	Niên đại chưa thống nhất: Ấn bản Quốc gia Ba Lan xếp vào 1847–1849, Maurice Brown ghi 1843. In lần đầu năm 1860, sau khi Chopin mất, nhưng mang tên người khác: số 3 của tập 4 Pièces pour piano đề tên Charlotte de Rothschild (1825–1899). Được công nhận là của Chopin sau khi tạp chí La Revue musicale (Paris) in năm 1955
Giọng · nhịp · tốc độ	La thứ (đoạn C ở La trưởng) · 3/4 · Allegretto
Hình thức	Rondo nhỏ: A – B – A' – C – A'' và coda ngắn
Độ khó	Khoảng ABRSM Grade 5–6: ABRSM xếp bài ở Grade 6 (đề cương 2025–2026 và 2027–2028), RCM Level 6; Henle mức 3. Một trong những valse dễ nhất của Chopin
Kỹ năng chính	Tay trái valse (trầm – hợp âm – hợp âm), giai điệu hát, nốt hoa mỹ nhỏ, bàn đạp mỗi ô, rubato đơn giản
Bản nhạc	IMSLP (thử tìm "Waltz in A minor, B.150"); bản Urtext: Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier)

Tôi đang tập bài nàyBài sẽ hiện trong kế hoạch tập hôm nay ở trang Piano.

Vì sao nên học bài này

• Cửa vào Chopin. Phong cách của Chopin (giai điệu hát, tay trái nhảy, bàn đạp, rubato) có đủ ở đây, nhưng ở mức độ vừa sức người đã vững trình độ trung cấp.
• Tay trái valse. Nốt trầm ở phách 1, hai hợp âm nhẹ ở phách 2 và 3. Hình đệm này lặp lại trong hàng trăm tác phẩm Lãng mạn; học nó kỹ một lần, bạn dùng mãi.
• Hát trên đàn. Giai điệu đơn giản, có vài nốt hoa mỹ nhỏ: chuẩn bị tốt cho Nocturne Op. 9 số 2 về sau.
• Bàn đạp mỗi ô. Bài tập tự nhiên cho kỹ thuật đạp trễ: nhấn sau nốt trầm, đổi đúng lúc, nghe xem có nhòe không.
• Thứ và trưởng. Đoạn giữa chuyển sang La trưởng: một bài học về màu sắc, khi cùng một nốt chủ âm mà không khí đổi hẳn.

Bối cảnh

Valse (waltz) là điệu nhảy nhịp 3 đến từ vùng nói tiếng Đức, điệu khiêu vũ thịnh hành nhất thế kỷ 19; Chopin sống ở Paris từ năm 1831. Valse của Chopin là nhạc để nghe hơn là để nhảy: ông giữ nhịp 3 và tay trái kiểu valse, nhưng thêm vào đó nỗi buồn, sự tinh tế và những chỗ co giãn nhịp.

Lúc còn sống, Chopin chỉ cho in tám bản valse (Op. 18, ba bản Op. 34, Op. 42 và ba bản Op. 64). Sau khi ông mất, người bạn Julian Fontana in thêm các bản Op. 69 và Op. 70 (1855); những bản không có số opus, trong đó có bài này, xuất hiện muộn hơn nữa. Bài này được in năm 1860 nhưng mang tên người khác: nó là số 3 của tập 4 Pièces pour piano đề tên Charlotte de Rothschild. Năm 1955, nó được in trong tạp chí La Revue musicale và được công nhận là của Chopin.

Các ký hiệu B., KK, WN là số trong các danh mục tác phẩm của Chopin do Maurice Brown, Krystyna Kobylańska và Ấn bản Quốc gia Ba Lan lập ra. Vì bài không có số opus, bạn sẽ thấy nó được gọi bằng một trong các số này, hoặc đơn giản là "Valse La thứ (di cảo)". Xem Đọc tên tác phẩm.

Đừng nhầm

Chopin còn có Valse La thứ Op. 34 số 2: một bản Lento khó hơn nhiều (Henle xếp mức 5, bài này mức 3). Năm 2024 còn có một bản valse La thứ rất ngắn được công bố từ một bản thảo tìm thấy ở Thư viện và Bảo tàng Morgan (New York). Bài trên trang này là bản B. 150.

