Musette Rê trưởng, BWV Anh. 126

Một vũ khúc nhỏ bắt chước tiếng kèn túi: tay trái đập đều quãng tám Rê như ống kèn giữ một nốt trầm, tay phải hát một giai điệu vui ở phía trên. Bài ngắn và tươi, nhưng dạy ba điều cần cho mọi bài Baroque: tay trái nhẹ mà đều, tay phải đổi thế nhanh, và một ý lặp lại phải có màu khác.

Rê trưởng · 2/4 Bè trầm giữ nền ≈ Grade 2 A · B · A

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Khuyết danh. Từng được in như nhạc của J. S. Bach (1685–1750); danh mục BWV xếp bài vào phụ lục (Anh.), cùng những tác phẩm mà việc gán cho Bach còn nghi vấn
Tác phẩm	Musette Rê trưởng, BWV Anh. 126
Sáng tác / xuất bản	Không rõ năm sáng tác. Được chép vào cuốn sổ tay thứ hai của Anna Magdalena Bach, bắt đầu năm 1725 (bài số 22). In trong ấn bản toàn tập Bach-Gesellschaft (1894)
Giọng · nhịp · tốc độ	Rê trưởng · 2/4 · không ghi tốc độ; nhịp vui, vừa phải
Hình thức	Đoạn A (8 ô) và đoạn B (12 ô), mỗi đoạn có dấu nhắc lại. Đoạn B kết ở La trưởng, nên đoạn A trở lại (da capo) và bài kết ở dấu ngân của ô 8
Độ khó	ABRSM xếp bài ở Grade 2 (đề cương 2019–2020)
Kỹ năng chính	Bè trầm quãng tám (xoay cẳng tay); móc kép tay phải trên móc đơn tay trái; đổi thế tay và nhảy quãng ở tay phải; hai tay chung một giai điệu; phát âm nhẹ; sắc thái tiếng vọng; đọc Rê♯ và Sol♯
Bản nhạc	IMSLP (tìm "Musette in D major, BWV Anh.126"); bản Urtext của cuốn sổ tay 1725 (Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach), ví dụ của Bärenreiter (theo Neue Bach-Ausgabe)

Tôi đang tập bài nàyBài sẽ hiện trong kế hoạch tập hôm nay ở trang Piano.

Vì sao nên học bài này

• Tay trái có một việc riêng. Không phải hợp âm, cũng không phải một bè hát: tay trái giữ một nhịp đập quãng tám gần như suốt bài. Đây là bài tập tốt để xoay cẳng tay và giữ đều ở cấp độ này.
• Học đổi thế tay. Tay phải liên tục chuyển giữa hai vùng: trên cao quanh La5 và ở giữa, ngay trên Đô giữa. Mỗi lần chuyển là một lần luyện "mắt đi trước, tay theo sau".
• Hai tay chung một giai điệu. Ở ô 3–4 và 7–8, hai tay chơi cùng một giai điệu, cách nhau một quãng tám, và phải khít như một.
• Sắc thái tiếng vọng. Bài đầy ý lặp lại: ô 2 giống hệt ô 1, ô 5–8 lặp lại ô 1–4, ô 15–16 lặp lại ô 13–14. Đó là chỗ để học cho cùng một câu một màu khác.
• Trình diễn được sớm. Trọn bài, kể cả nhắc lại và da capo, dài khoảng một đến hai phút: vui, dễ nhớ, hợp cho lần đầu chơi trước người khác.

Bối cảnh

Musette vừa là tên một nhạc cụ, vừa là tên một kiểu bản nhạc. Nhạc cụ ấy, gọi đầy đủ là musette de cour (musette cung đình), là một loại kèn túi nhỏ của Pháp: người chơi bơm hơi bằng một ống bễ thay vì thổi bằng miệng. Thế kỷ 17–18, nó thịnh hành trong giới cung đình Pháp.

Như mọi loại kèn túi, musette có những ống kèn chỉ phát một nốt trầm không đổi, vang suốt dưới giai điệu (tiếng Anh gọi là drone). Trên đàn phím, các nhà soạn nhạc bắt chước nó bằng âm nền (pedal point): bè trầm giữ hoặc lặp lại một nốt trong khi phía trên đổi hòa âm (xem Âm ngoài hợp âm). Những bản nhạc như thế mang tên musette, thường có tính chất đồng quê và hay nằm trong tổ khúc. Chính Bach cũng viết một bản: Gavotte II trong English Suite số 3 Sol thứ, BWV 808, có tên phụ "ou la Musette" (hay là Musette), với âm nền Sol ở bè trầm.

