Beethoven: Giao hưởng số 5

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Ludwig van Beethoven (1770–1827)
Tên đầy đủ	Giao hưởng số 5 cung Đô thứ, Op. 67
Năm sáng tác	1804–1808; công diễn lần đầu tại Vienna ngày 22/12/1808
Thời kỳ	Cổ điển, chuyển sang Lãng mạn
Thể loại	Giao hưởng, 4 chương, khoảng 30–35 phút
Bản thu gợi ý	Carlos Kleiber và Wiener Philharmoniker (Deutsche Grammophon, thu năm 1974)

Môtip mở đầu

Bản giao hưởng mở đầu bằng bốn nốt "ngắn – ngắn – ngắn – dài". Chú ý: đầu ô nhịp, đúng vào phách mạnh, là một dấu lặng ngắn, nên ba nốt ngắn bắt đầu "lệch" khỏi phách mạnh.

Giao hưởng số 5 – môtip mở đầu (rút gọn)

Toàn bộ chương 1 được xây dựng từ môtip bốn nốt này: nó bị lặp lại, chuyển giọng, chia nhỏ, chồng lên nhau. Đây là ví dụ điển hình về cách một ý tưởng rất nhỏ được phát triển thành cả một chương nhạc.

Bốn chương

I. Allegro con brioĐô thứ · sonata

II. Andante con motoLa♭ trưởng · biến tấu

III. ScherzoĐô thứ

IV. AllegroĐô trưởng

Giao hưởng số 5: hành trình từ Đô thứ đến Đô trưởng. Chương III nối thẳng sang chương IV (attacca).

Chương	Chỉ dẫn tốc độ	Giọng	Hình thức
1	Allegro con brio	Đô thứ	Hình thức sonata
2	Andante con moto	La♭ trưởng	Biến tấu kép (hai chủ đề luân phiên)
3	Allegro	Đô thứ	Scherzo và trio
4	Allegro	Đô trưởng	Hình thức sonata

Chương 3 chuyển thẳng sang chương 4 không ngắt nghỉ: tiếng nhạc lắng xuống, căng thẳng tích tụ, rồi bùng nổ thành Đô trưởng rực rỡ. Hành trình từ Đô thứ tăm tối đến Đô trưởng chiến thắng là ý tưởng lớn của cả bản giao hưởng.

Gợi ý nghe chủ động

• Chương 1: đếm xem môtip bốn nốt xuất hiện ở bao nhiêu nhạc cụ khác nhau.
• Chương 1: tìm chủ đề 2, giai điệu êm hơn ở violin; ngay trước đó, kèn horn dẫn vào bằng chính nhịp "ngắn – ngắn – ngắn – dài".
• Chương 3: nghe xem nhịp "ngắn – ngắn – ngắn – dài" có quay lại không.
• So sánh tốc độ chương 1 giữa bản Kleiber và một bản thu khác.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Ghi lại thời điểm (phút:giây) bạn nghe thấy từng sự kiện của chương 1 trong bản thu của mình; dòng cuối là chỗ chương 3 nối sang chương 4.

Thời điểm	Sự kiện
…	Môtip mở đầu: đàn dây và clarinet đồng âm "ngắn – ngắn – ngắn – dài", hai lần, mỗi lần dừng trên một dấu ngân
…	Chủ đề 1: môtip chuyền từ bè dây này sang bè dây khác, chồng lên nhau, dồn lên một cao trào
…	Kèn horn gọi: một câu ngắn, mạnh, dùng chính nhịp của môtip, mở đường sang Mi♭ trưởng
…	Chủ đề 2, Mi♭ trưởng: giai điệu êm ở violin; bên dưới, bè trầm vẫn gõ nhịp "ngắn – ngắn – ngắn – dài"
…	Hết phần trình bày; bản nhạc ghi dấu nhắc lại, nên nhiều bản thu chơi lại phần trình bày từ đầu
…	Phát triển: môtip bị chia nhỏ dần, đến lúc chỉ còn những hợp âm đơn lẻ chuyền qua lại giữa kèn gỗ và đàn dây, rất nhỏ
…	Tái hiện: môtip trở lại mạnh mẽ; ngay sau đó, oboe chơi một mình một câu ngắn và chậm (Adagio)
…	Coda: dài bất thường, gần như một phần phát triển thứ hai, khép lại bằng môtip dứt khoát
…	Từ chương 3 sang chương 4: cuối chương 3, nhạc lắng xuống rất nhỏ trên tiếng trống timpani gõ đều, rồi dâng lên và bùng nổ thành Đô trưởng ở đầu chương 4, không ngắt nghỉ

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc và tổng phổ: IMSLP (tìm theo tên nhà soạn nhạc và số hiệu danh mục).
• Năm sáng tác, buổi công diễn: Beethoven-Haus Bonn.
• Xem tài liệu tham khảo.