Mozart: Minuet Fa trưởng, K. 2

Một minuet 24 ô nhịp mà Mozart nghĩ ra khi mới năm, sáu tuổi, được ghi lại trong cuốn sổ nhạc của chị gái Nannerl. Bài chỉ có hai bè, không có một hợp âm nào, nhưng đã mang đủ nét duyên của nhạc Cổ điển: câu nhạc cân đối, nốt nghịch đặt đúng phách mạnh, và một bất ngờ nhỏ ngay trước khi kết.

Fa trưởng · 3/4 Minuet ≈ Grade 1–2 24 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791). Người ghi bài ra giấy nhiều khả năng là cha ông, Leopold Mozart (1719–1787)
Tác phẩm	Minuet (Menuett) Fa trưởng, K. 2. Ấn bản Mozart mới (Neue Mozart-Ausgabe) xếp nó là bài số 58 của cuốn sổ nhạc cho Nannerl
Sáng tác / xuất bản	Salzburg, tháng 1 năm 1762. In lần đầu năm 1828, trong cuốn tiểu sử Mozart của Georg Nikolaus Nissen; in trong toàn tập Mozart của Breitkopf & Härtel năm 1878
Giọng · nhịp · tốc độ	Fa trưởng · 3/4 · không ghi tốc độ; nhịp vừa phải của điệu minuet
Hình thức	24 ô nhịp: đoạn A 8 ô (có dấu nhắc lại), đoạn B 8 ô ghé qua Sol thứ, rồi chủ đề trở lại hai lần, mỗi lần 4 ô
Độ khó	Khoảng ABRSM Grade 1–2 (ước lượng)
Kỹ năng chính	Câu nhạc 4 ô trong nhịp 3/4, hai bè độc lập, móc đơn luyến và nốt đen tách, nốt treo ở phách 1, chùm ba móc đơn, đọc Mi♭ và Fa♯ khi chuyển giọng
Bản nhạc	IMSLP (tìm "Minuet in F major, K.2"; có bản Breitkopf 1878 và bản Neue Mozart-Ausgabe); bản Urtext: Wiener Urtext, tập Pieces from the Nannerl Music Book (UT 50262, biên tập Ulrich Leisinger), hoặc Neue Mozart-Ausgabe IX/27/1 (Bärenreiter)

Tôi đang tập bài nàyBài sẽ hiện trong kế hoạch tập hôm nay ở trang Piano.

Vì sao nên học bài này

• Mozart thật, ngay từ những tháng đầu. Hiếm có tác phẩm nào của một nhà soạn nhạc lớn vừa tầm tay người mới học. Đây không phải bản phối giản lược: đó là toàn bộ những gì Mozart viết.
• Học "nói" trong nhịp 3/4. Mỗi ô là một bước nhảy: phách 1 có trọng lượng, phách 2 và 3 nhẹ. Bài chia thành những câu 4 ô rõ như câu văn, nên học thuộc rất nhanh.
• Hai bè, không hợp âm. Tay trái chỉ chơi một nốt mỗi lúc nhưng là một giọng thật: đi lên, đứng yên, rơi xuống quãng tám ở chỗ kết. Đây là bước chuẩn bị tốt cho những bài hai bè thời Baroque như Minuet Sol trưởng.
• Nốt nghịch đầu tiên. Sáu lần trong bài, phách 1 là một nốt nghịch ngân hai phách rồi mới đi tới nốt hợp âm. Chơi những chỗ ấy cho có "dựa và nhả" là bài học diễn đạt bạn sẽ dùng suốt trong nhạc Cổ điển.
• Một chút hòa âm. Bài ghé qua Sol thứ, có một kết lừa và một dấu ngân: những khái niệm trong bài Kết và câu nhạc bỗng có âm thanh.

Bối cảnh

Leopold Mozart là nhạc công violin và nhà soạn nhạc trong dàn nhạc của Tổng giám mục Salzburg, đồng thời là một nhà sư phạm: năm 1756, năm Wolfgang ra đời, ông xuất bản một cuốn sách dạy violin rất có tiếng. Ông tự dạy đàn phím cho hai con. Năm 1759, ông làm cho con gái Maria Anna, tên thân mật là Nannerl, khi ấy sắp tròn tám tuổi, một cuốn sổ nhạc chép tay gồm những minuet và bài nhỏ, xếp dần từ dễ đến khó. Ngày nay cuốn sổ được gọi là Nannerl Notenbuch (sổ nhạc của Nannerl).

