Tác phẩm
Chopin: Ballade số 1 cung Sol thứ, Op. 23
Ballade số 1 là một câu chuyện kể không lời dài khoảng chín, mười phút: hai chủ đề gặp nhau, biến đổi, đổi màu, rồi bị cuốn vào một coda dữ dội. Đây là bài ở trình độ diploma, đòi hỏi cùng lúc tiếng hát, sức bền, kỹ thuật quãng tám và một bản đồ hình thức thuộc lòng. Trang này giúp bạn hiểu cấu trúc, chọn cách tập an toàn và lên kế hoạch 12 tuần.
Sol thứ · 6/4 Moderato · Presto con fuoco Sau Grade 8 Gần hình thức sonata
Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Nhà soạn nhạc | Frédéric Chopin (1810–1849) |
| Tác phẩm | Ballade số 1 cung Sol thứ, Op. 23, bản đầu tiên trong bốn ballade |
| Sáng tác / xuất bản | Hoàn thành năm 1835, ở Paris (hợp đồng in ký ngày 9/1/1836); IMSLP ghi một bản đầu có thể từ năm 1831. In năm 1836 ở Leipzig (tháng 6), Paris (tháng 7) và London (tháng 8). Đề tặng "Mr le Baron de Stockhausen", đại sứ của Hanover ở Paris |
| Giọng · nhịp · tốc độ | Sol thứ · mở đầu Largo 4/4, phần chính Moderato 6/4, coda Presto con fuoco 2/2 |
| Hình thức | Tự do, gần với hình thức sonata: phần mở đầu, hai chủ đề, phần biến đổi, hai chủ đề trở lại theo thứ tự đảo ngược, coda |
| Độ khó | Henle mức 8 ("khó") trên thang 1–9; Henle ghi ABRSM: bằng LRSM (diploma) |
| Kỹ năng chính | Giai điệu hát ở nhiều tầng, rubato trong khung lớn, hợp âm và quãng tám ff, nhảy xa, lướt nhẹ leggiero, sức bền, học thuộc một hình thức dài |
| Bản nhạc | IMSLP (tìm "Ballade No.1, Op.23 (Chopin, Frédéric)"); bản Urtext: Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier), G. Henle Verlag (HN 867) |
Vì sao nên học bài này
Phần tiêu đề “Vì sao nên học bài này”- Một tác phẩm lớn trọn vẹn. Sau những bài ba, bốn phút, đây là lần đầu bạn phải giữ mạch một câu chuyện gần mười phút.
- Biến đổi chủ đề. Cùng một giai điệu có thể thì thầm, rồi bùng nổ fortissimo. Học cách Chopin làm điều đó là học cách diễn tấu mọi tác phẩm Lãng mạn lớn.
- Gần như mọi kỹ thuật Lãng mạn đều có mặt: tiếng hát, hợp âm dày, quãng tám, nhảy xa, lướt nhẹ, đa tiết tấu, bàn đạp nhiều tầng.
- Một mục tiêu biểu diễn thật. Henle gọi đây là một trong những tác phẩm được yêu thích nhất của Chopin, và ghi bài thuộc danh sách thi bằng LRSM của ABRSM.
Bối cảnh
Phần tiêu đề “Bối cảnh”Chopin là người đầu tiên đặt tên ballade cho một tác phẩm khí nhạc không lời. Chữ này vốn chỉ một thể thơ kể chuyện, nhiều khi là truyền thuyết, được các nhà thơ Lãng mạn rất ưa chuộng. Lịch sử sáng tác của Ballade số 1 có rất ít tài liệu: theo Henle, hợp đồng in với Breitkopf & Härtel ký ngày 9/1/1836, nên bài đã xong năm 1835, ở Paris; IMSLP ghi một bản đầu có thể từ năm 1831, kèm dấu hỏi. Từ năm 1831 Chopin sống ở Paris cho đến khi mất.
Robert Schumann, trong thư gửi Heinrich Dorn ngày 14/9/1836, khen đây là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Chopin; khi ông nói với Chopin rằng mình thích nó nhất, Chopin lặng nghĩ một lúc rồi đáp rằng ông cũng thích nó nhất. Schumann còn thuật lại rằng Chopin từng nói các ballade của mình được gợi hứng từ thơ của Adam Mickiewicz, nhà thơ Ba Lan cũng sống ở Paris và quen Chopin.
