Beethoven: Sonata "Ánh trăng", chương 1

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Ludwig van Beethoven (1770–1827)
Tên đầy đủ	Sonata piano số 14 cung Đô♯ thứ, Op. 27 số 2 Sonata quasi una fantasia
Sáng tác	1801, xuất bản 1802; đề tặng nữ bá tước Giulietta Guicciardi
Thời kỳ	Cổ điển
Thể loại	Sonata piano
Độ dài chương 1	Khoảng 5–6 phút

Điều cần biết trước khi nghe

Biệt danh "Ánh trăng" không phải của Beethoven đặt. Nhà thơ, nhà phê bình Ludwig Rellstab đã tả chương 1 như một mặt hồ lặng dưới ánh trăng mờ trong truyện ngắn Theodor, đăng năm 1824 trên một tạp chí âm nhạc ở Berlin, khi Beethoven còn sống. Đến khoảng năm 1840, tên Mondscheinsonate (Sonata ánh trăng) đã quen thuộc ở Đức. Chuyện thường được kể rằng năm 1832 Rellstab ví bài với con thuyền dưới trăng trên hồ Lucerne bắt nguồn từ một cuốn sách in năm 1852 của Wilhelm von Lenz; con số 1832 chỉ là suy đoán của người đời sau.

Tên gốc Beethoven đặt là Sonata quasi una fantasia ("sonata gần như một fantasia"): thay vì chương 1 nhanh như thông lệ, ông mở bằng một chương chậm (Adagio sostenuto). Toàn chương là một dòng chùm ba (liên ba móc đơn) chảy đều gần như không ngừng ở tay phải, trên đó giai điệu cất lên từng nốt dài, thưa thớt.

Nghe kỹ tay trái: các quãng tám trầm (mở đầu là Đô♯ – Si – La – Fa♯ – Sol♯) chính là bè trầm của tiến trình hòa âm. Chương nhạc ở giọng Đô♯ thứ; giai điệu có lúc đi qua những giọng khác (Mi trưởng, Mi thứ, Fa♯ thứ), nhưng cả chương giữ ở mức nhỏ: bản Winterberger chỉ ghi pp, p và những lần to dần, nhỏ dần, không có chữ f nào.

Muốn tự chơi chương này? Xem bài học tác phẩm Ánh trăng, chương 1: cấu trúc từng đoạn, cách tập ba lớp âm thanh và chỉ dẫn bàn đạp senza sordino.

Sơ đồ cấu trúc

Mở đầuô 1–4 · chùm ba rất nhỏ

Giai điệu chínhô 5–22 · từng nốt dài, thưa

Fa♯ thứô 23–27 · cao hơn lần đầu

Sol♯ ngânô 28–41 · chùm ba leo cao rồi đổ xuống

Tái hiệnô 42–59 · như ô 5

Codaô 60–69 · nhịp chấm dôi xuống bè trầm

Ánh trăng, chương 1 (69 ô nhịp; độ dài các ô theo số ô nhịp).

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Ghi lại thời điểm (phút:giây) bạn nghe thấy từng sự kiện trong bản thu của mình.

Thời điểm	Sự kiện
…	Mở đầu (ô 1–4): dòng chùm ba tay phải chảy đều, rất nhỏ (pianissimo)
…	Giai điệu chính cất lên (tay phải, nốt cao; nhịp lấy đà cuối ô 5): từng nốt dài, thưa
…	Giai điệu ở Fa♯ thứ (ô 23–27): cao hơn lần đầu, to dần rồi nhỏ lại
…	Trên nốt Sol♯ ngân ở bè trầm (ô 28–41), chùm ba leo lên cao nhất (ô 32–35) rồi đổ xuống
…	Tái hiện (ô 42): giai điệu và chùm ba trở lại như ô 5
…	Coda (ô 60–69): nhịp chấm dôi xuống bè trầm; hai hợp âm pp khép lại

Câu hỏi để nghe chủ động

• Dòng chùm ba có bao giờ dừng không? Tác dụng của việc "chảy mãi" là gì?
• Giai điệu chính nằm ở âm vực nào so với dòng đệm? Thử hát theo giai điệu.
• So sánh với chương 3 (Presto agitato): cùng một sonata mà hai chương đối lập thế nào? (Ba chương nối liền nhau, nên bản sonata là một khối, quasi una fantasia.)

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc và tổng phổ: IMSLP (tìm "Op.27 No.2").
• Bối cảnh lịch sử: lời tựa của ấn bản G. Henle Verlag, HN 1062 (Norbert Gertsch, Murray Perahia): năm sáng tác và xuất bản, người được đề tặng, truyện Theodor của Rellstab. Xem tài liệu tham khảo.
• Nguồn gốc biệt danh: bài viết về tên Moonlight trên crumey.co.uk (truyện Theodor của Rellstab năm 1824, sách Beethoven et ses trois styles của Wilhelm von Lenz năm 1852, tên Mondscheinsonate quanh năm 1840).