Nghe tiến trình hòa âm

Tiến trình hòa âm (chord progression) là chuỗi hợp âm nâng đỡ cả bản nhạc. Nghe được tiến trình thì bạn nghe ra "khung xương" của bài mình đang tập, đoán được câu nhạc sắp đi về đâu, và tự nhận ra khi mình bấm sai một nốt trầm.

Lý thuyết đầy đủ: bài 12: Hòa âm chức năng và bài 13: Kết. Chơi các tiến trình này bằng hai tay ở mọi giọng: Kết ở mọi giọng. Cần ôn lại: Nghe hợp âm.

Chìa khóa: nghe bè trầm

Nốt trầm nhất (bass) quyết định thể của hợp âm; khi hợp âm ở thể gốc, nốt trầm nhất chính là gốc của hợp âm đang vang. Nghe được đường đi của bè trầm là nghe được phần lớn tiến trình:

• Trầm đi Đô – Fa – Sol – Đô → thường là tiến trình I – IV – V – I ở giọng Đô trưởng.
• Trầm đứng yên ở Sol trong khi hợp âm bên trên đổi → thường là I6/4 rồi V ngay trước kết (xem bên dưới).

Kỹ thuật: khi nghe, hạ tai xuống nốt thấp nhất. Hát nốt trầm lên, rồi hỏi nó là bậc mấy của giọng. Chuỗi các bậc trầm cho bạn khung của tiến trình hòa âm (hợp âm ở thể đảo thì nốt trầm không phải gốc).

Nghe thử tiến trình I – IV – V – I, mỗi hợp âm một ô nhịp; tay trái chơi nốt gốc:

I – IV – V – I

Nghe kỹ nốt trầm mỗi ô: Đô… Fa… Sol… Đô. Cảm giác "đi xa rồi về nhà" chính là V – I cuối cùng.

Những tiến trình bạn sẽ gặp khi tập đàn

Tiến trình (giọng Đô)	Nghe bè trầm thế nào	Gặp ở đâu trên site
I – IV – V – I	Đô – Fa – Sol – Đô	Hợp âm tay trái trong 10 bài đầu tiên; Hợp âm và hình đệm
I – IV – I6/4 – V – I	Sol đứng yên qua hai hợp âm, rồi về Đô	Cách trang trí thường gặp của hợp âm V ở kết; tập ở Kết ở mọi giọng
I – ii6 – V7 – I	Đô – Fa – Sol – Đô, nhưng hợp âm trên Fa là Rê–Fa–La	Kết đầy đủ
Chuỗi quãng năm đi xuống	Mỗi bước xuống một quãng năm (hoặc lên một quãng bốn)	Bài 29: Chuỗi hòa âm
Romanesca, Prinner	Prinner: Fa – Mi – Rê – Đô (xuống từng bậc). Romanesca: Đô – Si – La – Mi	Các mẫu hòa âm thời Cổ điển

Nghe thử I – IV – I6/4 – V – I. Ở ô 2, tay phải chơi lại đúng hợp âm Đô trưởng nhưng tay trái đã sang Sol: hai nốt trên trượt xuống ("sáu xuống năm, bốn xuống ba") rồi mới về nhà.

I – IV – I6/4 – V – I

Một vòng bè trầm nổi tiếng, Canon của Pachelbel: bass cứ xuống quãng bốn rồi lên một bậc (Đô – Sol – La – Mi – Fa – Đô), rồi Fa – Sol.

Vòng bè trầm của Pachelbel (giọng Đô)

Nghe kết: dấu chấm câu của âm nhạc

Kết (cadence) là chuỗi hợp âm ở cuối một câu nhạc, như dấu chấm, dấu phẩy trong văn. Ví dụ dưới đây lần lượt là kết trọn, kết plagal, kết lừa và kết nửa:

Bốn loại kết

Mẹo nghe kết: chỉ nghe hai hợp âm cuối câu. Hỏi: có về "nhà" (I) không? Về thẳng từ V (kết trọn), về êm từ IV (kết plagal), tưởng về mà rẽ sang vi (kết lừa), hay dừng lửng ở V (kết nửa)? Tên gọi và các biến thể khác ở bài 13.

Luyện với công cụ

Bốn hợp âm; hai hợp âm cuối tạo thành một trong bốn loại kết. Giọng thay đổi ngẫu nhiên mỗi câu. Kết quả được tính vào nhật ký luyện tập.

Câu mớiNghe lại

Kết trọn (V – I)Kết nửa (… – V)Kết plagal (IV – I)Kết lừa (V – vi)

Nghe 4 hợp âm và đoán loại kết ở hai hợp âm cuối.

Kết	Cảm giác
Kết trọn	Dừng hẳn, trọn vẹn, như dấu chấm
Kết nửa	Lơ lửng, chờ câu tiếp, như dấu phẩy
Kết plagal	Êm, trang nghiêm, "A-men"
Kết lừa	Tưởng về nhà nhưng rẽ sang hợp âm buồn hơn

Nghe trong bài bạn đang tập

• Ode to Joy: câu đầu dừng lửng (kết nửa), câu sau bắt đầu giống câu đầu nhưng về nhà (kết trọn).
• Mozart: Minuet Fa trưởng K. 2: nghe từng câu nhạc và thử gọi tên chỗ kết ở cuối mỗi câu.
• Bach: Prelude Đô trưởng: chỉ nghe nốt thấp nhất mỗi ô; gần cuối, bè trầm giữ Sol suốt nhiều ô (âm nền át) trước khi về Đô.
• Bài bạn đang tập: chơi chậm riêng bè trầm và hát theo, rồi đánh dấu bằng bút chì mỗi chỗ kết và gọi tên.

Thứ tự luyện

1. Nghe bè trầm: trong bài đang tập, chơi riêng tay trái rồi hát nốt trầm, đoán bậc.
2. I – IV – V – I: nghe ví dụ đầu trang đến thuộc, rồi tìm nó trong nhạc thật.
3. Bốn loại kết: mỗi ngày 10 câu với công cụ ở trên.
4. I6/4 – V và ii6 – V7 – I: chơi ở Kết ở mọi giọng, rồi nghe lại bằng mắt nhắm.
5. Chuỗi và mẫu: chuỗi quãng năm, Romanesca và Prinner.

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Muốn nghe ra tiến trình hòa âm, nên tập trung vào bè nào?

   • Bè trầm nhất (bass), thường là gốc của hợp âm
   • Bè cao nhất (giai điệu)
   • Bè giữa

2. Trong I – IV – I6/4 – V – I, bè trầm làm gì khi đi từ I6/4 sang V?

   • Đi lên một quãng năm
   • Đứng yên ở Sol
   • Đi xuống Đô

3. Nghe hai hợp âm cuối là Sol – La thứ (V – vi). Đây là kết gì?

   • Kết trọn
   • Kết plagal
   • Kết lừa

4. Kết nào nghe như dấu phẩy, lửng lơ muốn nghe tiếp?

   • Kết trọn (V – I)
   • Kết nửa (dừng ở V)
   • Kết plagal (IV – I)

Nguồn

• Open Music Theory: Inversion, 6/4 Chords as Forms of Prolongation, Galant Schemas và bản tóm tắt, Diatonic Sequences.
• The Concise Oxford Dictionary of Music, mục cadence.
• Robert O. Gjerdingen, Music in the Galant Style (Oxford University Press, 2007): Romanesca, Prinner và các mẫu khác.
• Xem tài liệu tham khảo.

Bài tiếp theo: Chơi theo tai bên phím đàn. Luyện tiếp phần nghe: Luyện nghe nhận diện và Nghe mù.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).