Bài này cũng quen thuộc với khán giả ngoài phòng hòa nhạc: trong phim The Pianist (2002) của Roman Polanski, nhân vật Władysław Szpilman chơi nó cho sĩ quan Đức Wilm Hosenfeld; tiếng piano trong phim là của Janusz Olejniczak. Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.
Nghe trước khi tập
Phần tiêu đề “Nghe trước khi tập”Nghe trọn bài ít nhất ba lần trước khi mở bản nhạc, mỗi lần theo dõi một điều:
- Hai chủ đề: nhận ra chủ đề 1 (Sol thứ, ngập ngừng, như lời kể) và chủ đề 2 (Mi♭ trưởng, dịu dàng). Mỗi lần chúng quay lại, chúng đã khác đi thế nào?
- Tốc độ: ở đâu nhạc dồn lên, ở đâu lắng xuống? Bài có một nhịp độ chung không?
- Đỉnh: đâu là chỗ to nhất của bài? Coda có phải là đỉnh không, hay là sự sụp đổ?
Rồi so sánh các cách chơi. Vladimir Horowitz chơi bài này trong buổi hòa nhạc trở lại Carnegie Hall ngày 9/5/1965 (Sony Classical có bản thu); Krystian Zimerman thu bốn ballade cho Deutsche Grammophon (1988). Bạn không cần chọn ai đúng; hãy ghi lại mỗi người chọn đỉnh của bài ở đâu, và ai nhanh, ai chậm ở phần Moderato. Xem thêm Nghệ sĩ piano và bản thu.
Theo dõi khi nghe
Phần tiêu đề “Theo dõi khi nghe”Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| … | Mở đầu (Largo, ô 1–7): hai tay đồng âm cách quãng tám, như người kể cất giọng; dừng trên một hợp âm nghịch tai |
| … | Chủ đề 1 (từ ô 8): Moderato 6/4, Sol thứ; giai điệu nhỏ, ngập ngừng, nhiều chỗ ngừng như lấy hơi |
| … | Đoạn chuyển (agitato): nhanh dần; chất liệu của chủ đề 1 trải khắp bàn phím, dâng lên cao trào rồi lắng xuống |
| … | Chủ đề 2 (từ ô 68): Mi♭ trưởng, meno mosso, sotto voce; dịu dàng như một bài ca |
| … | Chủ đề 1 ở La thứ: trở lại bất an, dẫn thẳng vào lần biến đổi tiếp theo |
| … | Chủ đề 2 ở La trưởng: fortissimo, hợp âm dày, quãng tám |
| … | Đoạn valse (Mi♭ trưởng): nhẹ nhàng, lướt leggiero ở tay phải trên bè trầm kiểu valse |
| … | Chủ đề 2 trở lại (Mi♭ trưởng): lại fortissimo, hùng tráng |
| … | Chủ đề 1 trở lại (Sol thứ, sotto voce): trên âm nền Rê kéo dài, lớn dần tới il più forte possibile rồi ập vào coda |
| … | Coda (Presto con fuoco, từ ô 208): hợp âm nhấn fz, gam quãng tám hai tay; kết bằng chuỗi quãng tám nửa cung hai tay chạy ngược chiều |
Cấu trúc
Phần tiêu đề “Cấu trúc”| Phần | Giọng | Tính chất và chỉ dẫn | Thách thức chính |
|---|---|---|---|
| Mở đầu (ô 1–7) | Bắt đầu trên hợp âm La♭ trưởng (hợp âm Napoli của Sol thứ) | Largo, hai tay đồng âm cách quãng tám, như người kể cất giọng; kết thúc trên một hợp âm nghịch tai | Giữ hơi dài; quyết định nốt tranh cãi trong hợp âm cuối (xem phần Diễn tấu) |
| Chủ đề 1 (từ ô 8) | Sol thứ | Moderato 6/4: giai điệu nhỏ, ngập ngừng, nhiều chỗ ngừng như lấy hơi, tay trái đệm hợp âm nhẹ; sau đó một đoạn lướt nhẹ | Rubato trong nhịp 6/4; giai điệu hát mà không ủy mị |
| Đoạn chuyển | từ Sol thứ chuyển đi | Agitato, nhanh dần, chất liệu của chủ đề 1 trải rộng khắp bàn phím, dâng lên cao trào rồi lắng xuống | Nhảy xa tay trái, sức bền, xây cao trào từ xa |
| Chủ đề 2 (từ ô 68) | Mi♭ trưởng | Meno mosso, sotto voce: giai điệu dịu như một bài ca | Cân bằng giai điệu với bè trong; tiếng p ấm |
| Biến đổi 1 | La thứ | Chủ đề 1 trở lại, bất an, dẫn tới… | Giữ mạch, không "bắt đầu lại" |
