Thời Lãng mạn (khoảng 1820–1900)

Bối cảnh

Từ đầu thế kỷ 19, âm nhạc nhấn vào cảm xúc cá nhân, thiên nhiên, cái huyền bí siêu nhiên và chủ nghĩa dân tộc. Âm nhạc được xem là nghệ thuật thích hợp nhất để biểu đạt cảm xúc, và nhạc sĩ muốn bày tỏ thế giới nội tâm của mình. Công nghiệp hóa giúp chế tạo piano mạnh hơn và hàng loạt hơn, đưa đàn vào nhiều gia đình trung lưu; nhạc sĩ viết nhiều cho hòa nhạc công cộng và liên hoan. Thời của những nghệ sĩ bậc thầy (virtuoso) như Paganini và Liszt, được hâm mộ như ngôi sao.

Beethoven giai đoạn cuối (Giao hưởng số 9, các tứ tấu cuối) là cây cầu dẫn vào thời kỳ này.

Âm thanh đặc trưng

• Cảm xúc đặt lên hàng đầu: biểu cảm quan trọng hơn khuôn khổ hình thức.
• Hòa âm giàu màu sắc: dùng nhiều hợp âm nửa cung (chromatic) để biểu đạt cảm xúc, như trong Tristan und Isolde của Wagner (xem bài 19 về hợp âm át phụ và chuyển giọng).
• Diễn tấu tự do: rubato (co giãn tốc độ) để diễn cảm.
• Quy mô co giãn: từ tiểu phẩm một chương cho piano và ca khúc đến tác phẩm cỡ lớn (Giao hưởng số 8 của Mahler, opera của Wagner).
• Âm nhạc chương trình: âm nhạc kể chuyện hoặc vẽ cảnh theo một nội dung ngoài âm nhạc (Berlioz Giao hưởng kỳ ảo, thơ giao hưởng của Liszt).
• Bản sắc dân tộc: dân ca, điệu nhảy dân gian hay nét nhạc dân tộc của Ba Lan (Chopin), Séc (Dvořák, Smetana), Na Uy (Grieg), Nga (Nhóm Năm người, Tchaikovsky).

Một đoạn ngắn do site viết theo đặc trưng Lãng mạn: tay trái rải rộng, hợp âm bảy giảm, hợp âm Fa trưởng chuyển sang Fa thứ (nốt La hạ nửa cung), chậm dần trước kết:

Xem thêm cách nhận diện ở So sánh các thời kỳ.

Nhạc cụ

Piano với khung gang, âm thanh lớn và vang hơn. Dàn nhạc phình to: kèn đồng có van chơi được đủ các nốt của gam nửa cung, thêm tuba, cor anglais, harp, nhiều nhạc cụ gõ; Berlioz mở rộng mạnh các bộ kèn gỗ, kèn đồng và nhạc cụ gõ.

Thể loại chính

Ca khúc nghệ thuật (Lied), tiểu phẩm piano (nocturne, ballade, étude, mazurka, valse), giao hưởng và thơ giao hưởng, concerto, opera (Verdi, Wagner, Puccini), ballet (Tchaikovsky).

10 tác phẩm để nghe

1. Schubert, Erlkönig.
2. Schubert, Ngũ tấu Con cá hồi.
3. Berlioz, Giao hưởng kỳ ảo, chương 4 Hành khúc đến đoạn đầu đài.
4. Chopin, Nocturne Op. 9 số 2.
5. Mendelssohn, Concerto violin cung Mi thứ.
6. Verdi, La traviata, Brindisi.
7. Wagner, Tristan und Isolde, Khúc dạo đầu.
8. Brahms, Giao hưởng số 4, chương 4.
9. Tchaikovsky, Hồ thiên nga.
10. Dvořák, Giao hưởng số 9, chương 2.

Cách nghe: hãy để ý những khoảnh khắc nhạc chậm lại hoặc dồn lên mà không có chỉ dẫn rõ ràng trên bản nhạc. Đó có thể là rubato (xem trên). So sánh hai bản thu của cùng một nocturne Chopin để nghe sự khác biệt.

Thời kỳ trước: Cổ điển. Thời kỳ tiếp theo: Thế kỷ 20.

Nguồn

• Mốc năm là quy ước của site: The Concise Oxford Dictionary of Music dùng "Romantic" cho nhạc viết khoảng 1830–1900 (Romantic(ism), qua Encyclopedia.com); giáo trình của Jones đặt ranh giới Cổ điển – Lãng mạn quanh đầu giai đoạn cuối của Beethoven (khoảng 1815).
• Jones, Music Appreciation I, chương 6–8 (LibreTexts): Romantic Music, The Piano, Program Music, Nationalism, Antonín Dvořák, Symphony No. 8 của Mahler, La Bohème.
• Kuznetsova, Music Appreciation II, Ludwig van Beethoven: giai đoạn cuối từ khoảng 1815, cầu nối sang Lãng mạn.
• The Concise Oxford Dictionary of Music, qua Encyclopedia.com: Chromaticism, Rubato, Orchestra, Valve, Tuba, Cor anglais, Piano, Paganini, Symphonic poem, Grieg, The Five; Program Music; Franz Liszt và Nationalism in the Arts, cũng trên Encyclopedia.com.
• Yamaha, The origins of the piano: sản xuất piano hàng loạt ở thế kỷ 19; Bảo tàng Metropolitan, Upright Piano: đàn piano là vật mong ước của gia đình trung lưu Mỹ thế kỷ 19.
• IMSLP, trang tác phẩm: Berlioz, Symphonie fantastique, Schubert, Erlkönig, Schubert, Ngũ tấu D. 667, Chopin, Nocturnes Op. 9, Mendelssohn, Op. 64, Verdi, La traviata, Wagner, Tristan und Isolde, Brahms, Giao hưởng số 4, Tchaikovsky, Swan Lake, Dvořák, Giao hưởng số 9.
• Sách đọc thêm: Burkholder, Grout, Palisca, A History of Western Music; Richard Taruskin, The Oxford History of Western Music. Xem tài liệu tham khảo.