Bài Rê trưởng này dùng một cách riêng: bè trầm không giữ nốt mà đập quãng tám Rê – Rê bằng móc đơn, nghe như ống kèn rung đều và như tiếng chân giữ nhịp. Khi hòa âm đổi, "ống kèn" cũng đổi nốt: Rê ở đoạn A, La rồi Mi ở đoạn B.

Bài là số 22 trong cuốn sổ tay thứ hai mà J. S. Bach bắt đầu cho vợ, ca sĩ Anna Magdalena Bach, năm 1725 (chuyện về cuốn sổ có ở trang Minuet Sol trưởng). Nhiều bài trong sổ do chính bà chép, và nhiều bài không ghi tên tác giả. Ngay trước Musette là một minuet ghi rõ "Menuet fait par Mons. Böhm", tức của Georg Böhm; vài bài trước nữa là những bản hành khúc và polonaise thường được ghi là của Carl Philipp Emanuel Bach, con trai J. S. Bach. Riêng Musette thì không rõ tác giả. Thế kỷ 19 in nó như nhạc của Bach; danh mục BWV xếp nó vào phụ lục (Anhang, viết tắt Anh.), cùng nhóm với những bài còn nghi vấn (cách đọc ký hiệu: Đọc tên tác phẩm).

Bản Bach-Gesellschaft không ghi tốc độ, sắc thái hay dấu luyến: những điều ấy do người chơi quyết định.

Nghe trước khi tập

Bài có trong nhiều album về cuốn sổ tay của Anna Magdalena và nhiều tuyển tập cho người học, trên harpsichord lẫn piano. Nghe ít nhất hai bản khác nhau về nhạc cụ hoặc tốc độ. Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

1. Tiếng kèn túi. Tay trái nhỏ hơn giai điệu bao nhiêu? Bạn nghe nó như một nền rung đều hay như những cú gõ?
2. Hai tay chung giai điệu. Ở ô 3–4, hai tay có khít nhau như một giọng không?
3. Tiếng vọng. Những chỗ lặp lại (ô 2, ô 5–8, lần nhắc lại cả đoạn) được chơi to hơn, nhỏ hơn hay y hệt?
4. Đổi nền ở đoạn B. Khi bè trầm chuyển lên La rồi sang Mi, bạn có nghe nhạc như "sang nhà khác" không?
5. Kết. Sau đoạn B, người chơi có quay về đoạn A không, và dừng ở đâu?

Cùng cuốn sổ tay còn có Aria Sol trưởng, chính là chủ đề của Goldberg Variations: nếu muốn nghe tiếp, xem hướng dẫn nghe Biến tấu Goldberg.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm	Sự kiện
…	Đoạn A (ô 1–8): tay trái đập quãng tám Rê như tiếng kèn túi; giai điệu chạy xuống từ La cao, vang hai lần; ô 3–4 hai tay chung một giai điệu; ô 8 kết ở Rê
…	Đoạn A nhắc lại: lần này to hơn, nhỏ hơn, hay y hệt?
…	Đoạn B mở đầu (ô 9–12): bè trầm chuyển lên La; hình Đô♯ – Rê – Mi lặp lại, rồi những bước nhảy La – Mi
…	Bè trầm Mi (ô 13–18): nền chuyển sang Mi; tay phải nhảy qua lại giữa hai bè, có Rê♯; ô 17 là một chuỗi móc kép quanh nốt Mi
…	Kết đoạn B (ô 19–20): hình Đô♯ – Rê – Mi vang ở trên rồi vọng lại thấp hơn một quãng tám; kết ở La trưởng
…	Đoạn B nhắc lại (ô 9–20)
…	Đoạn A trở lại (da capo): thường không nhắc lại; bài dừng ở dấu ngân

Cấu trúc

‖: A :‖ô 1–8 · Rê trưởng · bè trầm Rê

‖: Bô 9–12 · La trưởng · bè trầm La

âm nền Miô 13–18 · Rê♯

kết :‖ô 19–20 · La trưởng

A da capoô 1–8 · dừng ở dấu ngân

Musette Rê trưởng, BWV Anh. 126: hai đoạn có nhắc lại, rồi đoạn A trở lại (da capo); độ dài các ô theo số ô nhịp. Đoạn B kết ở La trưởng (giọng át), nên đoạn A trở lại để bài kết ở Rê trưởng.

Đoạn	Ô nhịp	Giọng và bè trầm	Nội dung	Điều cần chú ý
A	1–8, nhắc lại	Rê trưởng; quãng tám Rê (ô 1–2, 5–6)	Hình "La cao chạy xuống Rê" vang hai lần; ô 3–4 hai tay chung một giai điệu, cách quãng tám; ô 5–8 lặp lại ô 1–4	Ô 8 kết ở Rê với dấu ngân: điểm kết của cả bài
B, phần 1	9–12	Sang La trưởng; quãng tám La	Hình Đô♯ – Rê – Mi lặp lại; nhảy La – Mi (ô 10–11); ô 12 chạy xuống	Tay trái dời lên La: một lần đổi thế tay
B, phần 2	13–18	Quãng tám Mi: âm nền át của La trưởng	Tay phải chơi hai bè: Mi – Rê♯ – Mi thấp – Rê (nối sang ô sau); ô 17 móc kép quanh Mi	Rê♯ rồi Rê♮ trong cùng ô 13 và 15; Sol♯ ở ô 14, 16, 18
B, kết	19–20	Kết ở La trưởng	Hình Đô♯ – Rê – Mi ở trên (ô 19) rồi thấp hơn một quãng tám (ô 20), hai tay cùng giai điệu	Một tiếng vọng viết sẵn
A, da capo	1–8	Rê trưởng	Chơi lại đoạn A, thường không nhắc lại	Dừng ở dấu ngân của ô 8

Đoạn B kết ở La trưởng, giọng át của Rê trưởng, nên bài chưa thể dừng ở đó: chơi lại đoạn A từ đầu và kết ở dấu ngân của ô 8. Bản nhạc của bạn có thể ghi "D.C." (Da capo, "từ đầu") hoặc "D.C. al Fine", hoặc chỉ có dấu ngân; cách chơi như nhau (xem Ký hiệu biểu diễn). Âm nền Mi ở ô 13–18 là một âm nền át: nhạc "đứng chờ" trên át âm, và tai mong được về chủ âm La.

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), qua bản dàn trang công cộng của Mutopia Project; bản ấy không có dấu luyến hay sắc thái, số ngón là gợi ý của trang này. Hết ô 8 thì nhắc lại từ đầu.

Musette Rê trưởng, đoạn A (ô 1–8)

Tay trái: ngón 5 trên Rê2, ngón 1 trên Rê3, bàn tay giữ nguyên độ mở quãng tám. Ở ô 3–4, hai tay soi gương: tay phải 3-4-5-4-3, tay trái 3-2-1-2-3, cùng một hình nốt. Tay phải nhảy hai lần: từ Rê5 xuống Fa♯4 (ô 2 sang ô 3) và từ Rê4 vọt lên La5 (ô 4 sang ô 5).

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó	Vì sao khó	Cách tập
Bè trầm quãng tám (ô 1–2, 5–6, 9–18)	Đập quãng tám liên tục dễ làm cứng cổ tay, mỏi, to và nặng, hoặc lệch nhịp	Bài tập 1. Bàn tay mở sẵn quãng tám, xoay nhẹ cẳng tay từ ngón 5 sang ngón 1 thay vì nhấc cả tay; tập riêng tay trái với máy đếm nhịp đến khi đều và nhẹ
Móc kép trên móc đơn (ô 1–2, 5–6)	Mỗi nốt móc đơn của tay trái ứng với hai nốt móc kép của tay phải; nhóm móc kép hay bị chạy vội	Đếm "một – và – hai – và" theo tay trái; tập chậm hai tay, kiểm tra nốt móc kép thứ nhất và thứ ba rơi cùng lúc với tay trái
Đổi thế tay phải (ô 2 → 3, ô 4 → 5)	Từ Rê5 xuống Fa♯4 (quãng sáu), rồi từ Rê4 vọt lên La5 (quãng mười hai)	Bài tập 2. Nhìn trước nốt đích; dời cả bàn tay như một khối; tập riêng "nốt cuối ô này – nốt đầu ô sau" nhiều lần, giữ đúng nhịp
Hai tay chung giai điệu (ô 3–4, 7–8, 20)	Hai tay phải khít tuyệt đối; tay trái vừa đập quãng tám xong phải chuyển sang giai điệu	Tập hai tay thật chậm, nghe cho thành một giọng; dùng ngón soi gương như ghi ở trên
Hai bè trong tay phải (ô 13–16)	Mi5 – Rê♯5 – Mi4 – Rê5: nhảy quãng bảy, có dấu nối sang ô sau	Bài tập 3. Nghe bè trên đi xuống từng nửa cung Mi – Rê♯ – Rê – Đô♯, nốt Mi4 nhẹ như tiếng chuông; đếm qua dấu nối
Dấu hóa ở đoạn B	Rê♯ rồi Rê♮ ngay trong cùng một ô (ô 13, 15); Sol♯ ở ô 14, 16, 18	Khoanh bằng bút chì; đọc to tên nốt ô 13–18 trước khi chơi
Móc kép đều ở ô 17	Mi – Rê♯ – Đô♯ – Rê♯ hai lần liền; dễ nhanh dần hoặc lệch	Ngón gợi ý 3-2-1-2; tập chậm với máy đếm nhịp, rồi tăng dần