| Biến đổi 2 | La trưởng | …chủ đề 2 vang lên fortissimo, hợp âm dày, quãng tám | Tiếng to mà tròn; trọng lượng cánh tay |
| Đoạn valse | Mi♭ trưởng | Một đoạn mới, nhẹ nhàng, dáng điệu valse; lướt leggiero tay phải trên bè trầm kiểu valse | Nhẹ, nhanh, trong; đổi sắc thái liên tục |
| Chủ đề 2 trở lại | Mi♭ trưởng | Lại fortissimo, hùng tráng | Sức bền; không để mất tiếng vì mỏi |
| Chủ đề 1 trở lại | Sol thứ | Meno mosso, sotto voce, trên âm nền Rê kéo dài; lớn dần tới il più forte possibile | Xây cao trào từ tiếng rất nhỏ |
| Coda (từ ô 208) | Sol thứ | Presto con fuoco: hợp âm nhấn fz, gam quãng tám hai tay; kết bằng chuỗi quãng tám nửa cung hai tay chạy ngược chiều | Tốc độ, nhảy xa, quãng tám, an toàn cho cơ thể |
Kế hoạch giọng khác thường. Theo thông lệ, một tác phẩm Sol thứ sẽ đưa chủ đề 2 sang Si♭ trưởng (giọng trưởng song song). Chopin chọn Mi♭ trưởng (bậc VI), và ở phần giữa đưa chủ đề 2 sang La trưởng, cách Mi♭ một quãng ba cung, xa nhất có thể. Trong phần trở lại, hai chủ đề xuất hiện theo thứ tự ngược: chủ đề 2 trước, chủ đề 1 sau, và chủ đề 1 không bao giờ tìm được một kết trọn vẹn trước khi coda ập đến. Đó là lý do bài nghe như một câu chuyện có kết cục bi thảm hơn là một hình thức khép tròn. So sánh với hình thức sonata chuẩn để thấy Chopin đã bẻ cong nó thế nào.
Chỗ khó và cách tập
Phần tiêu đề “Chỗ khó và cách tập”| Chỗ khó | Vì sao khó | Cách tập |
|---|---|---|
| Rubato của chủ đề 1 | Nhiều chỗ ngừng; dễ thành từng mảnh rời | Tập với máy đếm nhịp theo phách trắng chấm (hai phách mỗi ô 6/4) cho đến khi thuộc nhịp; sau đó mới co giãn, luôn trở về phách lớn. Bài tập 1 |
| Đoạn agitato | Tay trái nhảy xa, tay phải hình nốt dày; nhanh dần | Tập từng tay; tập "nhảy rồi dừng" (đặt tay sẵn trên đích trước khi đánh); nhóm theo phách; tăng tốc theo từng nấc nhỏ |
| Chủ đề 2 và các bè trong | Giai điệu ở trên nhưng các nốt hòa âm cùng tay dễ lấn | Chơi riêng giai điệu; rồi hợp âm với các nốt dưới bấm câm; rồi pp. Xem Tạo tiếng đàn |
| Hợp âm và quãng tám ff (chủ đề 2 ở La trưởng và Mi♭ trưởng) | Dễ đập, dễ căng vai, mỏi nhanh | Âm lượng từ trọng lượng cánh tay rơi tự do, cổ tay mềm, thả lỏng ngay sau khi đánh. Tập mf trước, chỉ thêm âm lượng khi đã thả lỏng hoàn toàn |
| Đoạn valse, lướt leggiero | Nhanh mà phải nhẹ và trong; tay trái valse phải đều | Ngón sát phím, cổ tay nhẹ; tập theo nhịp chấm và theo nhóm; tay trái nốt trầm sâu, hợp âm nhẹ. Bài tập 3 |
| Coda: nhảy xa, quãng tám, gam xen kẽ | Tốc độ Presto cộng mệt mỏi cuối bài | Tập coda khi tay còn tươi, từng đợt khoảng 20 phút, xen 10 phút nghỉ; tập chậm có chủ đích; quãng tám bằng cổ tay và cánh tay, không bằng ngón. Bài tập 2 |
| Sức bền cả bài | Phần khó nhất nằm ở cuối | Từ tuần 6, mỗi ngày chơi liền từ chủ đề 2 trở lại đến hết; từ tuần 9, chơi liền cả bài một lần mỗi ngày, không quá một lần |
| Học thuộc một hình thức dài | Chủ đề quay lại ở nhiều giọng; dễ "nhảy" nhầm phần | Lập bản đồ: tên mỗi phần, giọng, ô bắt đầu; tập bắt đầu từ 10–12 "điểm neo" bất kỳ. Xem Học thuộc và biểu diễn |
Bài tập chuẩn bị
Phần tiêu đề “Bài tập chuẩn bị”Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.
