Brahms: Intermezzo La trưởng Op. 118 số 2

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Johannes Brahms (1833–1897)
Tên đầy đủ	Intermezzo cung La trưởng, Op. 118 số 2 (Andante teneramente), trong Sechs Klavierstücke (Sáu tiểu phẩm cho piano), Op. 118
Sáng tác	Mùa hè năm 1893 ở Bad Ischl (Áo); in cuối năm đó ở nhà Simrock (Berlin)
Thời kỳ	Cuối Lãng mạn
Thể loại	Intermezzo, tiểu phẩm trữ tình cho piano
Độ dài	Khoảng 5–6 phút

Điều cần biết trước khi nghe

Âm nhạc của tuổi sáu mươi. Trong hai năm 1892–1893, Brahms viết bốn tập tiểu phẩm piano cuối cùng, từ Op. 116 đến Op. 119. Tập Op. 118 hoàn thành vào mùa hè 1893 ở thị trấn nghỉ dưỡng Bad Ischl, gồm bốn intermezzo, một ballade và một romance. Từ nơi nghỉ hè ấy, Brahms gửi bản chép tay cho Clara Schumann, nghệ sĩ piano lừng danh và người bạn thân thiết của ông suốt hơn bốn mươi năm (xem các nhà soạn nhạc nữ). Clara là một trong những người đầu tiên được biết các bản mới, và bà khen chúng chứa cả một kho cảm xúc trong khuôn khổ nhỏ bé.

Intermezzo nghĩa đen là "khúc chen giữa", nhưng ở Brahms cuối đời, nó chẳng chen giữa cái gì cả: đó là tên ông đặt cho những bản nhạc ngắn, trầm tư, như nói thầm với chính mình (xem các thể loại nhạc piano). Bản số 2 ghi Andante teneramente: vừa phải như bước đi, dịu dàng. Ba nốt đầu tiên như một hạt giống: trong đoạn A, nhóm nốt ấy trở lại nhiều lần, mỗi lần trên một hòa âm khác.

Ba đoạn: A – B – A. Đoạn A ở La trưởng, gồm những câu nhạc bốn ô nhịp cân đối như một bài hát ru, có một quãng giữa bấp bênh hơn trước khi giai điệu đầu quay về. Đoạn B chuyển sang Fa♯ thứ, giọng thứ song song của La trưởng: tối hơn, khắc khoải hơn. Ở chính giữa đoạn B là một khúc hợp xướng (chorale) ở Fa♯ trưởng, chậm và rất nhỏ, như một bài thánh ca vọng ra từ nhà thờ. Rồi Fa♯ thứ trở lại, và cuối cùng đoạn A trở về, giờ nghe như một kỷ niệm.

Nghe bằng tai người chơi piano. Bí mật của bản nhạc nằm ở các bè giữa. Phần đệm không phải kiểu "bùm-chát" mà là một mạng lưới những giọng nhỏ chuyển động chậm; nhiều chỗ mỗi tay phải chơi hai bè cùng lúc, ngón 4–5 hát giai điệu còn các ngón phía trong chơi nhẹ hơn. Trong đoạn Fa♯ thứ có ba lớp rõ rệt: bè trên như một cây clarinet, bè giữa như viola, bè trầm chạy bằng chùm ba nốt như cello. Bè giữa đáp lại bè trên theo lối canon: nhắc lại bốn nốt mở đầu của bè trên (Đô♯ – Fa♯ – Mi – Rê) ở quãng tám dưới, chậm hơn hai phách (xem đối âm). Khi Fa♯ thứ trở lại, hai bè trên đổi vai để bè giữa dẫn dắt. Brahms giấu đối âm trong một khúc nhạc êm như bài hát ru. Ở khúc hợp xướng, Brahms ghi una corda (viết tắt u.c.: bàn đạp trái) và legato, rồi ghi tre corde khi Fa♯ thứ trở lại; thay bàn đạp phải muộn, để các hợp âm nối liền mà không nhòe.

Sơ đồ cấu trúc

ALa trưởng · ô 1–48

BFa♯ thứ · canon · ô 49–56

Hợp xướngFa♯ trưởng · ô 57–64

B'Fa♯ thứ trở lại · ô 65–76

A'La trưởng · ô 77–116

Brahms, Intermezzo Op. 118 số 2: ba đoạn A – B – A (độ dài các ô theo số ô nhịp). Đoạn B tự nó cũng là ba đoạn nhỏ: Fa♯ thứ – Fa♯ trưởng – Fa♯ thứ.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Ghi lại thời điểm (phút:giây) bạn nghe thấy từng sự kiện trong bản thu của mình.