Nghe trước khi tập

Một số album valse nổi tiếng chỉ gồm 14 bản, như album 14 Waltzes của Dinu Lipatti, và bản này không nằm trong số đó, nên bạn có thể phải tìm nó trong các bộ thu âm "toàn tập Chopin". Nghe ít nhất hai nghệ sĩ khác nhau, mỗi lần một câu hỏi:

1. Tay trái. Nốt trầm có rõ không? Hai hợp âm có nhẹ hơn nốt trầm không, hay nghe như "um-pa-pa" ồn ào?
2. Nốt hoa mỹ. Những nốt nhỏ trong giai điệu vào nhẹ nhàng như một hơi luyến, hay rõ như một nốt chính?
3. Đoạn La trưởng. Không khí đổi thế nào? Nghệ sĩ có đổi tốc độ, đổi tiếng đàn không?
4. Rubato. Nghệ sĩ nán lại ở đâu? Tay trái có giữ được nhịp valse không?

Rồi nghe Valse Si thứ Op. 69 số 2, bản bạn sẽ học tiếp, qua hai bản thu khác nhau: bản nào thanh thoát và chặt chẽ hơn, bản nào ung dung như đang trò chuyện? Hãy tự nghe và quyết định. Muốn hiểu lối hát của Chopin, nghe bản thu kèm bản đồ nghe trong bài học Nocturne Op. 9 số 2.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm	Sự kiện
…	Đoạn A (La thứ, ô 1–16): giai điệu buồn, đơn giản, có nốt hoa mỹ nhỏ, trên tay trái valse; bốn câu 4 ô, mỗi câu hơi khác câu trước
…	Đoạn B (ô 17–24): sôi nổi hơn, nổi bật với một hợp âm rải đi lên nhanh
…	Đoạn B nhắc lại: hợp âm rải đi lên vang lần nữa; nghệ sĩ có nán lại ở nốt đích không?
…	Đoạn A' (ô 25–32): chủ đề trở lại, nhưng câu thứ hai đi lên và dừng ở hợp âm át, mở đường sang La trưởng; nghệ sĩ có chơi khác lần đầu không, nhỏ hơn hay thân mật hơn?
…	Đoạn C (La trưởng, ô 33–40): giai điệu tươi sáng ở vị trí của phần trio; Đô♯ và Fa♯ đổi hẳn không khí
…	Đoạn A' nhắc lại (A' và C nhắc lại cùng nhau): chủ đề La thứ trở lại ngay sau đoạn La trưởng
…	Đoạn C nhắc lại: tiếng đàn sáng hơn đoạn A, hay chỉ to hơn?
…	Đoạn A'' (ô 41–52): chủ đề lần cuối, chỉ ba câu đầu
…	Coda (ô 53–56): ngắn, có một láy rền ở ô áp chót, khép lại ở La thứ

Cấu trúc

ALa thứ · ô 1–16

‖: B :‖La thứ · ô 17–24

‖: A'La thứ · ô 25–32

C :‖La trưởng · ô 33–40

A''ba câu đầu · ô 41–52

Codaô 53–56

Valse La thứ, B. 150: rondo nhỏ, 56 ô nhịp 3/4 và một nhịp lấy đà (độ rộng theo số ô đã viết, chưa kể nhắc lại). A' và C nhắc lại cùng nhau.

Bài có 56 ô nhịp và một nhịp lấy đà (bản nhạc đã đối chiếu: xem mục Nguồn). Có hai chỗ nhắc lại: đoạn B (ô 17–24), và ô 25–40, tức là A' và C nhắc lại cùng nhau, nên bạn nghe A – B – B – A' – C – A' – C – A'' – coda.