1. Hát trong nhịp 6/4, có chỗ lấy hơi
Phần tiêu đề “1. Hát trong nhịp 6/4, có chỗ lấy hơi”- Bật máy đếm nhịp ở hai phách mỗi ô (♩. hay nửa ô): mỗi ô 6/4 là hai nhịp lớn, không phải sáu nhịp nhỏ.
- Dấu lặng ở cuối ô 2 là một hơi thở: đừng bỏ nó, cũng đừng kéo dài nó.
- Tắt máy đếm nhịp: nán lại một chút ở nốt Mi♭ (ô 1), rồi trả lại thời gian ở hai nốt sau. Tay trái nhẹ, hợp âm ngắn.
2. Quãng tám nửa cung và nhảy xa tay trái, tập chậm
Phần tiêu đề “2. Quãng tám nửa cung và nhảy xa tay trái, tập chậm”- Tay phải: ngón 1 – 5 cho phím trắng, 1 – 4 cho phím đen (có thể dùng 1 – 3 nếu tay lớn). Cổ tay hơi cao, mỗi quãng tám "rơi" từ cổ tay rồi thả lỏng ngay.
- Tay trái: mắt nhìn đích (hợp âm), tay di chuyển ngay sau nốt trầm; tập "nhảy rồi dừng" trước khi tập đúng nhịp.
- Tăng tốc mỗi lần 4 vạch máy đếm nhịp (nốt trắng), vào những ngày tập tốt. Bất kỳ cảm giác căng hay đau nào ở cẳng tay: dừng lại, nghỉ, quay về tốc độ trước.
3. Lướt nhẹ trên bè trầm valse
Phần tiêu đề “3. Lướt nhẹ trên bè trầm valse”- Tay phải: ngón sát phím, chỉ chạm nửa trên của phím, cổ tay nổi nhẹ. Nghe như những hạt nước, không như một bài gam.
- Tay trái: nốt trầm sâu, hai hợp âm nhẹ và ngắn, như bước valse.
- Biến thể: chơi tay phải theo nhóm ba nốt (có dừng), rồi nhóm sáu, rồi cả ô một hơi.
Kế hoạch tập
Phần tiêu đề “Kế hoạch tập”Kế hoạch 12 tuần cho người tập 90–120 phút mỗi ngày (chia ít nhất hai buổi). Tốc độ ghi theo phách lớn: nốt trắng chấm (nửa ô) trong phần 6/4, nốt trắng trong coda 2/2.
