3. Trường độ và dấu lặng

Cao độ cho biết nốt cao hay thấp. Trường độ cho biết nốt dài hay ngắn. Trường độ được đo bằng phách: nhịp đều đặn mà bạn hay gõ chân theo khi nghe nhạc.

Các hình nốt

Mỗi hình nốt dài gấp đôi hình nốt nhỏ hơn kế tiếp. Số phách dưới đây áp dụng khi nốt đen bằng 1 phách, trường hợp phổ biến nhất.

Tên Việt	Tên tiếng Anh (Mỹ / Anh)	Hình dạng	Số phách
Nốt tròn	whole note / semibreve	đầu rỗng, không đuôi	4
Nốt trắng	half note / minim	đầu rỗng, có đuôi	2
Nốt đen	quarter note / crotchet	đầu đặc, có đuôi	1
Nốt móc đơn	eighth note / quaver	đầu đặc, đuôi có 1 móc	½
Nốt móc kép	sixteenth note / semiquaver	đầu đặc, đuôi có 2 móc	¼

Phách

1234

Nốt tròn (4 phách)

Nốt trắng (2 phách)

Nốt đen (1 phách)

Nốt móc đơn (½ phách)

Nốt móc kép (¼ phách)

Cùng một ô nhịp 4 phách (nốt đen bằng 1 phách): mỗi hình nốt dài gấp đôi hình nốt nhỏ hơn kế tiếp.

Nghe từng ô nhịp dưới đây: mỗi ô đều dài 4 phách, chỉ khác cách chia.

Khi nhiều nốt móc đứng cạnh nhau, đuôi móc thường được nối thành gạch ngang (beam) cho dễ đọc, như ô nhịp cuối ở trên.

Dấu lặng

Dấu lặng là khoảng im lặng có độ dài xác định. Mỗi hình nốt có một dấu lặng tương ứng: lặng tròn (4 phách), lặng trắng (2), lặng đen (1), lặng đơn (½), lặng kép (¼).

Dấu chấm dôi

Một chấm nhỏ bên phải nốt làm nốt dài thêm một nửa độ dài của chính nó:

• Nốt trắng chấm dôi = 2 + 1 = 3 phách.
• Nốt đen chấm dôi = 1 + ½ = 1½ phách.

Phách

1234

Trắng chấm dôi (3 phách)

2+ 1

Đen chấm dôi (1½ phách)

1+ ½

Phần sau dấu cộng là độ dài chấm dôi thêm vào: một nửa độ dài của chính nốt.

Dấu nối

Dấu nối là đường cong nối hai nốt cùng cao độ: chơi nốt đầu và giữ luôn sang nốt sau, không đánh lại. Dấu nối thường dùng khi một nốt kéo dài qua vạch nhịp.

Đừng nhầm với dấu luyến (slur), là đường cong nối các nốt khác cao độ, nghĩa là chơi liền mạch.

Trên phím đàn

Tiếng piano tắt dần sau khi đánh, nhưng nốt trắng hay nốt tròn vẫn phải giữ phím đủ số phách. Người mới hay nhấc tay sớm ở nốt dài; hãy đếm to khi tập 10 bài đầu tiên.

Bài tập

1. Vỗ tay ví dụ đầu tiên, vừa vỗ vừa đếm to "1 – 2 – 3 – 4". Dùng máy đếm nhịp ở 60 BPM.
2. Một nốt trắng chấm dôi cộng một nốt đen bằng bao nhiêu phách?
3. Viết ra ba cách khác nhau để lấp đầy một ô nhịp 4 phách.

Đáp án câu 2

3 + 1 = 4 phách, vừa đủ một ô nhịp 4/4.

Luyện tập kèm theo

Tiết tấu cấp độ 1–2 và máy đếm nhịp.

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Trong nhịp 4/4, nốt trắng dài bao nhiêu phách?

   • 1
   • 2
   • 4

2. Một nốt đen chấm dôi dài bao nhiêu phách?

   • 1
   • 1 rưỡi
   • 2

3. Dấu nối dùng để làm gì?

   • Nối hai nốt cùng cao độ thành một nốt dài
   • Chơi các nốt khác cao độ liền mạch
   • Ngắt ngắn nốt nhạc

4. Bao nhiêu nốt móc kép bằng một nốt đen?

   • 2
   • 4
   • 8

Nguồn

• Open Music Theory: Notating Rhythm; Simple Meter and Time Signatures (phách, gạch ngang nối nốt); Other Aspects of Notation (dấu luyến).
• Robert Hutchinson, Music Theory for the 21st-Century Classroom: 4.2 Durational Symbols, 4.3 Dots and Ties và 4.4 Meter; Gabriel Weinreich, Motion of piano strings, trong Five lectures on the acoustics of the piano (Royal Swedish Academy of Music, 1990).
• Xem tài liệu tham khảo.