25. Bè trầm số

Thời Baroque, nhạc công đàn phím không có bản nhạc đầy đủ. Họ chỉ có bè trầm kèm những con số nhỏ bên dưới, và phải tự chơi hợp âm bên trên ngay khi biểu diễn. Đó là bè trầm số (figured bass), cách ghi hợp âm của bè trầm liên tục (basso continuo, xem Baroque). Biết đọc nó, bạn đọc được cách nhạc sĩ Baroque ghi hòa âm.

Nguyên tắc

Các con số chỉ quãng tính từ nốt bè trầm lên, theo hóa biểu. Người chơi tự chọn cách xếp các nốt đó.

Ký hiệu	Đầy đủ	Nghĩa	Ví dụ (Đô trưởng)
(không có)	5/3	Hợp âm ba thể gốc	Đô – Mi – Sol
6	6/3	Hợp âm ba đảo 1	bass Đô: Đô – Mi – La (La thứ đảo 1)
6/4	6/4	Hợp âm ba đảo 2	bass Đô: Đô – Fa – La (Fa trưởng đảo 2)
7	7/5/3	Hợp âm bảy thể gốc	bass Sol: Sol – Si – Rê – Fa
6/5	6/5/3	Hợp âm bảy đảo 1	bass Si: Si – Rê – Fa – Sol
4/3	6/4/3	Hợp âm bảy đảo 2	bass Rê: Rê – Fa – Sol – Si
4/2 hoặc 2	6/4/2	Hợp âm bảy đảo 3	bass Fa: Fa – Sol – Si – Rê

Dấu hóa: một dấu hóa đứng một mình (♯, ♭, ♮) áp dụng cho quãng 3 trên bè trầm. Dấu hóa cạnh một con số (hoặc con số có gạch chéo) áp dụng cho quãng đó.

Ví dụ

Bè trầm số và cách "giải" thành hợp âm

Đọc bè trầm: Đô (không số: Đô trưởng thể gốc) – Mi 6 (Đô trưởng đảo 1) – Fa (Fa trưởng) – Sol 7 (G7) – Đô. Khuông trên là một cách "giải" bằng hai bè: ở hợp âm G7, nốt 7 (Fa) đi xuống Mi và cảm âm Si đi lên Đô, đúng như bài 21. Người chơi có thể chọn cách xếp khác. Hai bè trên ở đây chỉ giữ nốt 3 và nốt 7 của G7 (Si, Fa); số 7 ngầm có cả nốt 5 (Rê).

Ngày nay dùng ở đâu?

• Nhiều nghệ sĩ harpsichord, organ, lute trong nhóm nhạc Baroque vẫn ứng tác hợp âm từ bè trầm số khi biểu diễn.
• Các con số 6, 6/4, 6/5… vẫn dùng trong phân tích hòa âm hiện đại (bạn đã gặp ở bài 11).
• Ký hiệu hợp âm kiểu C/E trong nhạc pop (xem bài 27) là "họ hàng" hiện đại của bè trầm số.

Bài tập

1. Bass Fa, số 6, ở Đô trưởng: các nốt là gì? Hợp âm gì?
2. Bass Si, số 6/5, ở Đô trưởng: hợp âm gì, thể nào?
3. Bass Mi, dấu ♯ đứng một mình, ở La thứ: hợp âm gì?

Đáp án

1. Fa – La – Rê: Rê thứ đảo 1.
2. Si – Rê – Fa – Sol: G7 đảo 1.
3. Quãng 3 trên Mi được nâng: Mi – Sol♯ – Si, Mi trưởng (hợp âm V của La thứ).

Kiểm tra nhanh 3 câu

1. Con số trong bè trầm số chỉ điều gì?

   • Quãng tính từ nốt bè trầm lên
   • Số ngón tay
   • Số phách

2. Số 6 dưới một nốt bass nghĩa là gì?

   • Hợp âm ba đảo 1
   • Hợp âm bảy
   • Hợp âm ba thể gốc

3. Dấu ♯ đứng một mình áp dụng cho quãng nào?

   • Quãng 3
   • Quãng 5
   • Quãng 7

Nguồn

• Open Music Theory: Figured Bass and Roman Numerals with Figures.
• Iowa State University, Comprehensive Musicianship: 5.4 Figured Bass Notation: Tutorial.
• Harmony and Musicianship with Solfege: Figured Bass and Commercial Chord Symbols.
• Lumen Learning, Music 101: Basso Continuo.
• The Concise Oxford Dictionary of Music (Encyclopedia.com): basso continuo, figured bass.
• Xem tài liệu tham khảo.