Tác phẩm
Schubert: Impromptu Sol♭ trưởng, Op. 90 số 3 (D. 899)
Một giai điệu dài như ca khúc hát chậm rãi trên dòng hợp âm rải chảy không ngừng, và cả hai nằm trong cùng tay phải: Impromptu Sol♭ trưởng là phép thử lớn của kỹ năng hát và đệm trong một bàn tay. Trang này hướng dẫn tập từng lớp âm thanh, bè trầm, bàn đạp và những câu nhạc rất dài; câu chuyện tác phẩm và so sánh bản thu nằm ở hướng dẫn nghe.
Sol♭ trưởng · 4/2 Andante ≈ Grade 8 trở lên 86 ô nhịp
Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
| Mục | Thông tin |
|---|---|
| Nhà soạn nhạc | Franz Schubert (1797–1828) |
| Tác phẩm | Impromptu số 3, Sol♭ trưởng, Andante, trong Bốn Impromptu Op. 90, D. 899 |
| Sáng tác / xuất bản | Năm 1827. Bài số 1 và 2 in cuối năm 1827 (Tobias Haslinger, Vienna); bài số 3 và 4 đến năm 1857 mới được in, do Carl Haslinger, con trai Tobias, và bài số 3 khi ấy bị dịch sang Sol trưởng |
| Giọng · nhịp · tốc độ | Sol♭ trưởng (sáu dấu giáng) · 4/2 (bốn phách nốt trắng mỗi ô) · Andante; 86 ô nhịp, khoảng 5–7 phút |
| Hình thức | Ba phần có coda: A (ô 1–24) – B (ô 25–54, gồm đường về ở ô 53–54) – A' (ô 55–74) – coda (ô 75–86); số ô theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888 |
| Độ khó | Sau Grade 8: ABRSM đưa bài vào danh sách tác phẩm của bằng ARSM; Henle xếp mức 6 (trung bình) trên thang 1–9 |
| Kỹ năng chính | Giai điệu nốt dài (ngón 4–5) trên dòng móc đơn chùm sáu (ngón 1–2–3) trong cùng tay phải; dòng đệm đều và nhẹ; bè trầm có đường nét; láy rền ở âm vực trầm; bàn đạp nối theo hòa âm; câu nhạc rất dài; đọc sáu dấu giáng và dấu giáng kép |
| Bản nhạc | IMSLP (tìm "4 Impromptus, D.899"); bản Urtext ở giọng gốc: G. Henle Verlag (có ấn bản riêng của bài số 3, HN 488), Wiener Urtext, Bärenreiter; bản miễn phí của Mutopia theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888. Tránh các bản in ở Sol trưởng |
Vì sao nên học bài này
Phần tiêu đề “Vì sao nên học bài này”- Hát và đệm trong một bàn tay, ở mức cao nhất. Ở Grieg: Arietta hay Schumann: Träumerei, bạn đã tập hát và đệm trong một bàn tay qua một bài ngắn; ở đây, suốt 86 ô nhịp 4/2, tay phải vừa hát giai điệu vừa rải hợp âm. Mọi điều bạn đã học về cân bằng trong một tay (xem Tạo tiếng đàn) đều được dùng đến.
- Âm thanh là tất cả. Không có nốt nhanh để khoe, chỉ có màu tiếng: một giọng hát, một cây đàn hạc, một bè trầm. Bài này dạy bạn lắng nghe chính mình.
- Bàn đạp trong kết cấu dày. Hòa âm đổi liên tục dưới những nốt giai điệu ngân dài; bạn học bàn đạp nối, nửa bàn đạp và giữ nốt bằng ngón tay trong lúc đổi (xem Bàn đạp).
- Câu nhạc rất dài. Một câu tám ô ở nhịp 4/2 kéo dài khoảng nửa phút. Giữ một ý nhạc qua khoảng thời gian ấy là kỹ năng của người biểu diễn trưởng thành.
- Sáu dấu giáng thành quen tay. Sau bài này, Sol♭ trưởng và Mi♭ thứ sẽ là những giọng bạn thấy dễ chịu, không còn đáng sợ.
Bối cảnh
Phần tiêu đề “Bối cảnh”Năm 1827, năm trọn vẹn cuối cùng của đời mình, Schubert viết hai tập, mỗi tập bốn bản: D. 899 và D. 935. Cái tên Impromptu (ngẫu hứng) có lẽ do nhà xuất bản Tobias Haslinger đặt cho tập đầu: chính ông ghi tên này lên bản thảo bài số 1. Haslinger in bài số 1 và 2 ngay cuối năm 1827; bài số 3 và 4 phải chờ đến năm 1857, gần ba mươi năm sau khi Schubert mất, mới được con trai ông, Carl Haslinger, in ra. Toàn bộ câu chuyện có trong hướng dẫn nghe; dưới đây chỉ là những điều ảnh hưởng trực tiếp đến việc tập.
Sol♭ hay Sol?
Phần tiêu đề “Sol♭ hay Sol?”Lần in năm 1857 dịch bài lên Sol trưởng cho dễ chơi hơn (chuyện này kể ở hướng dẫn nghe); Henle nhận xét việc dịch giọng làm phai màu riêng của bài. Một dấu thăng dễ đọc hơn sáu dấu giáng, nhưng không vì thế mà dễ chơi hơn. Ở Sol♭ trưởng, năm trong bảy nốt của gam là phím đen; chỉ Đô♭ (chính là phím Si) và Fa là phím trắng. Phím đen cao và hẹp, nằm vừa dưới đầu các ngón dài: bàn tay đặt sâu vào trong phím, vững, dễ nối legato và dễ dồn trọng lượng sang ngón 4–5 để hát. Nếu bản nhạc trong tay bạn ở Sol trưởng, đó là bản theo lần in 1857; hãy đổi sang bản Urtext ở giọng gốc. Xem thêm Hóa biểu và Dịch giọng.
Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.
Thế tay phải của ô 1: dòng đệm Si♭3 – Rê♭4 – Sol♭4 nằm dưới nốt giai điệu Si♭4, tất cả là phím đen, gọn trong một quãng tám.
Nhịp 4/2
Phần tiêu đề “Nhịp 4/2”Schubert ghi nhịp 4/2: mỗi ô bốn phách nốt trắng. Ở tốc độ Andante, một ô dài khoảng bốn giây. Dòng đệm là những nhóm sáu móc đơn trên mỗi phách nốt trắng (móc đơn chùm sáu), chảy gần như không dừng từ đầu đến cuối. Hãy đếm và cảm theo nốt trắng; đếm theo nốt đen sẽ làm câu nhạc vỡ thành từng mẩu.
Nghe trước khi tập
Phần tiêu đề “Nghe trước khi tập”Đọc hướng dẫn nghe trước: ở đó có sơ đồ, các câu hỏi và so sánh bản thu của Radu Lupu, Alfred Brendel và Krystian Zimerman. Lần này hãy nghe bằng tai của người sắp tập:
- Ba lớp, ba mức to. Giai điệu, dòng chùm sáu, bè trầm: lớp nào to nhất, lớp nào nhỏ nhất? Dòng đệm có lúc nào to bằng giai điệu không?
- Mạch đập. Vỗ tay theo nốt trắng, bốn cái mỗi ô. Nghệ sĩ giữ mạch đều, hay co giãn ở cuối câu?
- Bàn đạp. Có chỗ nào tiếng nhòe khi hòa âm đổi? Nốt giai điệu dài có bị cắt khi bàn đạp đổi không?
- Đoạn giữa. Ô 25 bắt đầu f: nghệ sĩ làm nó kịch tính đến đâu, và trở về pp nhanh thế nào?
- Tiếng rền ở bè trầm. Bạn có nghe thấy láy rền ở ô 19 và ô 53 không? Nó rõ từng nốt, hay chỉ như một vệt âm thanh?
Theo dõi khi nghe
Phần tiêu đề “Theo dõi khi nghe”Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.
| Thời điểm | Sự kiện |
|---|---|
| … | Câu 1 (ô 1–4): pp; nốt Si♭ ngân dài rồi hai nốt Si♭ nhắc lại nhẹ; dòng chùm sáu chảy ngay từ nốt đầu; câu dừng trên hợp âm Rê♭ trưởng (kết nửa) |
| … | Câu 2 (ô 5–8): bắt đầu như câu 1, lần này khép về Sol♭ trưởng |
| … | Câu dài (ô 9–16): giai điệu vươn cao hơn (tới Fa♭5 ở ô 12), hòa âm đổi màu; ô 13 lùi về pp |
| … | Câu dài nói lại (ô 17–24): cùng giai điệu trên bè trầm khác; tiếng láy rền đầu tiên ở bè trầm (ô 19); khép về Sol♭ ở ô 24 |
| … | Đoạn giữa mở ra (ô 25–28): Mi♭ thứ, f; nốt giai điệu có dấu nhấn; bè trầm đi lên bằng những chùm ba nhỏ |
| … | Sáng tối xen kẽ (ô 29–40): f, p, pp, cả ppp (ô 35); láy rền ở ô 29; hai cú nhấn fz (ô 36, 38) |
| … | Những tiếng thở dài (ô 41–48): nốt nhấn rơi xuống một bậc (Sol♭–Fa, Mi♭–Rê); láy rền ở ô 46 |
| … | Mi♭ trưởng và đường về (ô 49–54): giai điệu dừng lại trên Mi♭ (ô 51–53); bè trầm đi xuống tới láy rền rất trầm trên Sol♭1 (ô 53), rồi dấu ngân (ô 54) |
| … | Chủ đề trở lại (ô 55–74): như lần đầu nhưng rút gọn; câu cuối nói hai lần, lần hai bắt đầu fp (ô 71) |
| … | Coda (ô 75–86): hòa âm rẽ rất xa và lên tới ffz (ô 80), rồi về Sol♭; nhịp điệu của ô đầu tiên vang lần cuối (ô 84–85); ppp, dấu ngân |
Cấu trúc
Phần tiêu đề “Cấu trúc”Số ô nhịp, sắc thái và vị trí các láy rền dưới đây theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888 (bản Mutopia), giữ nhịp 4/2 như Schubert viết. Nếu bản của bạn đánh số khác, hãy dựa vào nội dung trong bảng.
| Đoạn | Ô nhịp | Nội dung | Điều cần chú ý |
|---|---|---|---|
| A · chủ đề | 1–8 | Câu 1 (ô 1–4) dừng trên hợp âm Rê♭ trưởng (kết nửa); câu 2 (ô 5–8) về Sol♭; pp | Hai câu là một hơi dài tám ô; ô 4 có một crescendo nhỏ rồi diminuendo |
| A · câu dài | 9–16 | Giai điệu vươn cao (Fa♭5 ở ô 12), hòa âm đổi màu; pp ở ô 13 | Đỉnh câu ở ô 10–12; ô 13 lùi lại, nhỏ hơn hẳn |
| A · câu dài nói lại | 17–24 | Cùng giai điệu, khác vài chi tiết; bè trầm mới, có láy rền đầu tiên (Rê♭2, ô 19); kết Sol♭ ở ô 24 | Đừng chơi y hệt ô 9–16: bè trầm xuống sâu hơn, hòa âm tối hơn (Mi♭♭ ở ô 21) |
| B | 25–40 | Mi♭ thứ, f; nốt giai điệu có dấu nhấn; bè trầm đi lên bằng chùm ba; sắc thái đổi liên tục từ f tới ppp, có fz; láy rền ở ô 29 | Tương phản rõ nhưng tiếng không gắt; dòng chùm sáu vẫn đều khi sắc thái đổi |
| B | 41–52 | Hình "thở dài": nốt nhấn rơi xuống một bậc (ô 41, 45); láy rền ở ô 46; ô 49–52 sáng lên Mi♭ trưởng, rồi giai điệu đứng yên trên nốt Mi♭ (ô 51–53) | Nốt nhấn là trọng lượng, không phải cú đánh |
| Đường về | 53–54 | Bè trầm xuống tới láy rền trên Sol♭1 (ô 53); dấu ngân ở ô 54 | Láy rền pp và đều; im lặng thật sự trước khi chủ đề trở lại |
| A' | 55–74 | Chủ đề nguyên vẹn (ô 55–62), phần tiếp theo rút gọn; câu cuối nói hai lần (ô 67–70 và 71–74), lần hai fp | Như một kỷ niệm: nhẹ hơn nhưng không chậm hơn |
| Coda | 75–86 | Hòa âm rẽ rất xa (ô 78–80; bản Breitkopf tạm đổi hóa biểu và viết bằng dấu thăng), lên tới ffz ở ô 80, rồi về Sol♭; nhịp điệu của ô 1 vang lần cuối (ô 84–85); ppp, dấu ngân | Chỗ rẽ hòa âm là cao trào cuối cùng; sau đó mọi thứ lắng xuống |
Cả bài chỉ có một chất liệu: giai điệu ca khúc trên dòng chùm sáu. Đoạn giữa không đổi kết cấu mà đổi giọng, sắc thái và vai trò của bè trầm (xem Át phụ và chuyển giọng). Vì thế học thuộc bài này nghĩa là nhớ hòa âm và đường bè trầm, không phải nhớ từng nốt của dòng đệm.
