Mozart: Requiem

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791)
Tên đầy đủ	Requiem cung Rê thứ, K. 626
Sáng tác	1791, dang dở khi Mozart mất ngày 5/12/1791
Hoàn thành	Chủ yếu bởi học trò Franz Xaver Süssmayr
Thời kỳ	Cổ điển
Thể loại	Lễ cầu hồn cho hợp xướng, 4 giọng độc xướng và dàn nhạc
Độ dài	Khoảng 45–55 phút; phần trong bảng "Theo dõi khi nghe" (từ Introitus đến Lacrimosa) khoảng 25–30 phút

Điều cần biết trước khi nghe

Mùa hè năm 1791, Mozart nhận đơn đặt hàng giấu tên viết một bản Requiem. Người đặt về sau được biết là bá tước Franz von Walsegg, muốn tưởng nhớ người vợ vừa mất (và có lẽ định nhận là tác phẩm của mình). Mozart viết Requiem xen với Cây sáo thần và vở opera La clemenza di Tito; ông nằm liệt giường từ ngày 20/11/1791 và mất khi bản nhạc còn dang dở. Quanh sự ra đời của Requiem có nhiều giai thoại và truyền thuyết.

Ai viết phần nào? Mozart viết gần trọn Introitus, kể cả phối khí; viết các bè hát, bè trầm và nhiều gợi ý dàn nhạc từ Kyrie đến Hostias; và chỉ viết 8 ô nhịp đầu của Lacrimosa. Mozart để lại nhiều nợ; vợ ông, Constanze, nhờ bạn bè của Mozart hoàn thành bản nhạc, và sau vài lần không thành, việc đến tay học trò Süssmayr. Ngày nay có nhiều phiên bản hoàn thành khác nhau; phiên bản Süssmayr là phiên bản truyền thống, được biết đến nhiều nhất.

Requiem (lễ cầu hồn) là thánh lễ Công giáo cho người đã mất, hát bằng tiếng Latin. Đoạn Dies irae ("Ngày thịnh nộ") mô tả ngày phán xét cuối cùng.

Sơ đồ cấu trúc

Introitus

Kyrie

Dies irae

Tuba mirum

Rex

Recordare

Confutatis

Lacrimosa8 ô nhịp

Offertorium

Sanctus · Benedictus · Agnus Dei

Communiodùng lại nhạc mở đầu

Mozart, Requiem: ai viết phần nào? Xanh: Mozart viết gần trọn, kể cả phối khí. Vàng: Mozart viết bè hát và bè trầm, người khác hoàn thành phối khí (Lacrimosa: chỉ 8 ô nhịp đầu). Xám: chủ yếu Süssmayr. Đỏ: dùng lại nhạc Mozart ở phần mở đầu.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Bảng đi qua các đoạn đầu của Requiem, từ Introitus đến Lacrimosa.

Thời điểm	Đoạn	Sự kiện
…	Introitus	Bassoon và basset horn (họ hàng trầm của clarinet) mở đầu u buồn; hợp xướng vào từng bè một
…	Kyrie	Fugue kép: hai chủ đề cùng lúc, một chủ đề nhảy quãng 7 giảm đầy kịch tính (xem Fugue)
…	Dies irae	Cả dàn nhạc và hợp xướng bùng nổ, nhanh, dữ dội
…	Tuba mirum	Trombone độc tấu mở đầu ("tiếng kèn kỳ diệu" gọi người chết dậy), rồi lần lượt bốn giọng độc xướng
…	Rex tremendae	Hợp xướng hô "Rex!" (Vua!) bằng những hợp âm lớn, tiết tấu chấm dôi uy nghi
…	Recordare	Hai basset horn mở đầu nhẹ, nhịp 3/4, giọng Fa trưởng; bốn giọng độc xướng hát, không có hợp xướng
…	Confutatis	Tương phản: bè nam hát dữ dội về kẻ bị đày, bè nữ hát dịu dàng xin được cứu
…	Lacrimosa	Giai điệu "khóc than" đi lên từng bước; sau 8 ô nhịp, phần còn lại không phải của Mozart

Câu hỏi để nghe chủ động

• Ở thời Baroque, trombone chủ yếu được dùng trong nhạc nhà thờ. Tiếng trombone ở Tuba mirum tạo cảm giác gì?
• Ở Confutatis, bạn có nghe ra sự đối lập giữa bè nam và bè nữ không?
• Biết rằng Lacrimosa chỉ có 8 ô nhịp của Mozart, bạn có nghe ra chỗ "đổi người viết" không?

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Tổng phổ và lời tựa: Neue Mozart-Ausgabe I/1/Abt. 2/1 (phần Mozart viết, Leopold Nowak, 1965) trên Digital Mozart Edition của Mozarteum; Köchel online, KV 626.
• Ai viết phần nào: bảng so sánh các phiên bản của nhà xuất bản Carus (Ulrich Leisinger, PDF).
• Về thời kỳ: Cổ điển.