Từ điển thuật ngữ

Các thuật ngữ âm nhạc thường gặp trên bản nhạc và trong tài liệu tiếng Anh. Dùng ô tìm kiếm của site để tra nhanh, hoặc ôn bằng thẻ ghi nhớ ngay dưới đây.

Ôn bằng thẻ ghi nhớ

Mỗi ngày site đưa ra tối đa 10 thẻ mới và các thẻ đến hạn ôn. Thẻ nhớ tốt sẽ được hỏi thưa dần sau 1, 3, 7, 16 rồi 35 ngày; thẻ quên sẽ quay lại từ đầu. Phím tắt: Space để lật thẻ, 1 "Chưa nhớ", 2 "Nhớ".

Tốc độ

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
Grave	Rất chậm, nặng nề
Largo	Rất chậm, rộng rãi
Lento	Chậm
Adagio	Chậm, thong thả
Andante	Vừa phải, như bước đi
Andantino	Gần Andante: hơi nhanh hơn hay hơi chậm hơn tùy nguồn
Moderato	Vừa
Allegretto	Hơi nhanh	Chậm hơn Allegro
Allegro	Nhanh, vui tươi
Vivace	Nhanh, sống động
Presto	Rất nhanh
Prestissimo	Cực nhanh
Larghetto	Khá rộng rãi, hơi chậm	Bớt chậm hơn largo một chút
Alla breve	Đếm phách bằng nốt trắng, nhịp hai hoặc nhịp bốn	Nghĩa đen: theo nốt breve
Con moto	Có chuyển động, khá nhanh

Thay đổi tốc độ

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
accelerando	Nhanh dần	Viết tắt accel.
ritardando	Chậm dần	Viết tắt rit.
rallentando	Chậm dần	Viết tắt rall.
a tempo	Trở lại tốc độ ban đầu
rubato	Co giãn tốc độ tự do để diễn cảm	Nghĩa đen: "thời gian bị lấy"; lấy ở nốt này, trả lại ở nốt khác
più mosso	Nhanh hơn
meno mosso	Chậm hơn
ma non troppo	Nhưng không quá	Allegro ma non troppo: nhanh nhưng không quá nhanh
Tempo primo	Trở lại tốc độ như lúc đầu
l'istesso tempo	Giữ nguyên tốc độ phách như đoạn trước	Dùng khi đổi số chỉ nhịp mà độ dài phách không đổi
ritenuto	Ghìm lại, giữ chậm lại
allargando	Chậm dần và trang trọng hơn	Nghĩa đen: mở rộng ra
stringendo	Dồn nhanh dần, thường để tới cao trào	Từ stringere: siết chặt
calando	Nhỏ dần và chậm dần
poco	Một chút, hơi	Cũng viết un poco
molto	Nhiều, rất nhiều	Cũng viết di molto
sempre	Luôn luôn, suốt
più	Hơn, nhiều hơn
meno	Ít hơn, kém hơn
assai	Rất; khá, tương đối

Cường độ

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
pianissimo	Rất nhỏ	Ký hiệu pp
piano	Nhỏ	Ký hiệu p
mezzo piano	Hơi nhỏ	Ký hiệu mp
mezzo forte	Hơi to	Ký hiệu mf
forte	To	Ký hiệu f
fortissimo	Rất to	Ký hiệu ff
crescendo	To dần	Viết tắt cresc., hoặc dấu < kéo dài
diminuendo	Nhỏ dần	Viết tắt dim., hoặc dấu > kéo dài
sforzando	Nhấn mạnh đột ngột	Ký hiệu sfz
forte-piano	To rồi nhỏ ngay	Ký hiệu fp
smorzando	Chậm dần và nhỏ dần, lịm đi	Viết tắt smorz.; ít gặp hơn: smorzato
morendo	Lịm dần: nhỏ dần và chậm dần	Nghĩa đen: đang chết dần
decrescendo	Nhỏ dần, giảm dần âm lượng
subito	Đột ngột, ngay lập tức

Cách diễn tấu

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
legato	Liền mạch	Ký hiệu dấu luyến
staccato	Ngắt ngắn	Chấm trên hoặc dưới đầu nốt
tenuto	Giữ đủ độ dài	Gạch ngang ngắn trên nốt
accent	Nhấn	Ký hiệu >
marcato	Nhấn mạnh, rõ	Ký hiệu ^
fermata	Ngân dài tùy ý	Vòng cung có chấm, đặt trên hoặc dưới nốt hay dấu lặng
pizzicato	Gảy dây bằng ngón tay	Đàn dây; viết tắt pizz.
arco	Kéo vĩ	Trở lại sau pizzicato
glissando	Lướt liên tục từ nốt này sang nốt khác
tremolo	Lặp lại rất nhanh một nốt hoặc đổi giữa hai nốt
con sordino	Dùng câm tiếng (mute)	Với đàn dây và kèn đồng; âm thanh nhỏ hơn. Trên piano, xem mục Piano bên dưới
trill	Láy rền: đổi nhanh giữa nốt chính và nốt trên	Ký hiệu tr
portato	Lối diễn tấu nửa ngắt, nửa liền	Từ portare: mang
slur	Dấu luyến: đường cong nối các nốt chơi liền không ngắt	Trong thanh nhạc: các nốt hát trên cùng một âm tiết
pralltriller	Láy nhanh: đảo nốt chính với nốt trên	Tiếng Đức: prallen (nảy lại) + Triller (láy rền)
mezza voce	Âm lượng vừa phải, tiếng vừa
tasto solo	Chỉ chơi bè trầm, không thêm hợp âm	Dùng trong bè trầm số; nghĩa đen: chỉ phím