Đoạn	Giọng	Ô nhịp	Nội dung	Điều cần chú ý
A	La thứ	1–16: bốn câu 4 ô	Giai điệu buồn, đơn giản, có nốt hoa mỹ nhỏ; mỗi câu hơi khác câu trước	Hát; tay trái nhẹ; mỗi câu một hơi
B	La thứ	17–24, nhắc lại	Sôi nổi hơn, nổi bật với một hợp âm rải đi lên nhanh	Rải nhẹ, "tung" lên nốt đích, không vội (bài tập 3)
A'	La thứ	25–32, nhắc lại cùng C	Câu đầu của chủ đề, rồi một câu đi lên (Rê♯, Fa♯, Sol♯) và dừng ở hợp âm át, mở đường sang La trưởng	Đừng chơi y hệt lần đầu: nhỏ hơn, hoặc thân mật hơn
C	La trưởng	33–40, nhắc lại cùng A'	Giai điệu tươi sáng, đứng ở vị trí của phần trio trong một bản valse thường	Đô♯ và Fa♯ thay cho Đô và Fa; tiếng sáng hơn nhưng không to hơn
A'' và coda	La thứ	41–52: ba câu đầu của chủ đề; coda 53–56	Chủ đề lần cuối, câu thứ ba khép bằng một kết; coda ngắn khép lại ở La thứ	Không chậm dần quá sớm; nốt cuối nhẹ

Hình thức chủ đề quay lại xen kẽ với các đoạn khác là hình thức rondo. Ở đây nó nhỏ gọn, nhưng nguyên tắc vẫn thế: mỗi lần chủ đề trở lại, bạn kể lại cùng một chuyện bằng một giọng hơi khác.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó	Vì sao khó	Cách tập
Bước nhảy tay trái	Từ nốt trầm lên hợp âm chỉ có một phách; nốt trầm cần sâu, hợp âm cần nhẹ	Tập "nhảy rồi dừng": đánh nốt trầm, nhảy ngay lên hợp âm và đặt sẵn tay, chưa đánh; rồi mới đánh đúng nhịp. Mắt nhìn đích. Bài tập 1
Cân bằng hai tay	Hai hợp âm (sáu nốt) dễ át một nốt giai điệu	Tay trái riêng: nốt trầm mp, hợp âm pp. Ghép tay: tay phải hát, tay trái "thì thầm". Bài tập 2
Nốt hoa mỹ nhỏ	Dễ to, dễ làm trễ nốt chính	Tập giai điệu không có nốt hoa mỹ trước; thêm vào sau, thật nhẹ, sát nốt chính. Xem Nốt hoa mỹ
Hợp âm rải đi lên (đoạn B)	Ngón cái phải luồn nhanh; dễ vội và đánh mạnh nốt đích	Bài tập 3; tập chậm, luồn ngón cái sớm; nốt đích nhẹ hơn bạn nghĩ
Bàn đạp mỗi ô	Đổi muộn làm nhòe hai hòa âm; đổi sớm làm mất nốt trầm; giai điệu đi bậc trong một ô dễ bị nhòe	Đạp trễ: nhấn bàn đạp ngay sau khi đánh nốt trầm. Ô nào giai điệu đi bậc, đạp nông hơn. Luôn nghe nốt trầm. Xem Bàn đạp
Đoạn La trưởng	Đổi màu đột ngột; đọc thêm Đô♯, Fa♯	Khoanh các dấu hóa; tập riêng đoạn C như một bài nhỏ; nghĩ đến một tiếng đàn "sáng" hơn chứ không "to" hơn
Rubato	Co giãn quá tay làm mất nhịp valse; hoặc chơi cứng như máy	Tập với máy đếm nhịp trước; rồi chỉ cho phép nán ở một hoặc hai chỗ mỗi câu, và trả lại thời gian ngay sau đó

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Bài 1 và bài 2 dùng chung một tiến trình hòa âm, nên bạn có thể tập tay trái ở bài 1 rồi thêm tay phải ở bài 2.

1. Tay trái valse

Mỗi chữ Ped. là một lần đổi bàn đạp, ngay sau nốt trầm. Hợp âm dùng ngón 4-2-1 hoặc 5-3-1.

Tay trái valse (soạn cho trang này)

Nốt trầm sâu và được bàn đạp giữ lại; hai hợp âm nhẹ, phách 3 nhẹ nhất. Nhảy sớm, đánh đúng lúc. Tập cả khi nhắm mắt, chỉ dựa vào cảm giác khoảng cách.