| Tuần | Việc chính | Máy đếm nhịp (trắng chấm; coda: trắng) |
|---|---|---|
| 1 | Nghe 3 bản thu; lập bản đồ cấu trúc (phần, giọng, ô bắt đầu); viết ngón bấm. Phần mở đầu và chủ đề 1. Bài tập 1 | 30 |
| 2 | Đoạn chuyển agitato từng tay, rồi hai tay rất chậm. Bắt đầu tập coda riêng từng tay, chậm, 10 phút mỗi ngày; bài tập 2 | 30–36 · coda 50 |
| 3 | Chủ đề 2 (Mi♭ trưởng); cân bằng giai điệu – bè trong; bàn đạp | 34–38 |
| 4 | Biến đổi: La thứ và La trưởng ff; tập hợp âm với trọng lượng cánh tay ở mf | 36–40 |
| 5 | Đoạn valse; bài tập 3; nối các phần đã học | 40–44 |
| 6 | Chủ đề 2 và chủ đề 1 trở lại; ghép coda hai tay chậm. Mỗi ngày chơi liền từ chủ đề 2 trở lại đến hết, chậm | 40–46 · coda 60 |
| 7 | Tăng tốc đoạn agitato và đoạn valse; thu âm từng phần | 46–52 |
| 8 | Coda: tăng tốc theo nấc nhỏ, chỉ khi tay còn tươi; tập quãng tám theo nhóm | coda 66–76 |
| 9 | Chơi liền cả bài một lần mỗi ngày (không hơn); sửa chỗ hở trong bản đồ học thuộc | gần tốc độ cuối, trừ coda |
| 10 | Rubato, tầng âm thanh, kế hoạch sắc thái cả bài: chọn một đỉnh lớn | tốc độ cuối |
| 11 | Biểu diễn thử cho người nghe; tập bắt đầu từ các điểm neo bất kỳ; chơi trên một cây đàn lạ | tốc độ cuối, coda ≈ 80–88 |
| 12 | Hai, ba lần biểu diễn thật; giữ dáng: chơi chậm có chủ đích xen kẽ với chơi liền | tốc độ bạn chọn |
Nếu đến tuần 8 coda vẫn căng cứng, hãy kéo dài kế hoạch thêm vài tuần thay vì ép tốc độ. Tốc độ coda vừa phải mà sạch, có hướng, vẫn thuyết phục hơn một coda nhanh mà rời rạc.
Diễn tấu
Phần tiêu đề “Diễn tấu”Nhịp độ và rubato
Phần tiêu đề “Nhịp độ và rubato”Bài không có một tốc độ duy nhất: Largo, Moderato, agitato, meno mosso, Presto con fuoco là những thế giới khác nhau. Điều giữ chúng lại với nhau là phách lớn: hai phách mỗi ô 6/4. Rubato kiểu Chopin là co giãn giai điệu trên một nền giữ nhịp; nếu cả hai tay cùng chậm lại ở mọi chỗ đẹp, câu chuyện sẽ mất đà.
Âm thanh và tầng lớp
Phần tiêu đề “Âm thanh và tầng lớp”- Chủ đề 1: giọng kể, nhỏ và giản dị, không phải giọng hát opera.
- Chủ đề 2: hát nhưng giản dị; dành tiếng to cho những lần nó quay lại.
- Hai lần chủ đề 2 vang fortissimo (La trưởng, rồi Mi♭ trưởng): tiếng to phải đến từ trọng lượng, các nốt dưới của hợp âm vẫn nhỏ hơn giai điệu.
- Coda: bản in đầu chỉ ghi fz ở hợp âm đầu, ngay sau il più forte possibile; ấn bản Klindworth ghi ff ngay từ đầu và fff ở những ô cuối; giữ tiếng to mà tròn, dành phần to nhất cho những ô cuối.
Bàn đạp
Phần tiêu đề “Bàn đạp”Đổi theo hòa âm; ở các đoạn nhanh và chuỗi gam, đạp nông hoặc ngắn để giữ độ trong. Trong coda, bàn đạp nhấn mạnh hợp âm và nốt trầm, không phải "phủ" lên mọi thứ. Xem Bàn đạp.
Nốt tranh cãi ở cuối phần mở đầu
Phần tiêu đề “Nốt tranh cãi ở cuối phần mở đầu”Hợp âm kết thúc phần Largo (ô 7) có một nốt tay trái mà các ấn bản in khác nhau: bản Pháp in đầu và bản tay dở dang của Chopin ghi Mi♭, tạo một âm nghịch tai treo lơ lửng; bản Đức in đầu (Breitkopf & Härtel, 1836) và một số ấn bản sau ghi Rê, nghe êm hơn. Henle chọn Mi♭ và bàn chỗ này trong phần bình chú. Hãy đọc chú thích trong ấn bản bạn dùng, nghe cả hai, rồi chọn một cách và chơi nó với niềm tin.