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Bè trầm quãng tám

Bè trầm quãng tám (soạn cho trang này)

Tập tay trái riêng trước: bàn tay mở sẵn quãng tám, xoay nhẹ cẳng tay từ ngón 5 sang ngón 1, như lắc một cái chuông nhỏ. Nốt thấp hơi rõ hơn, nốt cao nhẹ. Khi tay trái đã đều, thêm tay phải: ô 1–4 chỉ có nốt dài để bạn nghe tay trái; ô 5–7 mỗi nốt móc đơn của tay trái ứng với hai nốt móc kép của tay phải.

2. Gọi và vọng

Gọi và vọng (soạn cho trang này)

Mỗi hình nốt vang ở trên (f) rồi được nhắc lại thấp hơn một quãng tám (p), như tiếng vọng: đúng điều xảy ra ở ô 19–20 của bài. Nhả nốt đen cuối ô sớm một chút để có thời gian dời tay; mắt nhìn trước nốt đích. Tiếng vọng nhỏ hơn nhưng không chậm hơn.

3. Hai bè trong một tay

Hai bè trong một tay (soạn cho trang này)

Ngón cái giữ chỗ trên Mi4 như một cái trục; các ngón trên đi xuống Mi – Rê♯ – Mi – Rê – Đô♯ – Si. Đừng nhấc cả bàn tay mỗi lần: để cổ tay xoay nhẹ quanh ngón cái. Bè trên là giai điệu, nốt Mi4 nhẹ hơn. Khi đã quen, chơi ô 13–16 của bài với cùng cảm giác ấy.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần	Việc chính	Máy đếm nhịp
1	Nghe 2 bản thu; đánh dấu các đoạn và chỗ bè trầm đổi nốt (Rê → La → Mi); bài tập 1, tay trái riêng trước. Đoạn A từng tay	♩ = 60–72
2	Đoạn A hai tay; bài tập 2. Đoạn B từng tay; khoanh Rê♯, Rê♮, Sol♯	♩ = 72–84
3	Đoạn B hai tay; bài tập 3; nối đoạn B sang đoạn A (da capo)	♩ = 84–96
4	Sắc thái tiếng vọng, phát âm nhẹ; thu âm và nghe lại; chơi cho một người nghe	♩ = 96–108

• Tay trái đều, nhỏ hơn tay phải, không mỏi sau trọn bài
• Các nhóm móc kép đều, không vội
• Ô 3–4, 7–8 và 20: hai tay khít như một
• Chơi trọn A – A – B – B – A và dừng đúng ở dấu ngân

Diễn tấu

Tốc độ và tính chất

Khoảng ♩ = 92–108. Musette là nhạc đồng quê, vui nhưng không vội: từng nốt móc kép phải rõ. Giữ nhịp thật đều, như tiếng ống bễ bơm hơi; chỉ chậm lại một chút trước dấu ngân cuối bài.

Bè trầm: nền, không phải tiếng gõ

Tay trái nhỏ hơn tay phải ít nhất một bậc sắc thái. Nốt thấp (ngón 5) hơi rõ hơn để giữ nhịp, nốt cao (ngón 1) nhẹ. Chơi hơi tách, nảy nhẹ khỏi phím. Ngón cái là ngón dễ "gõ" nhất: để nó rơi từ sát phím, đừng đánh từ trên cao.

Phát âm nhẹ

Một điểm xuất phát: nốt La cao đầu ô 1 hơi tách, bốn móc kép đi xuống liền và nhẹ dần; móc đơn ở ô 3–4 hơi tách, cả hai tay giống nhau. Ở đoạn B, các bước nhảy (ô 10–11, 13–16) tách, các nhóm đi bậc liền. Xem thêm phần phát âm theo phong cách trong Tạo tiếng đàn.

