27. Ký hiệu hợp âm pop và jazz

Guitar đệm hát và piano pop ghi hợp âm bằng những ký hiệu như Am, G7, Cmaj7, F/A. Bài này nối hai thế giới: mỗi ký hiệu pop tương ứng với khái niệm nào đã học, và ngược lại.

Bảng tra nhanh (nốt gốc Đô)

Ký hiệu pop/jazz	Đọc	Các nốt	Tên trong site này
C	C	Đô – Mi – Sol	Hợp âm trưởng
Cm, C–	C minor	Đô – Mi♭ – Sol	Hợp âm thứ
Cdim, C°	C diminished	Đô – Mi♭ – Sol♭	Hợp âm giảm
Caug, C+	C augmented	Đô – Mi – Sol♯	Hợp âm tăng
C7	C seven	Đô – Mi – Sol – Si♭	Hợp âm bảy át
Cmaj7, CΔ7	C major seven	Đô – Mi – Sol – Si	Hợp âm bảy trưởng
Cm7	C minor seven	Đô – Mi♭ – Sol – Si♭	Hợp âm bảy thứ
Cm7♭5, Cø	C half-diminished	Đô – Mi♭ – Sol♭ – Si♭	Hợp âm bảy nửa giảm
Cdim7, C°7	C diminished seven	Đô – Mi♭ – Sol♭ – Si giáng kép (nghe như La)	Hợp âm bảy giảm
Csus4	C suspended four	Đô – Fa – Sol	Thay nốt 3 bằng nốt 4 (giống nốt treo chưa giải quyết)
Csus2	C suspended two	Đô – Rê – Sol	Thay nốt 3 bằng nốt 2
C6	C six	Đô – Mi – Sol – La	Hợp âm trưởng thêm quãng 6
Cadd9	C add nine	Đô – Mi – Sol – Rê	Hợp âm trưởng thêm quãng 9 (không có quãng 7)
C9	C nine	Đô – Mi – Sol – Si♭ – Rê	Hợp âm bảy át thêm quãng 9
C/E	C over E	Mi ở bè trầm	Đảo 1 (bè trầm số: 6)
C/G	C over G	Sol ở bè trầm	Đảo 2 (6/4)

Nghe và nhìn các hợp âm trong bảng:

Số La Mã và "số Nashville"

Nhạc cổ điển dùng số La Mã (I, ii, V7…) để chỉ chức năng; nhạc sĩ phòng thu ở Nashville dùng số Ả Rập (1, 2m, 5…) với cùng ý tưởng. Cả hai cho phép dịch giọng ngay lập tức: vòng 1 – 5 – 6m – 4 ở Đô trưởng là C – G – Am – F, ở Sol trưởng là G – D – Em – C.

Những vòng hợp âm "đi xuyên thể loại"

Vòng	Pop/jazz	Cổ điển
I – V – vi – IV	Vòng hợp âm quen thuộc của nhạc pop, thường lặp suốt cả bài	Ba hợp âm đầu giống vòng hợp âm Canon của Pachelbel (I – V – vi – iii – IV…)
ii – V – I	Nền tảng của hòa âm jazz	Kết trọn có hợp âm hạ át (ii) đứng trước V (xem bài 12)
Blues 12 ô nhịp	I I I I – IV IV I I – V IV I I	Một vòng hợp âm cố định lặp lại cho mỗi khổ thơ, cùng ý tưởng lặp một khuôn cố định như passacaglia
♭VI – ♭VII – I	Kết hoành tráng trong nhạc phim (cadence Aeolian, còn gọi là Mario cadence)	Hòa âm hỗn hợp (xem bài 23)

Khác biệt về cách nghĩ

• Ký hiệu pop cho biết hợp âm, người chơi tự quyết định cách xếp nốt (giống bè trầm số thời Baroque!). Bản nhạc cổ điển thường ghi từng nốt của từng bè.
• Jazz dùng hợp âm bảy, chín, mười một một cách thường xuyên, và hợp âm bảy trưởng hay thứ có thể thay cho hợp âm ba; nhạc Cổ điển coi nốt bảy là một nốt nghịch tai cần giải quyết.

Bài tập

1. Viết các nốt của: Gm7, D7, Fmaj7, Bø, E/G♯.
2. Chuyển vòng Am – F – C – G sang số La Mã trong Đô trưởng, rồi dịch sang Sol trưởng.

Đáp án

1. Gm7: Sol – Si♭ – Rê – Fa. D7: Rê – Fa♯ – La – Đô. Fmaj7: Fa – La – Đô – Mi. Bø: Si – Rê – Fa – La. E/G♯: Mi trưởng với Sol♯ ở bè trầm (đảo 1).
2. vi – IV – I – V. Ở Sol trưởng: Em – C – G – D.

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Cmaj7 gồm những nốt nào?

   • Đô – Mi – Sol – Si
   • Đô – Mi – Sol – Si♭
   • Đô – Mi♭ – Sol – Si♭

2. C/E tương ứng với thể nào?

   • Đảo 1
   • Đảo 2
   • Thể gốc

3. Csus4 gồm những nốt nào?

   • Đô – Fa – Sol
   • Đô – Mi – Fa – Sol
   • Đô – Mi – Sol – Fa (quãng 11)

4. Vòng ii – V – I trong Fa trưởng là gì?

   • Gm – C – F
   • Dm – G – C
   • Am – D – G

Nguồn

• Open Music Theory: Chord Symbols; Figured Bass and Roman Numerals with Figures; 4-Chord Schemas; Blues Harmony; Modal Mixture; Popular Music, chương về mode trong nhạc pop (bản đặt tại Đại học Nebraska); Altered and Extended Chords.
• Andre Mount, Fundamentals, Function, and Form: 26. Other Diatonic Sequences.
• Robert Hutchinson, Music Theory for the 21st-Century Classroom: 12.4 The 12-Bar Blues.
• Roger Williams University, Western Harmonic Practice I: Harmonic Dissonance II: The Seventh Chord.
• Iowa State University, Comprehensive Musicianship: 5.4 Figured Bass Notation: Tutorial.
• The Open University, Discovering music: the blues: 12.3 12-bar blues.
• Trevor De Clercq, "The Nashville Number System: A Framework for Teaching Harmony in Popular Music", Journal of Music Theory Pedagogy 33 (2019).
• The Concise Oxford Dictionary of Music (Encyclopedia.com): chaconne.
• Xem tài liệu tham khảo.