Ấn bản
Phần tiêu đề “Ấn bản”Ấn bản Quốc gia Ba Lan (biên tập Jan Ekier, Paweł Kamiński) và Henle đều dựa trên các nguồn gốc và ghi các biến thể. Bản in thế kỷ 19 có chỗ khác nguồn gốc: theo Henle, bản Scholtz in sau đổi Mi♭ ở ô 7 thành Rê. Khi so ấn bản, xem phần chú thích nguồn.
Lỗi thường gặp
Phần tiêu đề “Lỗi thường gặp”- Chủ đề 1 quá chậm và ủy mị; mất cảm giác hai phách lớn mỗi ô.
- Dùng hết sức ở lần fortissimo đầu tiên (La trưởng), không còn gì cho lần thứ hai và coda.
- Đoạn valse nặng nề, tay trái to.
- Coda nhanh quá khả năng, nốt rơi rụng.
- Tập coda nhiều giờ liền khi tay đã mỏi: con đường ngắn nhất đến chấn thương.
- Học thuộc chỉ bằng trí nhớ ngón tay: khi hồi hộp, bị "nhảy" từ lần chủ đề quay lại này sang lần khác.
Học tiếp
Phần tiêu đề “Học tiếp”- Ballade khác: Henle xếp số 2 (Fa trưởng, Op. 38) và số 3 (La♭ trưởng, Op. 47) cùng mức 8 như số 1, số 4 (Fa thứ, Op. 52) mức 9.
- Cùng tác giả: các scherzo, Fantaisie Op. 49, Barcarolle Op. 60; và các étude để củng cố kỹ thuật (nghe trước hướng dẫn nghe Étude).
- Lùi một bước nếu cần: Nocturne Op. 9 số 2 cho tiếng hát và rubato; Debussy: Clair de lune cho bàn đạp và tầng âm thanh.
- Cùng chặng, ngắn hơn: Fantaisie-Impromptu (ba chọi bốn, ngón nhanh và nhẹ), Liszt: Liebestraum số 3 (giai điệu ở giọng giữa, quãng tám).
- Xem Tác phẩm theo cấp độ và Nghệ sĩ piano và bản thu.
- Cùng chặng 7: các bài của chặng 7.
Kiểm tra nhanh
Phần tiêu đề “Kiểm tra nhanh”Kiểm tra nhanh 4 câu
Trong phần trở lại, hai chủ đề xuất hiện theo thứ tự nào?
- Như phần đầu: chủ đề 1 trước, chủ đề 2 sau
- Đảo ngược: chủ đề 2 trước, chủ đề 1 sau
- Chỉ chủ đề 2 trở lại
Theo nghĩa gốc, ballade là gì?
- Một thể thơ kể chuyện, nhiều khi là truyền thuyết
- Một điệu nhảy dân gian Ba Lan
- Một bài hát ru
Ở hai lần chủ đề 2 vang fortissimo, tiếng to nên đến từ đâu?
- Ngón tay ấn mạnh và giữ cứng
- Trọng lượng cánh tay rơi tự do, cổ tay mềm, thả lỏng ngay sau khi đánh
- Đánh từ trên cao xuống thật nhanh
Tập coda thế nào cho an toàn?
- Khi tay còn tươi, từng đợt khoảng 20 phút xen nghỉ, chậm có chủ đích; dừng lại nếu thấy căng hay đau
- Tập nhiều giờ liền để quen tốc độ
- Chỉ tập ở tốc độ cuối để cảm được tính cách
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- G. Henle Verlag, Chopin: Ballade g minor op. 23, HN 867, biên tập Norbert Müllemann: trang ấn bản (mức độ khó 8; ABRSM: LRSM), lời tựa (Schumann, Mickiewicz, hợp đồng in năm 1836, các bản in đầu) và phần bình chú (nốt Mi♭ hay Rê ở ô 7).
- G. Henle Verlag, Chopin: Ballades, HN 862, trang ấn bản (mức độ khó của bốn ballade).
- Chopin, Première Ballade Op. 23, ấn bản Karl Klindworth (Bote & Bock), bản gõ lại của Javier Ruiz-Alma cho Mutopia Project: số ô, giọng và các chỉ dẫn nêu trên trang này.
- IMSLP: năm sáng tác, lời đề tặng, các bản in đầu. Xem thêm tài liệu tham khảo.
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT