Thời Cổ điển (khoảng 1750–1820)

Bối cảnh

Thời Khai sáng, khuyến khích tư duy khoa học; âm nhạc chuộng sự cân đối, đối xứng và giản dị. Âm nhạc rời cung đình và nhà thờ để đến với hòa nhạc công cộng (ở London, Paris, Vienna) và gia đình trung lưu; người nghiệp dư mua bản nhạc in và chơi piano tại nhà. Nhạc sĩ dần chuyển từ người làm công cho quý tộc sang nghệ sĩ tự do: Haydn phục vụ gia đình Esterházy gần 30 năm, Mozart rời Salzburg đến Vienna làm nghề tự do, Beethoven sống bằng tiền tài trợ, học trò và xuất bản.

Vienna là trung tâm, với ba tên tuổi được gọi chung là "trường phái Vienna thứ nhất": Haydn, Mozart, Beethoven.

Âm thanh đặc trưng

• Giai điệu rõ ràng, có đệm: một giai điệu chính, bè dưới đệm hợp âm (như kiểu đệm Alberti trong ví dụ bên dưới), khác với phức điệu Baroque.
• Câu nhạc cân đối: thường dài 4 hay 8 ô nhịp; hai câu ghép thành một đoạn nhạc hỏi – đáp (xem bài 13).
• Tương phản trong cùng một chương: như hai chủ đề khác nhau về tính cách trong hình thức sonata.
• Sắc thái chuyển dần: crescendo, diminuendo thay cho to – nhỏ đột ngột.
• Basso continuo dần biến mất.

Một đoạn ngắn do site viết theo đặc trưng Cổ điển: giai điệu đơn giản, đệm Alberti, hai câu 4 ô nhịp hỏi – đáp:

Xem thêm cách nhận diện ở So sánh các thời kỳ.

Nhạc cụ

Piano (fortepiano) thay thế harpsichord. Dàn nhạc giao hưởng được chuẩn hóa: bộ dây, từng cặp sáo, oboe, bassoon, horn, trumpet, timpani; clarinet gia nhập từ cuối thế kỷ 18. Tứ tấu đàn dây là một thể loại thính phòng chính.

Thể loại chính

Giao hưởng, concerto cho piano và các nhạc cụ khác, sonata piano, tứ tấu đàn dây, opera (Mozart). Hình thức sonata là khung thường dùng cho chương đầu (xem Hình thức sonata).

10 tác phẩm để nghe

1. C. P. E. Bach, Sinfonia cung Si thứ, Wq 182 số 5 (cầu nối Baroque – Cổ điển).
2. Gluck, Orfeo ed Euridice, Dance of the Blessed Spirits.
3. Haydn, Giao hưởng số 94, chương 2.
4. Haydn, Tứ tấu đàn dây Op. 76 số 3 "Hoàng đế", chương 2.
5. Mozart, Eine kleine Nachtmusik, K. 525.
6. Mozart, Giao hưởng số 40, chương 1.
7. Mozart, Concerto piano số 21, K. 467, chương 2.
8. Mozart, aria Nữ hoàng bóng đêm.
9. Mozart, Requiem.
10. Beethoven, Sonata piano Pathétique, Op. 13.

Cách nghe: đếm ô nhịp theo nhóm 4. Bạn sẽ thấy câu nhạc Cổ điển thường chia đôi khá đều, và cảm giác "hỏi – đáp" ở cuối mỗi cặp câu.

Thời kỳ trước: Baroque. Thời kỳ tiếp theo: Lãng mạn.

Nguồn

• Mốc năm là quy ước của site: The Concise Oxford Dictionary of Music ghi thời kỳ Cổ điển khoảng 1750–1830 (Classical, qua Encyclopedia.com); giáo trình của Kuznetsova ghi khoảng 1750–1820.
• Kuznetsova, Music Appreciation II, chương 13–15 (LibreTexts): tổng quan thời Cổ điển, dàn nhạc, Haydn, Mozart, Beethoven.
• Freese, People and Music, chương 4 "The Classical Era" (Đại học Wisconsin): Khai sáng, hòa nhạc công cộng, nhạc sĩ tự do, "trường phái Vienna thứ nhất".
• Open Music Theory, chương The Phrase, Archetypes, and Unique Forms: câu dài 4, 8 hay 16 ô nhịp; đoạn nhạc gồm câu hỏi và câu trả lời.
• The Concise Oxford Dictionary of Music, qua Encyclopedia.com: Alberti bass, Concert, Clarinet, Pre-classical.
• IMSLP, trang tác phẩm: C. P. E. Bach, Sinfonia cung Si thứ, Wq. 182/5, Gluck, Orfeo ed Euridice, Haydn, Giao hưởng số 94, Haydn, Tứ tấu Hob. III:77, Mozart, K. 525, K. 550, K. 467, Beethoven, Op. 13.
• Sách đọc thêm: Burkholder, Grout, Palisca, A History of Western Music; Richard Taruskin, The Oxford History of Western Music. Xem tài liệu tham khảo.