Nghe quãng

Nghe quãng là nghe khoảng cách giữa hai nốt — kỹ năng nền của mọi luyện tai. Nghe được quãng thì nghe được giai điệu (chuỗi các quãng nối nhau), hát đúng cao độ và chép lại nhạc mình nghe.

Lý thuyết đầy đủ: bài 9: Quãng. Công cụ luyện ở cuối bài.

Nghe theo nhóm cảm giác

Đừng học 12 quãng rời rạc. Hãy nghe theo 4 nhóm, mỗi nhóm có một "tính cách" riêng:

Nhóm	Các quãng	Nghe như thế nào
Quãng đúng	1, 4, 5, 8	Nhiều người nghe thấy vang, rỗng, vững chãi; quãng 4 đúng hơi lửng lơ, muốn đi tiếp.
Quãng 3 và 6	3 trưởng/thứ, 6 trưởng/thứ	Có "màu": trưởng sáng, thứ tối.
Quãng 2 và 7	2 trưởng/thứ, 7 trưởng/thứ	Căng, xít nhau (quãng 2) hoặc chênh vênh (quãng 7); đây là các quãng nghịch, tai muốn chúng "giải quyết" sang quãng êm hơn.
Tritone	4 tăng / 5 giảm	Căng, chia đôi quãng tám (6 nửa cung). Nghe gai gai, bất ổn — có mặt trong hợp âm bảy át (V7).

Mẹo quan trọng nhất: phân biệt trưởng/thứ trước, đếm số sau. Nghe "sáng hay tối" dễ hơn nhiều so với đếm "3 hay 6". Khi đã biết là trưởng/thứ, chỉ còn 2–3 ứng viên để chọn.

Kỹ thuật nghe

1. Hát lại cả hai nốt. Nghe quãng giai điệu (lần lượt) thì nhẩm hát nốt thứ nhất, giữ nó trong đầu, rồi hát nốt thứ hai. Khoảng cách cơ họng bạn cảm nhận được chính là quãng.

2. Với quãng hòa âm (cùng lúc), tách hai nốt ra. Cố nghe nốt trầm trước (thường dễ bắt hơn), hát nó lên, rồi tìm nốt cao. Hai nốt cùng lúc nghe như một khối; tách ra thì quãng lộ diện.

3. Nghe nốt trầm làm "nền". Trong đa số bài tập, nốt dưới giữ nguyên vai trò chủ âm tạm thời. Hát gam Đô–Rê–Mi–Fa–Sol từ nốt trầm lên: nốt trên rơi vào bậc mấy? Quãng 3 trưởng = bậc 3 của gam trưởng, quãng 3 thứ = bậc 3 của gam thứ.

4. Gắn với giai điệu quen thuộc. Nhiều quãng có một bài hát quen gợi nhớ — xem bảng ở trang Luyện tai. Khi phân vân giữa 4 đúng và 5 đúng, hát thầm "Here Comes the Bride" (4 đúng) rồi "Twinkle Twinkle" (5 đúng), cái nào khớp thì đó là đáp án.

Luyện với công cụ

Công cụ phát một quãng, bạn chọn tên quãng. Đi theo lộ trình dưới công cụ.

Câu mớiNghe lại

3 trưởng5 đúng8 đúng

Bấm “Câu mới” để nghe hai nốt.

Lộ trình:

1. Khởi động (3 trưởng, 5 đúng, 8 đúng), kiểu lần lượt đi lên — ba quãng khác nhau rõ rệt.
2. Thêm 3 thứ và 4 đúng (bộ Cơ bản).
3. Chuyển sang kiểu đi xuống: cùng một quãng nhưng nghe khác hẳn khi đảo chiều. Mẹo: hát đảo ngược giai điệu gợi nhớ.
4. Thử cùng lúc (quãng hòa âm) — khó nhất, để cuối.
5. Thêm 2 trưởng và 6 trưởng (bộ Mở rộng), rồi chọn Tất cả 12 quãng để gặp nốt các quãng còn lại: 2 thứ, 6 thứ, 7 thứ, 7 trưởng và tritone.

Mỗi ngày 10 phút đều đặn hiệu quả hơn một buổi 1 tiếng mỗi tuần. Khi đạt đúng khoảng 80% ở một bộ, hãy lên bộ tiếp theo.

Lỗi thường gặp

• Nhầm 4 đúng với 5 đúng: hai quãng "vang" nhất. Phân biệt bằng giai điệu gợi nhớ, và nhớ rằng 5 đúng nghe đầy đặn hơn 4 đúng một chút.
• Nhầm 3 trưởng với 3 thứ khi quãng đi xuống: hát đảo chiều thường khó hơn. Tập riêng bộ đi xuống.
• Đoán mò khi nghe cùng lúc: đừng đoán — hãy tách nốt như kỹ thuật 2 ở trên, dù chậm.

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Nghe một quãng "sáng", bạn nghĩ ngay đến nhóm nào?

   • Quãng 3 hoặc 6 trưởng
   • Quãng đúng
   • Quãng 2

2. Vì sao nên phân biệt trưởng/thứ trước khi đếm số quãng?

   • Vì cảm giác sáng/tối dễ nghe hơn đếm số, giúp loại bớt ứng viên
   • Vì quãng trưởng và quãng thứ có cùng số nửa cung
   • Vì số quãng không quan trọng

3. Quãng nào gồm 6 nửa cung và có mặt trong hợp âm bảy át (V7)?

   • 5 đúng
   • 7 trưởng
   • Tritone (4 tăng / 5 giảm)

4. Khi nghe quãng hòa âm (hai nốt cùng lúc) mà bí, nên làm gì?

   • Tách hai nốt: nghe nốt trầm trước, hát nó lên, rồi tìm nốt cao
   • Đoán nhanh theo cảm tính
   • Chỉ nghe nốt cao

Nguồn

• Open Music Theory: Intervals (tên, số nửa cung, tritone); Species Counterpoint (quãng nghịch).
• Xem tài liệu tham khảo.

Bài tiếp theo: Nghe hợp âm.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).