Ravel: Boléro

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Maurice Ravel (1875–1937)
Sáng tác	1928, nhạc cho vở ballet của vũ công Ida Rubinstein (bản tổng phổ đề tặng bà); Durand in năm 1929
Công diễn	22/11/1928, Nhà hát Opéra (Palais Garnier), Paris, dạng ballet; nhạc trưởng Walther Straram
Thời kỳ	Thế kỷ 20
Độ dài	Khoảng 14–17 phút tùy nhạc trưởng

Điều cần biết trước khi nghe

Boléro là một thí nghiệm: gần như không có phát triển, không có chuyển giọng (trừ một lần ở cuối), không có tương phản. Chỉ có:

• Một tiết tấu trống snare lặp lại không ngừng từ ô đầu tiên, chỉ đổi ở hai ô cuối;
• Hai giai điệu (gọi là A và B), luân phiên nhau, mỗi lần do một nhạc cụ hoặc một nhóm nhạc cụ khác chơi;
• Một crescendo duy nhất kéo dài suốt tác phẩm, từ pianissimo đến fortissimo.

Chính Ravel gọi bản nhạc là "một thí nghiệm theo một hướng rất đặc biệt và hẹp", và nói nó chỉ là "mô dệt của dàn nhạc, không có âm nhạc": điều thay đổi duy nhất là phối khí và cường độ. Chính vì vậy, Boléro là một bài luyện nhận biết nhạc cụ rất tốt: cùng một giai điệu, chỉ thay đổi âm sắc.

Sơ đồ cấu trúc

Boléro: âm sắc và cường độ thay đổi, mọi thứ khác gần như đứng yên.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Giai điệu chuyển qua lần lượt các nhạc cụ. Ghi mốc mỗi lần nhạc cụ thay đổi:

Thời điểm	Giai điệu	Do ai chơi
…	A	Sáo (rất nhỏ, trên nền snare và pizzicato đàn dây)
…	A	Clarinet
…	B	Bassoon (âm vực cao)
…	B	Clarinet Mi♭ (theo tổng phổ: petite clarinette, clarinet nhỏ)
…	A	Oboe d'amore (một loại oboe, do người chơi oboe thứ hai đổi sang)
…	A	Trumpet (có câm tiếng) và sáo
…	B	Saxophone tenor
…	B	Saxophone sopranino rồi soprano (theo tổng phổ; khi biểu diễn, người chơi thường dùng saxophone soprano cho cả hai)
…	A	Kèn horn, celesta và hai piccolo chơi song song ở các quãng của chuỗi bồi âm: nghe như một nhạc cụ mới, không có thật
…	A, B luân phiên	Các nhóm nhạc cụ ngày càng đông: kèn gỗ, trombone, rồi đàn dây
…	A, rồi B	Cả dàn nhạc, fortissimo
…	Kết	Lần chuyển giọng duy nhất sang Mi trưởng, rồi về Đô trưởng; toàn bộ âm nhạc đổ sụp trong vài ô nhịp

Câu hỏi để nghe chủ động

• Ở đoạn horn, celesta và piccolo, Ravel dùng chuỗi bồi âm: horn chơi giai điệu (bồi âm 1), celesta chơi ở bồi âm 2 và 4, hai piccolo ở bồi âm 3 và 5, để "tổng hợp" một âm sắc nhân tạo. Bạn nghe thấy một nhạc cụ hay năm bè nhạc cụ?
• Một tác phẩm gần như không đổi gì ngoài âm sắc và cường độ có làm bạn chán không? Vì sao?
• Lần chuyển giọng duy nhất ở cuối có tác động mạnh thế nào sau 15 phút ở cùng một giọng?

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Tổng phổ: Durand 1929 (đề tặng Ida Rubinstein), bản quét trên Internet Archive (từ IMSLP); năm, buổi công diễn đầu, biên chế trên IMSLP.
• Lời Ravel và phân tích phối khí: Gurminder K. Bhogal, "Orchestral Tissue, Subordinate Arabesques, and Turning Inward in Maurice Ravel's Boléro", Music Theory Online 26.2 (2020).
• Về thời kỳ: Thế kỷ 20; về nhạc cụ: Dàn nhạc giao hưởng.