Tính cách

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
dolce	Ngọt ngào
cantabile	Như hát
espressivo	Diễn cảm
con brio	Sôi nổi, đầy năng lượng	Beethoven Giao hưởng số 5, chương 1
maestoso	Trang trọng, uy nghi
agitato	Kích động, bồn chồn
grazioso	Duyên dáng
sostenuto	Ngân giữ
sotto voce	Khẽ khàng, như nói nhỏ
scherzando	Đùa vui	Cùng gốc với scherzo
giocoso	Vui tươi, tinh nghịch
tranquillo	Yên tĩnh
pesante	Nặng, một cách nặng nề
risoluto	Một cách quả quyết
con anima	Có hồn, đầy sức sống
con fuoco	Với lửa, rực lửa
appassionato	Say đắm, nồng nhiệt
animato	Sôi nổi, đầy sinh khí
con bravura	Phô diễn kỹ thuật, hoa mỹ và rực rỡ	Trinity ghi dạng di bravura
energico	Một cách mạnh mẽ, đầy năng lượng
misterioso	Một cách huyền bí
dolente	Với nỗi đau buồn	Cùng nghĩa doloroso

Chỉ đường trên bản nhạc

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
Da Capo	Quay lại từ đầu	Viết tắt D.C.
Dal Segno	Quay lại từ dấu Segno	Viết tắt D.S.
Fine	Kết thúc	Dùng với D.C. al Fine
Coda	Đoạn kết	Nghĩa đen: "cái đuôi"
prima volta	Ngoặc lần 1
seconda volta	Ngoặc lần 2
ottava	Chơi cao hơn một quãng tám	Ký hiệu 8va
tacet	Im lặng (bè này không chơi)
attacca	Chuyển sang chương sau không ngắt nghỉ	Beethoven 5, chương 3 sang 4
segno	Dấu đánh chỗ bắt đầu hay kết thúc đoạn nhắc lại	Nghĩa đen: dấu; al segno: tới dấu
al Coda	Tới phần coda (thường trong D.S. al Coda, D.C. al Coda)	Coda nghĩa đen: cái đuôi
repeat sign	Dấu nhắc lại: chơi lại một đoạn nhạc	Mặc định chơi đoạn đó hai lần
8vb (ottava bassa)	Chơi thấp hơn một quãng tám so với nốt viết	Còn ghi ottava sotto