Leopold dùng chính cuốn sổ ấy để dạy cậu em Wolfgang, kém chị gần năm tuổi, và ghi bên lề những gì con trai học được. Một ghi chú nổi tiếng kể rằng Wolfgang học một minuet và trio trong nửa giờ, lúc chín giờ rưỡi tối ngày 26 tháng 1 năm 1761, một ngày trước sinh nhật năm tuổi.

Ít lâu sau, Wolfgang bắt đầu tự nghĩ ra những bài nhỏ, và chúng được chép vào cùng cuốn sổ. Những bài đầu tiên ra đời trong năm 1761; Minuet K. 2 được ghi ngày tháng 1 năm 1762, ở Salzburg. Mozart sinh ngày 27 tháng 1 năm 1756, nên khi ấy cậu vừa hoặc sắp tròn sáu tuổi. Có lẽ cậu chưa tự viết nhạc ra giấy được; nhiều khả năng Leopold đã ghi lại những gì con trai chơi.

Về sau nhiều trang bị tách khỏi cuốn sổ. Minuet K. 2 được in lần đầu năm 1828, trong cuốn tiểu sử Mozart của Georg Nikolaus Nissen, người chồng sau của Constanze, vợ góa Mozart. Chữ K. (hay KV) chỉ danh mục tác phẩm Mozart do Ludwig von Köchel lập năm 1862; cách đọc các ký hiệu này có ở Đọc tên tác phẩm.

Bài được viết cho đàn phím của thời ấy, harpsichord hoặc clavichord (xem Lịch sử cây đàn piano), theo phong cách galant ("lịch lãm, kiểu cung đình"), lối viết thế kỷ 18 mà Mozart thời đầu ưa dùng. Minuet là điệu nhảy cung đình nhịp 3/4; về sau nó thành chương ba quen thuộc của giao hưởng và sonata Cổ điển (xem Minuet và Trio và thời kỳ Cổ điển).

Nghe trước khi tập

Cả bài chỉ dài chừng một phút. Nghe ít nhất hai bản: một bản trên harpsichord và một bản trên piano (ví dụ của Alessandro Deljavan, trong album dành cho cuốn sổ nhạc của Nannerl). Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

1. Bước nhảy. Phách 1 của mỗi ô có rõ hơn phách 2 và 3 không?
2. Phát âm. Cặp móc đơn có liền không, và hai nốt đen theo sau được tách đến mức nào?
3. Nốt nghịch ở phách 1. Ở cuối mỗi câu, bạn có nghe thấy "căng rồi dịu" không?
4. Màu Sol thứ. Đoạn giữa tối đi lúc nào, và sáng lại lúc nào?
5. Dấu ngân. Ở chỗ dừng gần cuối, nghệ sĩ chờ bao lâu rồi mới đi tiếp?

Muốn nghe Mozart trưởng thành viết minuet ra sao, nghe chương 3 của Eine kleine Nachtmusik (trang Minuet và Trio đi qua chương này).

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm	Sự kiện
…	Đoạn A (ô 1–8): cặp móc đơn đi lên rồi rơi xuống hai nốt đen, ba lần liền, mỗi lần thấp hơn; ô 5–8 đi lên và dừng lơ lửng
…	Đoạn A nhắc lại: nghe xem lần này có gì khác
…	Đoạn B, nửa đầu (ô 9–12): màu tối hẳn đi, nhạc sang Sol thứ
…	Đoạn B, nửa sau (ô 13–16): cùng hình giai điệu, tiếp tục đi xuống từng bậc và về Fa trưởng
…	Chủ đề trở lại (ô 17–20): giai điệu mở đầu, nhưng đến ô 20 nhạc rẽ sang hợp âm Rê thứ và dừng ở dấu ngân
…	Kết (ô 21–24): chủ đề thêm một lần, lần này kết trọn ở Fa trưởng

Cấu trúc

‖: A :‖Fa trưởng · ô 1–8 · kết nửa

Bsang Sol thứ rồi về Fa · ô 9–16

A'ô 17–20 · kết lừa

Kếtô 21–24 · kết trọn

Mozart, Minuet Fa trưởng K. 2: đoạn A, đoạn B rời giọng, chủ đề trở lại (độ dài các ô theo số ô nhịp).