Thời điểm	Sự kiện
…	Mở đầu, La trưởng: giai điệu dịu dàng mọc lên từ ba nốt đầu; bên dưới, các bè giữa chuyển động chậm
…	Câu trả lời: bắt đầu giống câu đầu nhưng rẽ sang Mi trưởng
…	Quãng giữa của đoạn A: hòa âm bấp bênh, đổi màu liên tục
…	Giai điệu đầu trở lại, khép đoạn A thật nhẹ
…	Đoạn B, Fa♯ thứ: ba lớp âm thanh; bè giữa bắt chước bè trên, bè trầm chạy chùm ba nốt
…	Khúc hợp xướng, Fa♯ trưởng: chậm lại, rất nhỏ, như một bài thánh ca
…	Fa♯ thứ trở lại: chất liệu đầu đoạn B quay về; nhạc dâng lên cao trào rồi lắng xuống, mở đường cho đoạn A
…	Đoạn A trở về, La trưởng: giai điệu quen thuộc, giờ như một kỷ niệm
…	Kết: nhạc lắng dần vào hợp âm La trưởng cuối cùng

Câu hỏi để nghe chủ động

• Ba nốt đầu tiên xuất hiện lại bao nhiêu lần trong đoạn A? Có lúc nào chúng nằm ở bè giữa hay bè trầm không?
• Trong đoạn Fa♯ thứ, thử chỉ nghe bè giữa: nó bắt chước bè trên sau bao lâu?
• Khúc hợp xướng Fa♯ trưởng khác phần còn lại thế nào về âm lượng, âm vực và tốc độ?
• Khi đoạn A trở về, phần mở đầu được rút ngắn (16 ô còn 8 ô, viết khác đi); từ đó đến hết, các nốt gần như không đổi. Vì sao nó nghe khác lần đầu?
• Nghe hai bản thu: bản nào để các bè giữa "nói" rõ hơn? Bản nào co giãn nhịp (rubato) nhiều hơn?

So sánh bản thu

• Radu Lupu: đĩa Decca các tiểu phẩm cuối đời của Brahms (Op. 79, Op. 117–119; CD 1987); Op. 118 số 2 dài khoảng 5:56.
• Glenn Gould: đĩa 10 Intermezzi for Piano (Columbia Masterworks, 1961), có Op. 118 số 2, dài khoảng 5:48.
• Emanuel Ax: đĩa Sony Classical năm 1992 (Biến tấu Handel, Op. 118, Op. 79); Op. 118 số 2 dài khoảng 6:24. So tốc độ ba bản để thấy tốc độ thay đổi tính cách bài nhạc thế nào.

Cách chọn và so sánh bản thu: xem Nghệ sĩ piano và bản thu.

Nếu bạn muốn chơi

Op. 118 số 2 là một trong những bản Brahms dễ tiếp cận nhất: nhà Henle xếp ở mức 6 (trung bình) trên thang 1–9, còn ABRSM đưa bài vào danh sách bằng ARSM, trên Grade 8; trên site, bài thuộc chặng 6. Nốt không nhanh; cái khó là cân bằng các bè trong cùng một bàn tay, giữ legato bằng ngón và bàn đạp, và chơi chùm ba nốt ở bè trầm thật đều. Một số hợp âm trải rộng; tay nhỏ có thể chia lại nốt giữa hai tay hoặc để bàn đạp giữ một nốt.

Chuẩn bị: Träumerei của Schumann (nhiều bè trong một tay), Prélude Mi thứ của Chopin (hợp âm chậm, làm nổi giai điệu) và Valse Op. 39 số 15 của chính Brahms. Đọc tiếng đàn về cách làm nổi một bè. Cùng chặng có Intermezzo Op. 117 số 1 (Mi♭ trưởng) của Brahms. Xem thêm Tác phẩm theo cấp độ.

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc: IMSLP, gồm bản in đầu tiên của Simrock (Berlin, 1893); bản Urtext: G. Henle Verlag có bản in riêng Op. 118 số 2, kèm lời tựa về thư từ giữa Brahms và Clara Schumann năm 1893.
• PTNA Piano Encyclopedia: phân tích hình thức Op. 118 số 2.
• Xem tài liệu tham khảo.