Piano

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
Ped.	Nhấn bàn đạp vang	Dấu * là nhả. Xem Bàn đạp
con pedale	Dùng bàn đạp
senza pedale	Không dùng bàn đạp
una corda	Dùng bàn đạp trái (làm tiếng nhỏ hơn và đổi màu âm)	Nghĩa đen: "một dây"
tre corde	Nhả bàn đạp trái	Nghĩa đen: "ba dây"
senza sordino	Ở Beethoven: giữ bộ giảm âm nhấc lên, tức giữ bàn đạp vang	Đầu chương 1 Sonata Ánh trăng. Xem Bàn đạp
con sordino, con sordina	Ở một số nhà soạn nhạc về sau (như Scriabin): dùng bàn đạp trái una corda	Cùng chữ sordino: ở Beethoven là bộ giảm âm, về sau là una corda. Xem Bàn đạp: ký hiệu
sostenuto (bàn đạp)	Bàn đạp giữa: chỉ giữ các nốt đang được nhấn	Khác sostenuto nghĩa là "ngân giữ"
m.d. / m.s.	Tay phải / tay trái	Tiếng Ý mano destra / mano sinistra; tiếng Pháp main droite / main gauche; tiếng Anh r.h. / l.h.
loco	Trở lại quãng tám như viết	Sau một đoạn 8va
leggiero	Nhẹ nhàng, thanh thoát
non legato	Không liền, hơi tách	Nhạc thế kỷ 18 thường được chơi tách hơn nhạc Lãng mạn muộn
arpeggiando	Rải hợp âm	Ký hiệu đường lượn sóng dọc trước hợp âm
mordent	Láy: chính – dưới – chính (có gạch)	Không gạch là láy trên. Xem Nốt hoa mỹ
turn	Láy quanh: trên – chính – dưới – chính	Ký hiệu chữ S nằm ngang
appoggiatura	Nốt dựa, đúng phách, lấy bớt độ dài của nốt chính	Nốt nhỏ không gạch
acciaccatura	Nốt luyến cực nhanh trước nốt chính	Nốt nhỏ có gạch chéo
fioritura	Chùm nốt trang trí tự do
Alberti bass	Hình đệm rải hợp âm: trầm – cao – giữa – cao	Đặt theo tên Domenico Alberti
fingering	Số ngón tay ghi trên nốt	1 là ngón cái, ở cả hai tay
Urtext	Bản nhạc in theo nguồn gốc của tác giả	Ít thêm thắt của người biên tập
hand crossing	Bắt chéo tay: một tay vượt qua tay kia để chơi	Nét kỹ thuật nổi bật trong sonata của Domenico Scarlatti
thumb crossing	Luồn ngón cái dưới các ngón dài khi chơi gam, chạy ngón	Còn gọi thumb under
finger substitution	Thay ngón trên phím đang giữ để giải phóng ngón trước
five-finger position	Thế tay đặt năm ngón lên năm phím liền nhau
arpeggio	Hợp âm rải: các nốt hợp âm chơi lần lượt, không cùng lúc	Từ tiếng Ý arpeggiare: chơi như đàn harp
broken chord	Hợp âm rải: các nốt của hợp âm chơi lần lượt	Đôi khi gọi là arpeggio
block chord	Hợp âm khối: hợp âm hai tay đánh cùng lúc, thường ở âm vực giữa
damper	Bộ giảm âm: miếng phớt chặn rung dây đàn piano
keyboard harmony	Hòa âm bên phím: học và thực hành hòa âm trên đàn phím	Gồm chơi bè trầm số, phối hòa âm cho giai điệu, chơi theo lead sheet
partimento	Bài tập ứng tác đối âm trên bè trầm số, thế kỷ 17–18
galant schema	Mẫu galant: khuôn câu nhạc quen dùng làm khung giai điệu, hòa âm, tiết tấu	Khái niệm của Robert Gjerdingen (2007), gọi là stock musical phrases
improvisation	Ứng tác: sáng tác, chơi hay hát ngay tại chỗ, không chuẩn bị
continuo (basso continuo)	Bè trầm do đàn phím và/hoặc nhạc cụ dây trầm chơi trong nhạc Baroque	Còn gọi figured bass, thoroughbass

Nhạc lý (Anh – Việt)