2. Giai điệu hát trên tay trái valse

Giai điệu trên tay trái valse (soạn cho trang này)

Hai nốt hoa mỹ nhỏ (ô 2 và ô 6) vào đúng phách, cùng lúc với nốt trầm, và trượt ngay vào nốt chính. Nốt Mi đầu bài và nốt Fa ở ô 5 là những nốt dài: nghe chúng tắt dần, rồi cho nốt sau vào nhỏ hơn một chút.

3. Hợp âm rải đi lên

Hợp âm rải đi lên (soạn cho trang này)

Ngón cái luồn dưới ngón 3 ngay khi ngón 3 vừa đánh. Bốn nốt rải nhẹ như một hơi thở lấy đà, nốt đích không đánh mạnh. Khi đã chắc, thử chút rubato: rải hơi nhanh, nán nhẹ ở nốt đích, rồi trả lại thời gian ở phách sau trong khi tay trái vẫn đều.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 5 tuần, khoảng 30–45 phút mỗi ngày.

Tuần	Việc chính	Máy đếm nhịp
1	Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu các đoạn lên bản nhạc. Bài tập 1. Đoạn A tay trái riêng, rồi tay phải riêng	♩ = 80–92
2	Đoạn A hai tay, chưa bàn đạp; bài tập 2. Đoạn B từng tay; bài tập 3	♩ = 92–104
3	Đoạn B hai tay; thêm bàn đạp cho A và B. Đoạn C từng tay	♩ = 100–112
4	Đoạn C hai tay; ghép A', A'' và coda; mỗi lần chủ đề trở lại một màu khác	♩ = 108–120
5	Cả bài liền; rubato có kiểm soát; thu âm, nghe xem bàn đạp có nhòe không	♩ ≈ 120–138

−80+nhịp mỗi phút (BPM)

Andante — vừa phải, như bước đi

Nhấn phách đầu

Bắt đầuGõ để đo tốc độ

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp valse

Allegretto là "hơi nhanh", không phải chậm. Khi đã thuộc bài, cảm một nhịp lớn mỗi ô: phách 1 là bước chân, phách 2 và 3 là đà lướt theo. Chơi quá chậm, bản valse thành một bài than thở nặng nề.

Rubato

Carl Mikuli, một học trò của Chopin, kể rằng khi ông co giãn giai điệu, tay đệm vẫn giữ đúng nhịp (xem trang Nocturne Op. 9 số 2). Với bài này, rubato chỉ cần đơn giản: nán một chút ở nốt cao nhất của câu hoặc ở một bước nhảy đẹp, rồi trả lại thời gian ngay sau đó; chậm lại nhẹ ở cuối đoạn A (câu thứ tư), trước khi vào đoạn B. Không co giãn ở mọi ô.

Bàn đạp

Một lần đạp cho mỗi ô là điểm xuất phát: nhấn ngay sau nốt trầm, nhả và nhấn lại ở nốt trầm của ô sau. Ba bẫy cần tránh:

• Giai điệu đi bậc trong một ô (ví dụ ba nốt liền nhau): bàn đạp sâu sẽ trộn chúng thành một vệt. Đạp nông hơn, hoặc đổi thêm.
• Hòa âm đổi giữa ô: đổi bàn đạp theo hòa âm, không theo vạch nhịp.
• Nốt hoặc hợp âm ngắn mà bản nhạc muốn tách: bàn đạp sẽ xóa sự ngắn ấy. Nhấc chân sớm hơn ở những chỗ đó.

Luôn để tai quyết định: nếu nghe nhòe, đổi sớm hơn hoặc nông hơn.

Nốt hoa mỹ và sắc thái

Lời bình của Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Jan Ekier, Paweł Kamiński) cho bài này: chơi nốt đầu của các cặp nốt hoa mỹ cùng lúc với tay trái thì hợp phong cách hơn; nhưng điều quan trọng hơn là chúng nhẹ và nhanh, nên chơi chúng trước phách cũng được. Hãy chơi chúng nhẹ và gọn. Phần lớn bài nằm trong vùng p đến mf; đoạn La trưởng sáng hơn nhưng không cần to hơn; kết bài nhỏ dần đến lặng.

