Handel: Hợp xướng "Hallelujah" (Messiah)

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	George Frideric Handel (1685–1759)
Tên đầy đủ	Hợp xướng "Hallelujah" (số 44 theo cách đánh số thường gặp; có ấn bản đánh số 39), kết thúc Phần II của oratorio Messiah, HWV 56
Sáng tác	Phần lớn viết trong khoảng 22/8–14/9/1741 (24 ngày); công diễn 13/4/1742 tại Dublin
Lời	Charles Jennens, trích Kinh Thánh (Khải Huyền 19:6, 19:16; 11:15)
Giọng	Rê trưởng, có trumpet và timpani
Lực lượng	Hợp xướng bốn bè và dàn nhạc Baroque (trumpet, timpani, đàn dây, continuo)
Độ dài	Khoảng 3–4 phút

Điều cần biết trước khi nghe

Handel (1685–1759) là nhà soạn nhạc sinh ở Đức, sống và thành danh ở London. Ông viết opera tiếng Ý suốt nhiều năm, nhưng khi opera Ý ở London bớt được ưa chuộng, ông chuyển dần sang oratorio: tác phẩm tôn giáo có tính kịch cho ca sĩ, hợp xướng và dàn nhạc, thường diễn không dàn dựng, không phục trang. Messiah, hát bằng tiếng Anh, là tác phẩm làm tên tuổi ông được biết khắp thế giới, và là oratorio phổ biến nhất.

Lời do Charles Jennens chọn từ Kinh Thánh, kể về Đấng Cứu Thế: lời tiên tri và giáng sinh (Phần I), chịu nạn, phục sinh, thăng thiên và lời rao giảng lan ra (Phần II), sự sống lại của người chết và chiến thắng cái chết (Phần III). Theo ngày Handel ghi trên bản viết tay, ông viết phần lớn bản nhạc trong khoảng 24 ngày (22/8–14/9/1741). Tác phẩm công diễn lần đầu ngày 13/4/1742 tại Dublin.

"Hallelujah" là hợp xướng kết thúc Phần II (số 44): khúc khải hoàn sau khi câu chuyện đã đi qua đau khổ đến chiến thắng. Cả bài chỉ dùng ba câu ngắn trong sách Khải Huyền, nhưng Handel biến chúng thành 3–4 phút âm nhạc dồn dập, ở giọng Rê trưởng cùng trumpet và timpani, bộ đôi thời ấy hay dùng cho dịp lễ hội.

Một truyền thống thú vị: ở Anh, khán giả đôi khi vẫn đứng dậy khi hợp xướng này vang lên. Chuyện thường được kể là ở một buổi diễn tại London năm 1743, cả khán phòng, dẫn đầu là vua George II, đã đứng dậy khi hợp xướng bắt đầu và đứng tới hết.

Sơ đồ cấu trúc

Mở đầudàn nhạc dạo ba ô · cả hợp xướng hô "Hallelujah!"

Đoạn 1"for the Lord God…" · đồng âm, rồi đuổi nhau

Đoạn 2"The kingdom of this world…" · như thánh ca

Đoạn 3"and He shall reign…" · fugue

Cao trào"King of kings…" · soprano lên từng bậc

Kếtim lặng hai phách · "Hallelujah" cuối

"Hallelujah": mỗi ô một dòng của bảng "Sơ đồ cấu trúc" ngay dưới (độ rộng các ô chỉ minh họa).

Phần	Điều xảy ra	Kỹ thuật
Mở đầu	Dàn nhạc dạo ba ô, rồi cả hợp xướng hô "Hallelujah!"	Bốn bè cùng nhịp (chủ điệu), môtip ngắn
Đoạn 1	"for the Lord God omnipotent reigneth" (vì Chúa Toàn Năng đang trị vì)	Các bè hát đồng âm (cùng giai điệu, cách nhau quãng tám) trước, rồi lần lượt vào đuổi nhau, xen kẽ tiếng hô Hallelujah
Đoạn 2	"The kingdom of this world is become…" (nước thế gian đã trở nên…)	Bốn bè cùng nhịp, nốt dài, như thánh ca
Đoạn 3	"and He shall reign for ever and ever" (Ngài sẽ trị vì đời đời)	Fugue: chủ đề mở bằng một bước nhảy quãng lớn, các bè vào lần lượt: bass, tenor, alto, soprano
Cao trào	"King of kings, and Lord of Lords" (Vua các vua, Chúa các chúa)	Soprano (lúc đầu cùng alto) giữ nốt La dài hai lần, rồi lên Rê và từ đó mỗi lần lên cao hơn một bậc (Rê, Mi, Fa♯, Sol); trumpet giữ cùng nốt (lúc còn ở La thì cao hơn một quãng tám); các bè khác đáp "for ever and ever, Hallelujah"
Kết	Cả hợp xướng và dàn nhạc im lặng hai phách, rồi tiếng "Hallelujah" cuối bằng nốt dài	—

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Thời điểm	Sự kiện
…	Mở đầu: sau ba ô dạo của dàn nhạc, cả hợp xướng hô "Hallelujah!" cùng một lúc, ngắn gọn, dứt khoát
…	"for the Lord God omnipotent reigneth": các bè hát cùng một giai điệu trước, rồi tách ra đuổi nhau, tiếng "Hallelujah" xen vào giữa
…	"The kingdom of this world is become…": nhạc chùng xuống, bốn bè hát cùng nhịp bằng nốt dài, như một bài thánh ca
…	"and He shall reign for ever and ever": bè bass cất lên chủ đề mở bằng một bước nhảy quãng lớn, rồi tenor, alto, soprano lần lượt đuổi theo; đây là đoạn fugue (xem Fugue)
…	"King of kings, and Lord of Lords": soprano (cùng trumpet) giữ nốt La dài hai lần, rồi lên Rê và từ đó mỗi lần lên cao hơn một bậc, các bè khác đáp "for ever and ever, Hallelujah"
…	Đột ngột im lặng hai phách, rồi một tiếng "Hallelujah" cuối cùng bằng nốt dài khép lại

Câu hỏi để nghe chủ động

• Đoạn nào cả hợp xướng hát cùng một lúc (đồng thanh), đoạn nào các bè vào đuổi nhau (fugue)? Bạn phân biệt bằng tai thế nào?
• Thử đếm số lần từ "Hallelujah" vang lên trong 3–4 phút — nhiều hơn bạn đoán không?
• Truyền thống khán giả đứng dậy khi nghe đoạn này: theo bạn, điều gì trong âm nhạc khiến người ta muốn đứng lên? (Xem Baroque về kèn trumpet chưa có van của thời ấy.)

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc: Mutopia Project, Messiah (theo ấn bản Händel-Gesellschaft của Chrysander, 1902); số thứ tự, buổi công diễn đầu trên IMSLP.
• Bản viết tay và ngày sáng tác: Thư viện Anh, R.M.20.f.2.
• The Concise Oxford Dictionary of Music, các mục Messiah, Hallelujah Chorus, oratorio, Handel.
• Về thời kỳ: Baroque; về kỹ thuật: Fugue. Xem tài liệu tham khảo.