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
pitch	Cao độ
staff	Khuông nhạc	Tiếng Anh–Anh: stave
clef	Khóa nhạc	treble = khóa Sol, bass = khóa Fa
ledger line	Dòng kẻ phụ
time signature	Số chỉ nhịp
simple meter	Nhịp đơn	Phách chia đôi, như 2/4 và 4/4
compound meter	Nhịp kép	Phách chia ba, như 6/8, 9/8, 12/8
measure	Ô nhịp	Tiếng Anh–Anh: bar
beat	Phách
tempo	Tốc độ
interval	Quãng
semitone	Nửa cung	Tiếng Anh–Mỹ: half step
tone	Cung	Tiếng Anh–Mỹ: whole step
scale	Gam
key	Giọng
key signature	Hóa biểu
accidental	Dấu hóa bất thường
enharmonic	Đồng âm khác tên	Hai nốt cùng cao độ nhưng viết khác nhau, như C♯ và D♭
tonic	Chủ âm	Bậc I
dominant	Át âm	Bậc V
subdominant	Hạ át âm	Bậc IV (bậc 4) của gam. "Hạ át" (không có chữ "âm") là tên chức năng của IV và ii: xem predominant
predominant	Hạ át (chức năng)	Chức năng của hợp âm IV và ii, nằm giữa chủ và át (PD); cũng gọi subdominant function. Khác "hạ át âm", tên bậc IV: xem subdominant
leading tone	Cảm âm	Bậc VII, cách chủ âm nửa cung
chord	Hợp âm
triad	Hợp âm ba
inversion	Thể đảo
cadence	Kết
phrase	Câu nhạc
modulation	Chuyển giọng
consonance	Thuận tai
dissonance	Nghịch tai
scale degree	Bậc: vị trí của một nốt trong gam
perfect interval	Quãng đúng	Quãng 1, 4, 5, 8 ở dạng chuẩn
major interval	Quãng trưởng	Chỉ có ở quãng 2, 3, 6, 7
minor interval	Quãng thứ	Chỉ có ở quãng 2, 3, 6, 7
augmented interval	Quãng tăng: lớn hơn quãng đúng hoặc trưởng nửa cung
diminished interval	Quãng giảm: nhỏ hơn quãng đúng hoặc thứ nửa cung
tritone	Tritone: quãng 4 tăng hoặc quãng 5 giảm	Nghĩa đen: ba cung nguyên
compound interval	Quãng ghép: quãng lớn hơn quãng tám
melodic interval	Quãng giai điệu: hai nốt vang lần lượt
harmonic interval	Quãng hòa âm: hai nốt vang cùng lúc
interval inversion	Đảo quãng: đổi chỗ nốt trên và nốt dưới	Ví dụ Đô dưới Mi là đảo của Mi dưới Đô
unison	Đồng âm: quãng giữa hai nốt cùng cao độ	Còn gọi là quãng 1 đúng
octave	Quãng tám: mười hai nửa cung giữa hai nốt cùng tên
root	Nốt gốc: nốt thấp nhất khi hợp âm xếp chồng quãng ba
major triad	Hợp âm ba trưởng: quãng 3 trưởng, quãng 5 đúng
minor triad	Hợp âm ba thứ: quãng 3 thứ, quãng 5 đúng
diminished triad	Hợp âm ba giảm: quãng 3 thứ, quãng 5 giảm
augmented triad	Hợp âm ba tăng: quãng 3 trưởng, quãng 5 tăng
seventh chord	Hợp âm bảy: hợp âm bốn nốt xếp chồng quãng ba
dominant seventh chord	Hợp âm bảy át: hợp âm ba trưởng thêm quãng 7 thứ	Còn gọi là major-minor seventh chord
diminished seventh chord	Hợp âm bảy giảm: hợp âm ba giảm thêm quãng 7 giảm	Còn gọi là fully diminished seventh chord
half-diminished seventh chord	Hợp âm bảy nửa giảm: hợp âm ba giảm thêm quãng 7 thứ
root position	Thể gốc: nốt gốc ở bè trầm, các nốt xếp theo quãng ba
Roman numeral	Số La Mã: chỉ bậc của nốt gốc hợp âm trong giọng
figured bass	Bè trầm số: số và ký hiệu chỉ quãng trên nốt trầm
natural minor scale	Gam thứ tự nhiên	Đi lên: C–N–C–C–N–C–C (C: cung, N: nửa cung)
harmonic minor scale	Gam thứ hòa âm	Đi lên: C–N–C–C–N–(cung rưỡi)–N
melodic minor scale	Gam thứ giai điệu	Đi lên: C–N–C–C–C–C–N; đi xuống theo mẫu khác
relative key	Giọng song song: giọng trưởng và thứ cùng hóa biểu	Không phải parallel key (giọng cùng tên)
parallel key	Giọng cùng tên: giọng trưởng và thứ cùng chủ âm	Ví dụ Đô trưởng và Đô thứ
closely related keys	Giọng gần: hóa biểu chênh nhau không quá một dấu	Ví dụ Đô trưởng và Son trưởng
circle of fifths	Vòng quãng năm: sơ đồ quan hệ giữa các hóa biểu
chromatic	Crômatic (nửa cung): thuộc gam nửa cung, nốt ngoài giọng	Gam nửa cung gồm mười hai nửa cung liền nhau
mode	Điệu thức: cách sắp xếp cung và nửa cung trong quãng tám
Lydian	Điệu thức Lydian	Như gam trưởng nhưng bậc 4 nâng lên
transposition	Dịch giọng: chuyển toàn bộ cao độ đi một quãng
concert pitch	Cao độ thật: cao độ vang thực sự, không theo bản dịch giọng	Nghĩa khác: chuẩn lên dây La 440 Hz
transposing instrument	Nhạc cụ dịch giọng: âm vang khác với nốt viết	Ví dụ kèn trumpet Si giáng vang thấp hơn nốt viết một cung
C clef	Khóa Đô: tâm khóa đặt trên dòng của nốt Đô giữa (C4)	Gồm khóa Đô alto, tenor, soprano, mezzo-soprano, baritone
middle C	Đô giữa: nốt Đô gần giữa bàn phím piano (C4)	Viết trên dòng kẻ phụ thứ nhất dưới khuông khóa Son
double sharp	Dấu thăng kép: nâng nốt lên hai nửa cung
double flat	Dấu giáng kép: hạ nốt xuống hai nửa cung
scientific pitch notation	Ký hiệu cao độ khoa học: tên nốt kèm số quãng tám (C4)	Open Music Theory gọi là ASPN; số quãng tám đổi ở nốt Đô