Đoạn	Ô nhịp	Giọng và kết	Nội dung	Điều cần chú ý
A, câu 1	1–4	Fa trưởng; dừng ở Fa (ô 4)	Môtip một ô: hai móc đơn đi lên quãng ba, rơi xuống (quãng sáu ở ô 1, quãng năm ở ô 2 và 3), rồi hai nốt đen (cùng cao độ ở ô 1 và 2). Môtip vang ba lần, mỗi lần thấp hơn	Ô 4: nốt treo Mi trên bè trầm Fa
A, câu 2	5–8	Fa trưởng; kết nửa ở ô 8 (dừng trên hợp âm Đô)	Giai điệu đi lên từ Đô giữa; chùm ba móc đơn ở ô 7; tay trái giữ nốt Đô	Ô 8 là dấu phẩy, không phải dấu chấm
B, nửa đầu	9–12	Sang Sol thứ (Mi♭, Fa♯)	Hình nốt của ô 1 trong màu thứ, mỗi ô thấp hơn một bậc	Nốt treo Fa♯ ở ô 12
B, nửa sau	13–16	Về Fa trưởng (Mi♮ ở ô 15)	Chuỗi tiếp tục đi xuống	Ô 16 khép lại giống ô 4
A, trở lại	17–20	Fa trưởng; kết lừa ở ô 20	Giai điệu ô 1–4; bè trầm mở đầu bằng La thay cho Fa; ở ô 20 bè trầm đi tới Rê, có dấu ngân	Dừng có chủ ý, rồi đi tiếp
Kết	21–24	Fa trưởng; kết trọn	Chủ đề lần cuối, khép lại như ô 4	Kết rõ ràng, chỉ chậm lại rất ít

Cả bài dựng từ một môtip duy nhất và một kiểu kết duy nhất (nốt nghịch ở phách 1, nốt giải ở phách 3). Nhìn ra điều đó, bạn gần như đã thuộc bài. Về hình thức hai đoạn nói chung, xem Hình thức nhỏ.

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Breitkopf & Härtel (1878), qua bản dàn trang công cộng của Mutopia Project; dấu luyến theo bản ấy, số ngón là gợi ý của trang này. Hết ô 8 thì nhắc lại từ đầu.

Minuet Fa trưởng, K. 2: đoạn A (ô 1–8)

Ô 1–3: ngón 2–4 cho cặp móc đơn, ngón 1 cho hai nốt đen, cả bàn tay dời xuống sau mỗi ô. Ô 5–8 nằm gọn trong một thế tay: ngón 1 trên Đô giữa, ngón 5 trên Si♭ (ô 7). Tay trái ô 1–3 đi lên Fa – La – Si♭ – Đô bằng ngón 5-3-2-1, rồi rơi xuống một quãng tám.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó	Vì sao khó	Cách tập
Cặp móc đơn luyến rồi rơi xuống (quãng sáu ở ô 1, quãng năm ở ô 2 và 3)	Phải nhấc tay sau nốt luyến và rơi đúng vào nốt đen tiếp theo mà không trễ phách	Bài tập 1. Nghĩ "rơi – lăn – nhấc": rơi vào nốt đầu, lăn sang nốt sau, nhấc cổ tay; mắt nhìn trước nốt đích
Nốt treo ở phách 1 (ô 4, 8, 12, 16, 20, 24)	Người mới hay chơi nốt nghịch nhỏ, nhấc sớm, hoặc lại nhấn vào nốt giải	Bài tập 2. Nốt treo đậm hơn và giữ đủ hai phách, nốt giải nhẹ hơn. Ở các ô này tay trái đi xuống (trừ ô 20), nên cũng nhỏ dần
Chùm ba ở ô 7	Hai ô trước là cặp móc đơn, ô 7 bỗng có ba nốt trong một phách	Bài tập 3. Ba nốt đều nhau và lấp vừa một phách, không chạy vội tới nốt Si♭
Tay trái rơi quãng tám (ô 3) và đi xuống một quãng tám qua nốt giữa (ô 4, 8)	Ô 3: Đô4 xuống Đô3 trong thời gian một nốt đen; ô 4 và 8: Fa3 – Đô3 – Fa2, Đô4 – Sol3 – Đô3	Tập riêng từng bước nhảy: ngón 1 rồi ngón 5, tay thả lỏng, mắt nhìn nốt đích
Đổi thế tay phải giữa ô 4 và ô 5	Từ quanh Fa4 phải xuống Đô giữa	Đặt ngón 1 lên Đô giữa ngay khi nhả nốt Fa; ô 5–8 không cần dời tay nữa
Dấu hóa ở đoạn B	Hóa biểu chỉ có Si♭; Mi♭ và Fa♯ xuất hiện ở ô 9–12, rồi Mi♮ trở lại	Khoanh các dấu hóa bằng bút chì; đọc to tên nốt ô 9–16 trước khi chơi
Dấu ngân ở ô 20	Không biết dừng bao lâu; dễ vội đi tiếp hoặc dừng quá lâu	Đếm thầm thêm khoảng hai phách, lấy hơi, rồi vào ô 21 đúng tốc độ cũ

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này; bài 2 và bài 3 mượn vài ô của bản gốc để tập riêng một kỹ năng.