Bốn ô đầu trong bản nhạc
Phần tiêu đề “Bốn ô đầu trong bản nhạc”Đoạn trích chép theo bản Mutopia của Ph. Raynaud (dựa trên ấn bản Breitkopf & Härtel 1888, phạm vi công cộng) và đã được đối chiếu từng nốt. Không ghi số ngón: xem bài tập 1 để chọn ngón.
Đọc theo ba lớp. Giai điệu (thân nốt hướng lên): một nốt Si♭4 ngân dài, rồi hai nốt Si♭ có chấm dưới dấu luyến (portato), như hai lời nhắc khẽ. Dòng chùm sáu (thân nốt hướng xuống): nhóm nào rơi đúng lúc giai điệu đánh xuống thì bắt đầu bằng dấu lặng, vì ngón tay đang bận; ở ô 3, dưới bốn nốt đen của giai điệu, nó đổi thành chùm ba. Bè trầm: những quãng rộng ngân dài, và ở ô 4 một hợp âm rải. Câu dừng trên hợp âm Rê♭ trưởng. Ở giai điệu, nốt La♮ cuối ô 4 dẫn lên Si♭ ở ô 5.
Chỗ khó và cách tập
Phần tiêu đề “Chỗ khó và cách tập”| Chỗ khó | Vì sao khó | Cách tập |
|---|---|---|
| Giai điệu và dòng chùm sáu trong cùng tay phải (suốt bài) | Ngón 4–5 yếu phải hát; ngón 1–2–3 khỏe phải thì thầm; hai lớp dễ to bằng nhau | Tách lớp: giai điệu riêng (đúng ngón, hát theo); dòng đệm riêng ở pp; giai điệu kèm dòng đệm bấm câm; rồi ghép. Nghiêng trọng lượng về phía ngón út, các ngón trong chỉ lướt phím. Bài tập 1 |
| Dòng chùm sáu đều, không có phách mạnh (suốt bài) | Nhiều nhóm bắt đầu bằng dấu lặng nên nốt thứ hai dễ bị nhấn; ngón cái nặng | Chơi riêng dòng đệm, sát phím, pp, đếm "lặng – hai – ba – bốn – năm – sáu". Tập vài lượt theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài) rồi trở về đều. Thu âm và nghe: có nốt nào nhô lên không? |
| Nốt giai điệu dài (ô 1–2 và suốt bài) | Ở tốc độ này, một nốt tròn ngân hơn hai giây; tiếng tắt dần, nốt sau dễ vào quá to hoặc dòng đệm lấn lên | Đánh nốt dài với trọng lượng đủ sâu; trong lúc nó ngân, cho dòng đệm nhỏ hơn phần còn lại của nó; nốt giai điệu tiếp theo vào đúng độ to của đuôi nốt trước. Bài tập 2 |
| Giai điệu đi xuống vào vùng của dòng đệm (ô 3, ô 57) | Bốn nốt đen Sol♭ – Fa – Mi♭ – Rê♭ đi xuống sát những chùm ba của dòng đệm; tai khó phân biệt | Tô màu các nốt giai điệu trên bản nhạc; chơi chúng có trọng lượng, các nốt chùm ba chỉ chạm. Tập riêng ô này thật chậm |
| Bè trầm và tay trái (ô 25–52) | Quãng tám, hợp âm rộng, những chùm ba đi lên dẫn vào nốt trầm mới; tay trái dễ nặng hoặc nhòe | Tập bè trầm như một giai điệu thứ hai: hát nó, rồi chơi riêng với bàn đạp; chùm ba nhẹ và hướng về nốt đích. Đổi bàn đạp ở nốt đích, không đổi ở chùm ba |