half note	Nốt trắng: bằng nửa nốt tròn, hai nốt đen
eighth note	Nốt móc đơn: bằng nửa nốt đen
sixteenth note	Nốt móc kép: bằng nửa nốt móc đơn
dotted note	Nốt chấm dôi: dấu chấm thêm một nửa trường độ
tie	Dấu nối: nối các nốt cùng cao độ, chỉ đánh nốt đầu
triplet	Chùm ba: chia một phách nhịp đơn thành ba phần
syncopation	Đảo phách: nhịp điệu đi ngược trọng âm của nhịp
anacrusis	Nhịp lấy đà: các nốt dẫn vào phách mạnh đầu tiên	Tiếng Anh còn gọi upbeat
polyrhythm	Đa tiết tấu: nhiều tiết tấu tương phản vang cùng lúc
polychord	Hợp âm ghép: thường là hai hợp âm ba vang cùng lúc
harmonic function	Chức năng hòa âm: vai trò của hợp âm trong tiến trình hòa âm	Ba chức năng: chủ (T), át (D), hạ át (S, còn gọi predominant)
voice leading	Dẫn bè: cách các bè riêng tiến hành trong tác phẩm nhiều bè
common tone	Nốt chung: âm được giữ lại giữa hai hợp âm liền nhau
doubling	Nhân đôi: một âm của hợp âm xuất hiện ở hai bè	Trong lối basso continuo, hợp âm 5/3 và 6/4 thường nhân đôi âm bass
SATB	Bốn bè SATB: soprano, alto, tenor, bass
parallel fifths and octaves	Quãng 5, quãng 8 song song: hai quãng 5 (hay 8) đúng liền nhau giữa hai bè	Bị cấm trong dẫn bè chặt vì làm mất tính độc lập của các bè
contrary motion	Chuyển động ngược: hai bè đi ngược hướng nhau
parallel motion	Chuyển động song song: hai bè đi cùng hướng, giữ nguyên quãng
voice crossing	Bắt chéo bè: bè trên tạm thời thấp hơn bè dưới, hoặc ngược lại
tendency tone	Âm có xu hướng: bậc âm có khuynh hướng đi tới một số âm nhất định
cadential 6/4	Hợp âm 6/4 kết: 6/4 trên âm át ở bè trầm, giải về 5/3	Có thể dùng trong kết trọn, kết chưa trọn hay kết nửa
perfect authentic cadence	Kết trọn: V–I ở thể gốc, giai điệu kết ở chủ âm	Viết tắt PAC
imperfect authentic cadence	Kết chưa trọn: V–I nhưng giai điệu không kết ở chủ âm	Giai điệu thường kết ở bậc 3, đôi khi bậc 5; viết tắt IAC
half cadence	Kết nửa: câu nhạc dừng ở hợp âm át (V)
plagal cadence	Kết plagal: hạ át (IV) giải về chủ (I)	Còn gọi là amen cadence
deceptive cadence	Kết lừa: hợp âm át giải về hợp âm khác chủ	Thường là V–vi; còn gọi interrupted cadence
Picardy third	Quãng 3 Picardy: quãng 3 trưởng ở hợp âm cuối của bài giọng thứ
non-chord tone	Âm ngoài hợp âm: nốt tô điểm không thuộc hợp âm đang vang	Ví dụ: nốt lướt, nốt thêu, nốt treo, nốt đón trước
passing tone	Nốt lướt: nốt tô điểm đi liền bậc giữa hai nốt ổn định
neighbor tone	Nốt thêu: rời nốt ổn định một bậc rồi trở về chính nốt đó
suspension	Nốt treo: âm của hợp âm trước được giữ sang hợp âm sau rồi giải xuống liền bậc
anticipation	Nốt đón trước: vang sớm một âm của hợp âm kế tiếp
pedal point	Âm nền: âm (thường là chủ hay át) ngân ở bè trầm dưới các hợp âm thay đổi
tonicization	Chủ âm hóa: nhấn tạm một hợp âm không phải chủ như thể nó là chủ	Khác chuyển giọng ở chỗ thường không có kết ở giọng mới
pivot chord	Hợp âm chung: hợp âm thuộc cả giọng cũ lẫn giọng mới, dùng để chuyển giọng
modal mixture	Pha trộn điệu thức: mượn hợp âm của giọng cùng tên (trưởng – thứ)	Còn gọi modal borrowing; hợp âm như vậy gọi là borrowed chord
Neapolitan chord	Hợp âm Napoli: hợp âm trưởng trên bậc II hạ	Gồm bậc 2 hạ, bậc 4 và bậc 6 hạ
augmented sixth chord	Hợp âm sáu tăng: có quãng 6 tăng giữa bậc 6 hạ và bậc 4 nâng
counterpoint	Đối âm: nghệ thuật kết hợp nhiều giai điệu độc lập
cantus firmus	Cantus firmus: giai điệu có sẵn làm nền để viết đối âm	Tiếng Latinh, nghĩa đen là bài ca cố định
species counterpoint	Đối âm theo loại: học đối âm chặt qua từng loại (species) tăng dần
harmonic series	Chuỗi bồi âm: dãy âm bồi có tần số là bội nguyên của âm cơ bản
overtone	Âm bồi: âm cao hơn vang cùng lúc với âm cơ bản
fundamental	Âm cơ bản: thành phần tần số thấp nhất của một âm phức hợp
timbre	Âm sắc: chất giọng riêng của một giọng hát hay nhạc cụ	Còn gọi tone colour; chịu ảnh hưởng của các âm bồi nổi trội
frequency	Tần số: số dao động lặp lại trong một đơn vị thời gian
equal temperament	Bình quân: chia quãng 8 thành 12 nửa cung bằng nhau
just intonation	Quãng thuần: hệ lên dây tính các quãng theo quãng tự nhiên thuần
well temperament	Bình quân cải tiến: một lối lên dây tuần hoàn	Còn gọi circular hay circulating temperament
Pythagorean comma	Dấu phẩy Pythagore: độ lệch khi chuỗi quãng 5 thuần vòng về nốt xuất phát	Khoảng 0,24 nửa cung
beats	Phách (tiếng đập): tiếng dao động khi hai âm hơi lệch tần số vang cùng lúc	Phách thưa dần khi hai âm tiến tới đồng âm