1. Hai móc đơn luyến, hai nốt đen nhẹ

Hai móc đơn luyến, hai nốt đen nhẹ (soạn cho trang này)

Rơi vào nốt đầu bằng ngón 2, lăn sang ngón 4 rồi nhấc cổ tay; ngón 1 rơi xuống quãng sáu và chơi hai nốt đen hơi tách, nhẹ hơn nốt đầu ô. Khi đã quen, chơi ô 1–3 của bài theo đúng cách ấy.

2. Dựa vào nốt treo, nhả ra nốt giải

Dựa vào nốt treo, nhả ra nốt giải (soạn cho trang này)

Ba ô đầu chính là ba chỗ kết của bài (ô 4, ô 8 và ô 12); ô cuối là cùng động tác ở Rê thứ. Nốt treo chơi đậm và giữ đủ hai phách; nốt giải ở phách 3 nhẹ hơn, cổ tay nhả lên. Tay trái đi "gốc – năm – gốc thấp" thật nhẹ.

3. Cặp móc đơn và chùm ba

Cặp móc đơn và chùm ba (soạn cho trang này)

Ô 1 và 2 là ô 5 và ô 7 của bài, đặt cạnh nhau để nghe rõ khác biệt giữa hai móc đơn và ba nốt chùm ba; ô 3–4 là cùng hình ấy cao lên một bậc. Bật máy đếm nhịp theo nốt đen: ba nốt chùm ba phải lấp đều đúng một tiếng gõ.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần	Việc chính	Máy đếm nhịp
1	Nghe 2 bản thu; đánh dấu các câu 4 ô lên bản nhạc; viết số ngón. Bài tập 1. Đoạn A từng tay, rồi hai tay từng nửa câu	♩ = 66–76
2	Đoạn A hai tay, có nhắc lại; bài tập 2 và 3. Đoạn B từng tay, khoanh Mi♭ và Fa♯	♩ = 76–88
3	Đoạn B hai tay; ô 17–24 với dấu ngân; chơi liền cả bài	♩ = 88–100
4	Phát âm và sắc thái theo các quyết định đã ghi; thu âm và nghe lại; chơi cho một người nghe	♩ = 100–116

• Chơi trọn bài, có nhắc lại đoạn A, không dừng
• Mọi nốt treo ở phách 1 đậm hơn nốt giải của nó
• Chùm ba ở ô 7 đều và vừa đúng một phách
• Ô 8 nghe lơ lửng, ô 20 nghe bất ngờ, ô 24 nghe khép lại

Diễn tấu

Tốc độ và bước nhảy

Bản gốc không ghi tốc độ. Khoảng ♩ = 100–116 là hợp lý: đủ trôi để nghe ra điệu nhảy, đủ thong thả để chùm ba ở ô 7 không thành vội. Giữ nhịp đều; chỉ chậm lại một chút ở hai ô cuối.

Phát âm

Bản Breitkopf chỉ ghi dấu luyến cho cặp móc đơn và cho nốt treo cùng nốt giải của nó; các nốt đen còn lại không có dấu gì. Daniel Gottlob Türk, trong sách dạy đàn phím năm 1789, viết rằng nốt không đánh dấu được chơi "theo cách thông thường": nhấc ngón sớm hơn trọn giá trị một chút. Đó là điểm xuất phát tốt: nốt đen hơi tách, cặp móc đơn liền, nốt cuối dưới dấu luyến nhẹ đi (xem thêm Tạo tiếng đàn).

Sắc thái

Bản gốc không ghi sắc thái. Một kế hoạch đơn giản: mf cho đoạn A, nhỏ và tối hơn một chút ở ô 9–12, sáng lại ở ô 13–16. Ô 17–20 có thể to hơn một chút, ô 21–24 nhỏ hơn, như nói lại lần cuối cho trọn. Trong từng câu, nốt treo luôn là chỗ đậm nhất, nốt giải nhẹ hơn.