Tiếng vọng

Một ý lặp lại có thể chơi như tiếng vọng: lần sau nhỏ hơn, như từ xa vọng lại. Trên harpsichord hai bàn phím, người chơi có thể đổi sang bàn phím kia; trên piano, bạn đổi lực tay và màu tiếng. Bản nhạc không ghi gì, nên đây chỉ là một gợi ý:

Chỗ	Gợi ý
Đoạn A	Ô 1 f, ô 2 p (vọng); ô 3–4 mf; ô 5–8 như ô 1–4
Đoạn A nhắc lại	Cả đoạn nhỏ hơn một bậc
Đoạn B	Ô 9–12 mf; ô 13–14 f, ô 15–16 p (vọng); ô 17–18 lớn dần; ô 19 mf, ô 20 p
Da capo	Như lần đầu, không nhắc lại

Tiếng vọng nhỏ hơn nhưng không chậm hơn và không mờ hơn: từng nốt vẫn rõ. Khi tay phải nhỏ đi, đừng để tay trái to lên.

Da capo và dấu ngân

Lần đầu và lần nhắc lại, đi tiếp qua ô 8 mà không dừng; dấu ngân chỉ có hiệu lực ở lần chơi cuối. Ở đó, ngân nốt Rê lâu hơn chừng gấp đôi, rồi nhấc cả hai tay cùng lúc.

Bàn đạp và nốt hoa mỹ

Không dùng bàn đạp: tay trái đã tự tạo độ vang, bàn đạp chỉ làm nhòe. Bản gốc không có nốt hoa mỹ; chơi đúng như viết là hoàn toàn hợp phong cách.

Lỗi thường gặp

• Tay trái to bằng hoặc to hơn tay phải; ngón cái "gõ" nốt cao.
• Cả cánh tay nhảy lên xuống theo từng nốt quãng tám: mau mỏi và mất đều.
• Nhóm móc kép chạy vội, nhất là ở ô 1–2 và ô 17.
• Chậm lại trước bước nhảy của tay phải (ô 2 → 3, ô 4 → 5).
• Ô 3–4 hai tay lệch nhau một chút, nghe như tiếng dội.
• Quên Rê♮ sau Rê♯ trong cùng ô 13 và 15, hoặc mang Rê♯ sang ô 18.
• Dừng ở ô 20, giọng La trưởng, thay vì quay về đoạn A.

Học tiếp

• Cùng cuốn sổ tay: Minuet Sol trưởng và Minuet Sol thứ, cùng cấp độ, viết hai bè.
• Âm nền ở quy mô lớn hơn: Bach: Prelude Đô trưởng, BWV 846, kết bằng âm nền át rồi âm nền chủ.
• Cùng cấp, khác phong cách: Mozart: Minuet Fa trưởng, K. 2 và Burgmüller: La candeur.
• Để nghe: Gavotte II "ou la Musette" trong English Suite số 3 của Bach. Danh sách theo cấp: Tác phẩm theo cấp độ.

• Cùng chặng 2: các bài của chặng 2.
• Chặng 3: các bài của chặng 3.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. "Musette" ban đầu là tên của gì?

   • Một loại kèn túi nhỏ của Pháp, bơm hơi bằng ống bễ
   • Một điệu nhảy nhanh của Ý
   • Một kiểu harpsichord nhỏ

2. Ở đoạn B, bè trầm quãng tám đổi nốt thế nào?

   • Từ La (ô 9–12) sang Mi (ô 13–18)
   • Giữ Rê suốt cả bài
   • Từ Mi sang La

3. Vì sao sau đoạn B phải chơi lại đoạn A?

   • Đoạn B kết ở La trưởng; đoạn A trở lại để bài kết ở Rê trưởng, tại dấu ngân của ô 8
   • Vì đoạn B quá ngắn
   • Không cần: bài kết ở ô 20

4. Cách tập bè trầm quãng tám nào đúng?

   • Bàn tay mở sẵn quãng tám, xoay nhẹ cẳng tay giữa ngón 5 và ngón 1, tay trái nhỏ hơn giai điệu
   • Nhấc cả cánh tay cho mỗi nốt để nốt nào cũng rõ
   • Chơi thật to để giữ nhịp cho tay phải

Nguồn

• Neue Bach-Ausgabe, tập V/4 (Bärenreiter, 1957, biên tập Georg von Dadelsen): hai cuốn sổ tay của Anna Magdalena Bach.
• Ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project (người nhập: Allen Garvin): nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
• "Notebook for Anna Magdalena Bach", Wikipedia: danh sách các bài trong cuốn sổ và tình trạng ghi tên tác giả.
• Encyclopaedia Britannica, mục "musette", và The Concise Oxford Dictionary of Music, mục "musette" (qua Encyclopedia.com): nhạc cụ và kiểu bản nhạc mang tên ấy.
• Bản nhạc: IMSLP (tìm "Musette in D major, BWV Anh.126"). Xem thêm tài liệu tham khảo.