Hình thức và thể loại

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
movement	Chương	Một phần độc lập của tác phẩm lớn
symphony	Giao hưởng	Thường 4 chương
concerto	Concerto	Độc tấu cùng dàn nhạc
sonata	Sonata	Tác phẩm cho một hoặc hai nhạc cụ
sonata form	Hình thức sonata	Trình bày – phát triển – tái hiện
exposition	Phần trình bày
development	Phần phát triển
recapitulation	Phần tái hiện
cadenza	Đoạn độc tấu tự do trong concerto
fugue	Fugue	Chủ đề lần lượt vào ở các bè
rondo	Rondo	A B A C A…
scherzo	Scherzo	Chương nhanh, vui; nghĩa đen "trò đùa"
minuet	Minuet	Điệu múa nhịp 3/4
suite	Tổ khúc	Chuỗi các điệu múa
opus	Tác phẩm (số)	Viết tắt Op.; số thứ tự tác phẩm
étude	Bài luyện
nocturne	Dạ khúc
overture	Khúc mở màn
aria	Aria	Đoạn hát đơn trong opera
oratorio	Oratorio	Như opera nhưng thường biểu diễn không bối cảnh, không phục trang
requiem	Lễ cầu hồn
chamber music	Nhạc thính phòng	Nhóm nhỏ, thường mỗi bè một người
string quartet	Tứ tấu đàn dây	2 violin, viola, cello
binary form	Hình thức hai đoạn: tác phẩm gồm hai phần chính	Mỗi phần thường được gọi là reprise
ternary form	Hình thức ba đoạn: ba phần riêng biệt theo sơ đồ A–B–A	Phần cuối nhắc lại phần đầu (ABA, không phải ABC)
theme and variations	Chủ đề và biến tấu: chủ đề rồi các lần nhắc lại có biến đổi	Có thể biến đổi tiết tấu, giai điệu, hòa âm, giọng, tốc độ hay phần đệm
trio	Đoạn giữa tương phản của minuet, scherzo hay hành khúc	Cũng chỉ tác phẩm cho ba bè hay ba nhạc cụ
bagatelle	Khúc nhạc ngắn, nhẹ nhàng, thường cho piano
mazurka	Điệu múa dân gian Ba Lan nhịp ba, tốc độ vừa	Nhạc thường ở nhịp 3/4 hoặc 3/8
polonaise	Điệu múa rước trang trọng của Ba Lan, nhịp 3/4 vừa phải
waltz	Điệu nhảy đôi nhịp 3/4, nhấn mạnh phách đầu
invention	Khúc phím ngắn viết đối âm hai hoặc ba bè
prelude	Khúc mở đầu; cũng là bản độc lập ngắn dựa trên một motif	Bản độc lập thường viết cho piano hoặc dàn nhạc
barcarolle	Bài ca thuyền Venice, nhịp 6/8 hay 12/8 gợi nhịp chèo	Cũng chỉ khúc nhạc mô phỏng bài ca thuyền
impromptu	Tác phẩm gợi tính ngẫu hứng
ballade	Tác phẩm, thường cho piano, gợi chất bản ballad tự sự
intermezzo	Khúc chen giữa các phần lớn; cũng là bản khí nhạc độc lập ngắn	Nghĩa gốc: màn chen ngắn, nhẹ giữa các hồi
rhapsody	Tác phẩm hình thức tự do, mang tính ngẫu hứng
toccata	Tác phẩm phong cách tự do cho organ hay harpsichord, nhiều chạy ngón nhanh
canon	Tác phẩm đối âm: các bè lần lượt vào nhắc lại cùng chủ đề
double fugue	Fugue kép: fugue có hai chủ đề	Hai chủ đề có thể trình bày riêng rồi kết hợp, hoặc cùng lúc ngay từ đầu
fughetta	Fugue ngắn
passacaglia	Biến tấu trên bè trầm lặp lại, nhịp ba khá chậm	Gốc là một điệu nhạc múa cổ của Ý hoặc Tây Ban Nha
chaconne	Biến tấu trên chuỗi hợp âm lặp lại, nhịp ba vừa phải	Điệu múa cổ thịnh hành ở Tây Ban Nha, có lẽ gốc Mỹ Latinh