Dấu ngân và kết lừa

Ở ô 20, tai chờ hợp âm Fa trưởng thì bè trầm lại đi tới Rê: một kết lừa (xem Kết và câu nhạc). Dấu ngân cho người nghe một khoảnh khắc để nhận ra bất ngờ ấy. Bản Breitkopf in dấu ngân ở ô 20; nếu bản của bạn không có, vẫn nên thở nhẹ ở đó trước khi chủ đề trở lại.

Nốt hoa mỹ và bàn đạp

Bản gốc không có nốt hoa mỹ. Khi đã chơi chắc, bạn có thể thêm một láy nhỏ ở lần nhắc lại đoạn A, nhưng chơi đúng như bản viết cũng hoàn toàn hợp phong cách (cách chơi từng loại láy: Nốt hoa mỹ). Không dùng bàn đạp: sự rõ ràng của hai bè là vẻ đẹp của bài.

Lỗi thường gặp

• Chơi mọi nốt dính liền như một bài hát chậm, hoặc ngược lại, tách cả cặp móc đơn có dấu luyến.
• Nhấn đều cả ba phách: điệu minuet thành bước đi nặng nề.
• Nốt treo ở phách 1 nhỏ hơn nốt giải, hoặc nhấc trước khi hết hai phách.
• Chùm ba ở ô 7 thành móc đơn chấm dôi, hoặc ba nốt chạy vội.
• Quên Mi♭ và Fa♯ ở ô 9–12, hoặc mang Fa♯ sang ô 13–14.
• Bỏ qua dấu ngân ô 20, hoặc dừng lâu đến mức mất mạch.
• Chơi quá nhanh: minuet nghe như một bài valse vội vàng.

Học tiếp

• Cùng cuốn sổ nhạc: các bài khác của cậu bé Mozart như Andante Đô trưởng K. 1a, Allegro Si♭ trưởng K. 3, Minuet Fa trưởng K. 4 và K. 5, đều có trong tập Wiener Urtext ở trên.
• Cùng điệu minuet, thời Baroque: Petzold: Minuet Sol trưởng và Minuet Sol thứ; một vũ khúc khác cùng cấp: Musette Rê trưởng.
• Bước tiếp theo trong phong cách Cổ điển: Sonatina Sol trưởng thường gán cho Beethoven, rồi Clementi: Sonatina Op. 36 số 1.
• Mục tiêu xa hơn: Mozart: Sonata Đô trưởng K. 545. Danh sách đầy đủ theo cấp: Tác phẩm theo cấp độ.

• Cùng chặng 2: các bài của chặng 2.
• Chặng 3: các bài của chặng 3.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Minuet K. 2 được ghi ngày tháng nào, ở đâu?

   • Tháng 1 năm 1762, ở Salzburg, khi Mozart khoảng sáu tuổi
   • Năm 1756, năm Mozart ra đời
   • Năm 1764, trong chuyến đi London

2. Điều gì xảy ra ở ô 20?

   • Một kết lừa: bè trầm đi tới Rê thay vì Fa, kèm dấu ngân
   • Nhạc chuyển hẳn sang Sol thứ
   • Một láy rền dài ở tay phải

3. Nên chơi nốt treo Mi ở phách 1 của ô 4 thế nào?

   • Đậm hơn nốt Fa giải quyết ở phách 3, và giữ đủ hai phách
   • Nhẹ hơn nốt Fa
   • Ngắn và tách như một nốt đen

4. Đoạn B (ô 9–16) đi qua giọng nào?

   • Sol thứ, rồi về Fa trưởng
   • Đô trưởng, rồi về Fa trưởng
   • Rê thứ suốt cả đoạn

Nguồn

• Internationale Stiftung Mozarteum, Köchel-Verzeichnis trực tuyến, mục KV 2 (kv.mozarteum.at): ngày tháng, các nguồn chép tay, bản in đầu tiên năm 1828.
• Neue Mozart-Ausgabe, IX/27/1 (Bärenreiter, 1982, biên tập Wolfgang Plath).
• Mozarts Werke, Serie XXII (Breitkopf & Härtel, 1878), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project: nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
• W. A. Mozart, Pieces from the Nannerl Music Book, Wiener Urtext UT 50262, biên tập Ulrich Leisinger.
• "Nannerl Notenbuch", Wikipedia: lịch sử cuốn sổ và các ghi chú của Leopold.
• Daniel Gottlob Türk, Klavierschule (1789): cách chơi nốt "theo cách thông thường".
• Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.