11. Hợp âm bảy và thể đảo

Thể đảo của hợp âm ba

Hợp âm không phải lúc nào cũng có nốt gốc ở dưới cùng. Nốt nằm ở bè trầm (thấp nhất) quyết định thể của hợp âm:

Thể	Nốt ở bè trầm	Ví dụ Đô trưởng	Ký hiệu số	Ký hiệu hợp âm
Thể gốc	Nốt gốc	Đô – Mi – Sol	(không ghi)	C
Đảo 1	Nốt ba	Mi – Sol – Đô	6	C/E
Đảo 2	Nốt năm	Sol – Đô – Mi	6/4	C/G

Đô trưởng: thể gốc, đảo 1, đảo 2

Các con số "6" và "6/4" đến từ bè trầm số (figured bass) thời Baroque: chúng ghi các quãng tính từ nốt trầm. Ký hiệu kiểu C/E (hợp âm C, bè trầm Mi) thuộc hệ ký hiệu hợp âm của jazz và nhạc pop.

Ba thể của Đô trưởng trên phím đàn: nhãn dưới phím ghi nốt gốc, nốt ba, nốt năm; ngoặc ghi quãng tính từ nốt trầm mà con số ghi lại (6 ở đảo 1; 6 và 4 ở đảo 2).

Thể gốc: Đô – Mi – Sol.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Đảo 1: Mi – Sol – Đô.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Đảo 2: Sol – Đô – Mi.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe hợp âm

Thể đảo không đổi tên hợp âm (nốt gốc vẫn là nốt gốc), chỉ đổi nốt ở bè trầm. Thể đảo 2 được xử lý đặc biệt: nốt năm ở bè trầm tạo quãng 4 nghịch với bè trầm. Dạng thường gặp là 6/4 kết, trang trí cho hợp âm V ở chỗ kết.

Hợp âm bảy

Chồng thêm một quãng 3 lên hợp âm ba, ta được hợp âm bảy: bốn nốt, nốt trên cùng cách nốt gốc quãng 7.

Loại	Cấu tạo	Ví dụ	Ký hiệu	Thường gặp ở
Bảy trưởng	Hợp âm trưởng + 7 trưởng	Đô – Mi – Sol – Si	Cmaj7	I, IV trong giọng trưởng
Bảy át	Hợp âm trưởng + 7 thứ	Sol – Si – Rê – Fa	G7	V7
Bảy thứ	Hợp âm thứ + 7 thứ	Rê – Fa – La – Đô	Dm7	ii, iii, vi
Bảy nửa giảm	Hợp âm giảm + 7 thứ	Si – Rê – Fa – La	Bø7	vii trong giọng trưởng
Bảy giảm	Hợp âm giảm + 7 giảm	Si – Rê – Fa – La♭	B°7	vii trong giọng thứ

5 loại hợp âm bảy

Hợp âm bảy át (V7)

Hợp âm bảy át được xây trên bậc 5 và có hai nốt "muốn đi tiếp":

• Cảm âm (Si trong Đô trưởng) muốn đi lên nửa cung về chủ âm Đô.
• Nốt bảy (Fa) muốn đi xuống về Mi.

Si và Fa cách nhau một tritone, một quãng nghịch cần được giải quyết. Khi chúng giải quyết về Đô và Mi, ta nghe cảm giác "về nhà":

V7 giải quyết về I trong Đô trưởng

Thể đảo của hợp âm bảy

Hợp âm bảy có 4 nốt nên có ba thể đảo:

Thể	Bè trầm	Ký hiệu số
Thể gốc	Nốt gốc	7
Đảo 1	Nốt ba	6/5
Đảo 2	Nốt năm	4/3
Đảo 3	Nốt bảy	4/2 (hoặc 2)

Trên phím đàn

Thể đảo giúp tay di chuyển ít: từ Đô–Mi–Sol sang Đô–Fa–La hay Si–Fa–Sol chỉ cần dời một hai ngón. Ngón bấm cho từng thể đảo ở hai tay: Hợp âm, hợp âm rải và hình đệm.

Bài tập

1. Viết hợp âm Fa trưởng ở đảo 1. Nốt nào ở bè trầm?
2. Trong Rê trưởng, hợp âm V7 gồm những nốt nào?
3. Trên bàn phím piano, chọn "Hợp âm bảy át" và nghe trên nhiều nốt gốc khác nhau.

Đáp án

1. La – Đô – Fa. Nốt La (nốt ba) ở bè trầm.
2. Bậc V của Rê trưởng là La: La – Đô♯ – Mi – Sol (A7).

Luyện tập kèm theo

Nhận biết hợp âm bộ hợp âm bảy, và xây hợp âm bài "Hợp âm bảy".

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Hợp âm Đô trưởng có Mi ở bè trầm là thể nào?

   • Thể gốc
   • Đảo 1
   • Đảo 2

2. Hợp âm bảy át được xây trên bậc nào?

   • Bậc 1
   • Bậc 4
   • Bậc 5

3. Hai nốt nào trong G7 tạo thành tritone?

   • Si và Fa
   • Sol và Rê
   • Rê và Fa

4. Ký hiệu 6/4 nghĩa là gì?

   • Hợp âm bảy thể gốc
   • Hợp âm ba đảo 1
   • Hợp âm ba đảo 2

Nguồn

• Open Music Theory: Triads; Intervals; Introduction to Harmony, Cadences, and Phrase Endings; Inversion; Figured Bass and Roman Numerals with Figures; Chord Symbols; Seventh Chords; 6/4 Chords as Forms of Prolongation; Introduction to Species Counterpoint.
• Andre Mount, Fundamentals, Function, and Form: chương 13. Triads, 18. Seventh Chords, 19. The Dominant Seventh Chord và 21. Figured Bass.
• Xem tài liệu tham khảo.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).