allemande	Chương nhạc tốc độ vừa, nhịp hai hay bốn, trong tổ khúc Baroque	Gốc là điệu múa cung đình Pháp phát triển từ múa dân gian Đức
courante	Điệu múa gốc Ý với bước chạy nhanh; nhạc nhịp ba nhanh	Có khi trộn nhịp 3/2 và 6/4
sarabande	Điệu múa cung đình trang trọng, nhịp ba chậm, nhấn phách hai
gigue	Chương múa sôi nổi trong tổ khúc, nhịp ba kép, viết lối fugue
quodlibet	Sự kết hợp hóm hỉnh các giai điệu hay lời quen thuộc
Lied	Ca khúc nghệ thuật tiếng Đức	Tiêu biểu là ca khúc thế kỷ 19
recitative	Lối hát gần lời nói, tiết tấu tự do	Dùng cho đối thoại và tự sự trong opera, oratorio
Singspiel	Nhạc kịch Đức xen lời thoại nói với bài hát	Thịnh hành ở Đức nhất là cuối thế kỷ 18
chorale	Thánh ca: bài hymn hát trong nhà thờ theo giai điệu truyền thống	Cũng chỉ bản phối hòa âm một giai điệu chorale
ritornello	Đoạn khí nhạc ngắn trở lại nhiều lần; đoạn tutti trong concerto
tutti	Tất cả cùng diễn; đoạn do toàn bộ người diễn thể hiện
concerto grosso	Tác phẩm Baroque: nhóm nhỏ độc tấu đối lập với cả dàn nhạc
serenade	Tác phẩm nhiều chương cho nhóm nhỏ, giữa tổ khúc và giao hưởng	Nghĩa gốc: khúc hát hay khúc đàn dạo ngoài trời ban đêm tặng người yêu
divertimento	Tác phẩm thính phòng nhiều chương, thường nhẹ nhàng
march	Hành khúc: nhịp hai hay bốn, phách nhấn rõ, để đi đều theo
Ländler	Điệu múa đôi nông thôn Áo nhịp ba, tiền thân của valse	Chậm hơn valse, bước nhảy có dậm chân
ballet	Nghệ thuật sân khấu dùng múa, âm nhạc và cảnh trí để kể chuyện, thể hiện chủ đề hay không khí	Cũng chỉ phần nhạc viết cho một vở ballet
symphonic poem	Thơ giao hưởng: tác phẩm chương trình cho dàn nhạc, hình thức tự do
program music	Nhạc chương trình: âm nhạc gợi một chuỗi hình ảnh hay sự việc
concert overture	Overture hòa nhạc: tác phẩm dàn nhạc độc lập một chương	Thường viết theo hình thức sonata
French overture	Overture Pháp: phần chậm trang trọng, nhịp chấm dôi, rồi phần nhanh mô phỏng	Do Lully định hình; theo Oxford có thể có đoạn chậm kết (chậm – nhanh – chậm)
cantata	Tác phẩm thanh nhạc có đệm, gồm đơn ca, song ca, hát nói, hợp xướng
mass	Lễ misa: phổ nhạc các phần thường lệ của Thánh lễ
transcription	Chuyển soạn: soạn lại tác phẩm cho nhạc cụ hay giọng khác bản gốc
subject	Chủ đề: giai điệu ngắn làm nền cho fugue, trở lại suốt bài
answer	Đáp đề: chủ đề fugue nhắc lại ở cao độ khác	Đôi khi hơi biến đổi so với chủ đề
countersubject	Đối đề: bè giai điệu đi cùng, bổ sung cho chủ đề hay đáp đề
episode	Đoạn chuyển trong fugue: đoạn giữa các lần vào của chủ đề, không có chủ đề trọn vẹn	Trong rondo, episode là các đoạn xen không phải chủ đề chính
stretto	Các lần vào của chủ đề chồng gối nhau trong fugue	Cũng chỉ đoạn kết diễn với tốc độ nhanh hơn

