Schubert: Erlkönig (Vua tinh)

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Franz Schubert (1797–1828)
Lời	Bài thơ Erlkönig của Johann Wolfgang von Goethe
Sáng tác	1815, khi Schubert 18 tuổi (D. 328)
Thời kỳ	Lãng mạn
Thể loại	Lied (ca khúc nghệ thuật) cho giọng hát và piano
Độ dài	Khoảng 4 phút
Bản thu gợi ý	Dietrich Fischer-Dieskau (baritone) và Gerald Moore (piano)

Điều cần biết trước khi nghe

Một người cha ôm đứa con nhỏ phi ngựa trong đêm lộng gió. Đứa trẻ thấy Vua tinh hiện ra dụ dỗ mình, nhưng người cha không nhìn thấy gì. Khi về đến nhà, đứa trẻ đã chết.

Một ca sĩ hát cả bốn vai, và Schubert cho mỗi vai một "giọng" riêng:

Nhân vật	Cách Schubert viết
Người kể chuyện	Âm vực giữa, trung tính
Người cha	Âm vực thấp, bình tĩnh, trấn an
Đứa con	Âm vực cao, hoảng loạn; mỗi lần kêu lại cao hơn một chút
Vua tinh	Ngọt ngào, êm ái, ở giọng trưởng, rất nhỏ (pp)

Piano không chỉ đệm: tiếng nốt liên ba lặp lại không ngừng ở tay phải là tiếng vó ngựa phi trong đêm, còn tay trái là một chuỗi nốt liên ba chạy lên rồi xuống ở âm vực trầm, tối và đầy đe dọa. Phần piano này rất khó: trong một bản soạn khác của bài, chính Schubert đã viết lại các nhóm liên ba thành nhóm hai nốt móc đơn dễ hơn.

Vó ngựa: liên ba lặp lại ở tay phải (hai ô mở đầu)

Sơ đồ cấu trúc

Piano mở đầuvó ngựa liên ba

Người kểcha và con trong đêm

Cha và concon thấy Vua tinh · cha: sương mù

Vua tinh 1dỗ dành · giọng trưởng

Con kêu 1cha: gió xào xạc

Vua tinh 2, con kêu 2cao hơn

Vua tinh 3, con kêu 3đe dọa · cao nhất

Phi nhanh hơnpiano dồn dập

Về đến nơipiano ngừng · đứa con đã chết

Erlkönig: mỗi ô một dòng của bảng "Theo dõi khi nghe" (độ rộng các ô chỉ minh họa).

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Thời điểm	Sự kiện
…	Piano mở đầu: vó ngựa liên ba, giai điệu trầm cuộn lên ở tay trái
…	Người kể chuyện giới thiệu cảnh: người cha và đứa con trong đêm
…	Cha hỏi con sợ gì; con thấy Vua tinh. Cha trấn an: chỉ là sương mù
…	Vua tinh lần 1: dỗ dành ngọt ngào, nhạc chuyển sang giọng trưởng, nhẹ hơn
…	Đứa con kêu "Cha ơi!" lần 1; cha trấn an: chỉ là gió xào xạc
…	Vua tinh lần 2, rồi đứa con kêu lần 2, cao hơn
…	Vua tinh lần 3: đe dọa, dùng sức mạnh. Đứa con kêu lần 3, cao nhất
…	Người cha phi nhanh hơn, piano dồn dập
…	Về đến nơi: piano ngừng, người kể nói rằng đứa con đã chết, gần như bằng giọng nói

Người kể chuyệnâm vực giữa, trung tính

Người chaâm vực thấp, trấn an

Đứa conâm vực cao, hoảng loạn

Vua tinhngọt ngào, giọng trưởng, rất nhỏ (pp)

Một ca sĩ hát cả bốn vai, mỗi vai một màu (trên). Dưới: các dòng 4–7 của bảng Theo dõi khi nghe, từ trái sang phải. Vua tinh đến ba lần (lần 1 dỗ dành, lần 3 đe dọa), sau mỗi lần đứa con kêu "Cha ơi!", lần sau cao hơn lần trước; cột cao hơn là tiếng kêu cao hơn.

Câu hỏi để nghe chủ động

• Không biết tiếng Đức, bạn có phân biệt được bốn nhân vật không? Bằng dấu hiệu nào?
• Vì sao Vua tinh được viết ở giọng trưởng và rất nhỏ?
• Khoảnh khắc piano dừng lại ở câu cuối tạo cảm giác gì?

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc và tổng phổ: IMSLP (tìm theo tên nhà soạn nhạc và số hiệu danh mục).
• Giọng, cách viết cho từng vai và khuông nhạc: bản Edition Peters (Schubert-Album, tập 1, Max Friedlaender biên tập, khoảng 1890), bản quét trên Internet Archive; tốc độ Schnell, ♩ = 152 theo bản ấy.
• Xem tài liệu tham khảo.