Lỗi thường gặp

• Tay trái nặng ở phách 2 và 3: "um-PA-PA" thay vì "UM-pa-pa".
• Nốt trầm ngắn vì không có bàn đạp hoặc ngón 5 nhấc quá sớm: mất nền của cả ô.
• Bàn đạp giữ qua chỗ đổi hòa âm, hoặc nhấn cùng lúc với nốt trầm khiến tiếng bị đứt.
• Tay trái nhảy trễ, mỗi ô dài ra một chút.
• Rubato ở mọi nốt đẹp, mất hẳn nhịp valse.
• Chơi quá chậm và quá nặng.
• Đoạn La trưởng chơi y như đoạn La thứ, không đổi màu.

Học tiếp

• Valse Si thứ Op. 69 số 2: cũng in sau khi Chopin mất, dài hơn và giàu cảm xúc hơn; bước tiếp tự nhiên.
• Prélude Mi thứ Op. 28 số 4: giai điệu dài trên lớp hợp âm đổi chậm, một bài học khác về tiếng đàn và bàn đạp.
• Về sau: Nocturne Op. 9 số 2, cùng kỹ năng hát và tay trái nhảy, nhưng có trang trí dày hơn.
• Cùng chặng trên site: Mozart: Sonata Đô trưởng K. 545, Schumann: Träumerei. Danh sách theo cấp: Tác phẩm theo cấp độ.

• Cùng chặng 5: các bài của chặng 5.
• Chặng 6: các bài của chặng 6.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Valse La thứ B. 150 có hình thức gì?

   • Rondo nhỏ: A – B – A' – C – A'' và coda
   • Hình thức sonata
   • Chủ đề và biến tấu

2. Đạp trễ trong bài này nghĩa là gì?

   • Nhấn bàn đạp trước khi đánh nốt trầm
   • Nhấn bàn đạp ngay sau khi đánh nốt trầm, rồi đổi ở nốt trầm của ô sau
   • Giữ một lần đạp suốt mỗi câu 4 ô

3. B. 150 là số gì?

   • Số opus Chopin đặt khi in bài
   • Số trang trong Ấn bản Quốc gia Ba Lan
   • Số trong danh mục tác phẩm Chopin của Maurice Brown

4. Nên tập bước nhảy tay trái thế nào?

   • Nhảy rồi dừng: đánh nốt trầm, nhảy ngay lên hợp âm và đặt sẵn tay, rồi mới đánh đúng nhịp
   • Đánh hợp âm thật mạnh để chắc trúng phím
   • Chậm lại ở phách 2 cho kịp nhảy

Nguồn

• "Waltz in A minor, Op. posth. (Chopin)", Wikipedia (các số danh mục, niên đại, lịch sử in ấn, kể cả bản in năm 1860, cấu trúc). Trang tác phẩm trên IMSLP ghi cùng bản in đầu tiên: "1860 in 4 Pièces pour piano by Charlotte de Rothschild (No.3)".
• Bản nhạc dùng để đối chiếu cấu trúc và số ô nhịp: ấn bản Urtext của G. Henle Verlag (HN 1822, 2017; trang mẫu); và bản LilyPond chép theo bản thảo của Chopin ở Thư viện Quốc gia Pháp, trong kho rdj/music trên GitHub. Hai bản cùng cho 56 ô nhịp, với dấu nhắc lại ở ô 17–24 và ô 25–40.
• Maurice J. E. Brown, Chopin: An Index of His Works in Chronological Order, Macmillan, 1960 (số B.).
• Krystyna Kobylańska, Frédéric Chopin: Thematisch-bibliographisches Werkverzeichnis, G. Henle Verlag, 1979 (số KK).
• Carl Mikuli, lời tựa ấn bản Pianoforte-Werke của Chopin (Kistner, Leipzig, 1879): cách Chopin chơi rubato (Internet Archive).
• Chopin, Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe), biên tập Jan Ekier; lời bình tập Valse loạt B của Jan Ekier và Paweł Kamiński (cách chơi nốt hoa mỹ). Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.