Kết cấu, hình thức và kỹ thuật thế kỷ 20

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
texture	Kết cấu	Cách các bè/giọng kết hợp với nhau
monophony	Đơn âm	Một dòng giai điệu duy nhất
homophony	Chủ điệu	Một giai điệu chính với bè đệm, hay các bè cùng tiết tấu
polyphony	Phức điệu	Nhiều giai điệu độc lập cùng lúc
heterophony	Dị âm	Cùng một giai điệu, mỗi nhạc cụ chơi biến tấu riêng
motif	Môtip	Ý nhạc ngắn, đơn vị xây dựng tác phẩm
sequence	Chuỗi	Lặp lại môtip ở các cao độ khác nhau
augmentation	Nới rộng	Kéo dài trường độ các nốt của môtip
diminution	Thu hẹp	Rút ngắn trường độ các nốt của môtip
fragmentation	Chia nhỏ	Chỉ dùng một mảnh của môtip để phát triển
inversion (giai điệu)	Đảo	Lật ngược hướng đi của môtip; khác "thể đảo" của hợp âm
whole-tone scale	Gam toàn cung	6 nốt, mỗi nốt cách nhau một cung
octatonic scale	Gam bát cung	8 nốt xen kẽ cung – nửa cung
polytonality	Đa điệu tính	Nhiều giọng cùng lúc
twelve-tone	Nhạc 12 âm	Dùng đủ 12 nốt nửa cung theo một dãy định sẵn
minimalism	Tối giản	Lặp lại các mẫu ngắn với biến đổi dần dần

Nhạc cụ và giọng hát

Thuật ngữ	Nghĩa	Ghi chú
fortepiano	Piano đời đầu, thế kỷ 18 – đầu thế kỷ 19	Âm vực hẹp hơn, tiếng mềm hơn piano hiện đại
harpsichord	Đàn phím có dây được gảy bằng miếng gảy	Dáng giống grand piano, thường có hai bàn phím
strings	Bộ dây: các nhạc cụ dây của dàn nhạc
woodwind	Bộ gỗ: nhóm nhạc cụ hơi như flute, clarinet, oboe, bassoon	Phát âm nhờ dăm rung hoặc luồng hơi qua lỗ thổi
brass	Bộ đồng: các nhạc cụ đồng của dàn nhạc
percussion	Bộ gõ: các nhạc cụ gõ của dàn nhạc
viola	Đàn họ violin, cỡ và âm vực giữa violin và cello	Lên dây thấp hơn violin một quãng 5
cello	Đàn trầm của họ violin	Lên dây thấp hơn viola một quãng 8
double bass (contrabass)	Contrabass: đàn dây lớn nhất, trầm nhất, lên dây theo quãng 4	Tiếng Anh: double bass hay contrabass
oboe	Kèn dăm kép bộ gỗ, ống hình nón, tiếng sáng và sắc
oboe d'amore	Oboe giọng mezzo-soprano, loa hình quả lê	Tiếng đầy và trầm buồn
cor anglais	Kèn dăm kép họ oboe, ống dài hơn, thấp hơn oboe một quãng 5	Tiếng Anh Mỹ: English horn; tiếng Ý: corno inglese
bassoon	Kèn dăm kép trầm, ống hình nón gập chữ U
basset horn	Clarinet giọng tenor cung Fa, thấp hơn clarinet thường
horn (French horn)	Kèn đồng cuộn tròn, có van, ống hình nón	Thường gọi tắt là horn
timpani	Bộ trống định âm (kettledrum) do một người chơi
snare drum	Trống nhỏ hai mặt, có dây snare căng ở mặt dưới
celesta	Đàn phím có búa gõ vào thanh thép	Tiếng gần giống glockenspiel
piccolo	Sáo nhỏ, cao hơn flute một quãng 8
open string	Dây buông: dây đàn chơi không bấm ngón
single reed	Dăm đơn: một lá dăm buộc vào ống ngậm bằng khóa dăm	Dùng cho họ clarinet và saxophone
embouchure	Khẩu hình thổi: cách đặt và dùng môi, lưỡi, răng khi chơi nhạc cụ hơi	Nghĩa khác: ống ngậm, lỗ thổi
soprano	Giọng hát cao nhất của nữ hoặc trẻ em trai	Cũng là bè cao nhất trong hợp xướng bốn bè
mezzo-soprano	Giọng nữ có âm vực giữa soprano và contralto
alto (contralto)	Giọng nữ trầm nhất (contralto)	Cũng là bè cao thứ hai trong hợp xướng bốn bè
tenor	Giọng nam tự nhiên cao nhất	Cũng là bè thứ hai từ dưới lên trong hợp xướng bốn bè
baritone	Giọng nam có âm vực giữa bass và tenor
bass	Giọng nam trầm nhất
coloratura	Lối hát hoa mỹ, nhiều nét trang trí	Cũng chỉ giọng soprano nhẹ, linh hoạt chuyên lối hát này
score (full score)	Tổng phổ: bản nhạc ghi đủ mọi bè của tác phẩm	Mỗi bè thường nằm trên một khuông riêng
conductor	Nhạc trưởng: người chỉ huy dàn nhạc, hợp xướng
concertmaster	Người đứng đầu bè violin I của dàn nhạc	Theo lệ thường là trợ lý của nhạc trưởng
orchestration	Phối khí: soạn, sắp xếp tác phẩm cho dàn nhạc