Shostakovich: Giao hưởng số 5

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Dmitri Shostakovich (1906–1975)
Tên đầy đủ	Giao hưởng số 5 cung Rê thứ, Op. 47
Sáng tác	Từ tháng 4 đến tháng 7 năm 1937
Công diễn	21/11/1937, Leningrad, dàn nhạc Leningrad Philharmonic, nhạc trưởng Yevgeny Mravinsky
Thời kỳ	Thế kỷ 20
Độ dài	Khoảng 45 phút, 4 chương

Điều cần biết trước khi nghe

Ngày 28/1/1936, báo Pravda, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Liên Xô, đăng bài "Hỗn loạn thay cho âm nhạc" chỉ trích nặng nề vở opera Phu nhân Macbeth quận Mtsensk của Shostakovich, khi ấy 29 tuổi. Đó là thời kỳ Đại Thanh trừng; bị phê phán công khai có thể dẫn đến mất tự do hoặc mạng sống. Shostakovich rút lại Giao hưởng số 4 sau vài buổi tập và viết Giao hưởng số 5.

Buổi công diễn thành công vang dội; khán giả vỗ tay rất lâu, nhiều người khóc trong chương 3. Bản giao hưởng được gọi, không rõ do ai đặt, là "câu trả lời sáng tạo của một nghệ sĩ Xô viết trước lời phê phán đúng đắn"; có tin rằng chính Shostakovich đã đồng ý với cách gọi ấy. Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đến hôm nay: đoạn kết hân hoan ở Rê trưởng là chiến thắng thật, hay một niềm vui bị ép buộc, châm biếm kín đáo? Âm nhạc của ông thường mang hai lớp nghĩa như vậy.

Sơ đồ cấu trúc

I. ModeratoRê thứ

II. AllegrettoLa thứ

III. LargoFa♯ thứ · không có kèn đồng

IV. Allegro non troppokết ở Rê trưởng

Giao hưởng số 5: bốn chương.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Thời điểm	Chương	Sự kiện
…	1. Moderato	Đàn dây mở đầu bằng một môtip tiết tấu chấm dôi gay gắt; rồi violin hát một giai điệu ở âm vực cao, ấm mà xa xăm
…	1. Phát triển	Kèn horn đưa vào một hành khúc, nhạc nhanh dần, dữ dội
…	2. Allegretto	Scherzo nhịp ba, giai điệu như điệu ländler (gợi nhớ Mahler), giọng mỉa mai
…	3. Largo	Không có kèn đồng; violin chia ba bè thay vì hai, rồi oboe, clarinet, sáo lần lượt hát những giai điệu buồn; ở buổi công diễn đầu, nhiều người khóc trong chương này
…	4. Allegro non troppo	Mở đầu bằng một hành khúc nhanh, dồn dập
…	4. Đoạn giữa	Chậm lại, trầm tư, mở đầu bằng tiếng horn độc tấu
…	4. Coda	Timpani và trống snare đưa hành khúc trở lại, chậm chỉ bằng một nửa; kết thúc rất to ở Rê trưởng

Câu hỏi để nghe chủ động

• So sánh coda ở hai bản thu của hai nhạc trưởng khác nhau: tốc độ có giống nhau không? Bản nào nghe như chiến thắng, bản nào nghe như bị ép phải vui?
• Vì sao Shostakovich lại bỏ kèn đồng trong chương 3?
• Bạn có nghĩ âm nhạc có thể "nói" những điều mà lời nói không được phép nói?

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bối cảnh và các chương: ghi chú chương trình của Harlow Robinson (Dàn nhạc Giao hưởng Boston), Peter Laki (Dàn nhạc Giao hưởng Kalamazoo) và Gerard McBurney (Boston Philharmonic, Benjamin Zander); năm, buổi công diễn đầu, biên chế trên IMSLP.
• Về thời kỳ: Thế kỷ 20.
• Đọc thêm: Alex Ross, The Rest Is Noise (2007), chương 7 "The Art of Fear: Music in Stalin's Russia".