| Láy rền ở âm vực trầm (ô 19, 29, 46, 53, 65, 75, 79) | Dây trầm dài và vang mạnh; láy rền dễ thành tiếng ầm hoặc không đều; tay trái ít khi luyện láy rền | Bài tập 3: từ móc kép đếm được đến láy rền tự do, pp, ngón sát phím; bàn đạp nông. Nốt kết chơi nhẹ, liền vào nốt sau. Xem Nốt hoa mỹ |
| Bàn đạp (suốt bài) | Hòa âm đổi mỗi nửa ô, có khi mỗi phách, trong khi nốt giai điệu còn ngân | Bàn đạp nối: đánh rồi mới đổi. Ngón tay giữ nốt giai điệu trong lúc đổi; khi không giữ được, dùng nửa bàn đạp. Bài tập 2 |
| Đọc nhạc (nhất là ô 21, 35–36, 53–54, 75, 79–80) | Sáu dấu giáng, thêm dấu giáng kép (Mi♭♭, La♭♭, Si♭♭) và một đoạn viết bằng dấu thăng | Phân tích hòa âm trước khi tập; viết tên nốt ở chỗ có dấu giáng kép; nhớ rằng Đô♭ là phím Si, Fa♭ là phím Mi. Xem Dấu hóa |
| Câu nhạc rất dài (suốt bài) | Mạch nốt trắng chậm; dễ đếm theo nốt đen và chia câu thành từng mẩu | Đếm bốn nốt trắng mỗi ô; đánh dấu chỗ lấy hơi sau mỗi 4 hoặc 8 ô; hát giai điệu thành tiếng trong khi chỉ chơi dòng đệm |
| Bàn tay nhỏ | Khoảng cách giữa ngón cái (dòng đệm) và ngón út (giai điệu) thường tới một quãng tám | Cổ tay mềm, xoay nhẹ theo hình rải; không gồng để với. Khi tay trái đang giữ một nốt dài, có thể mượn nó đánh vài nốt thấp nhất của dòng đệm; hỏi giáo viên trước khi đổi |
Bài tập chuẩn bị
Phần tiêu đề “Bài tập chuẩn bị”Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng ở chính giọng Sol♭ trưởng và nhịp 4/2, phần lớn với móc đơn chùm sáu (bài láy rền dùng móc kép), để tay và mắt quen trước khi mở bản nhạc thật.
1. Ba ngón trong, hai ngón ngoài
Phần tiêu đề “1. Ba ngón trong, hai ngón ngoài”- Giai điệu riêng: Rê♭5 – Đô♭5 – Si♭4 với ngón 5 – 4 – 3, legato, mp; hát theo. Ba nốt này là một kết nhỏ: nốt Đô♭ (nốt bảy của hợp âm Rê♭ bảy) đi xuống Si♭.
- Dòng đệm riêng, pp, ngón 1–2–3 như ghi. Dấu lặng đầu nhóm là chỗ giai điệu đánh xuống: đừng nhấn nốt ngay sau nó.
- Ghép lại: giai điệu đánh xuống rồi giữ; dòng đệm chạy bên dưới như không có. Thêm tay trái và bàn đạp, đổi ở mỗi chữ Ped.
2. Giữ nốt giai điệu khi đổi bàn đạp
Phần tiêu đề “2. Giữ nốt giai điệu khi đổi bàn đạp”- Ô 1: ngón 5 giữ Rê♭5 suốt ô. Giữa ô, hòa âm đổi từ Sol♭ trưởng sang Si♭ thứ: đổi bàn đạp, nhưng ngón 5 không rời phím, nên nốt Rê♭ vẫn ngân qua chỗ đổi.
- Từ ô 1 sang ô 2, giai điệu đi Rê♭ – Đô♭ bằng cùng ngón 5: ngón không nối được thì bàn đạp nối. Đánh Đô♭ trước, rồi mới nhả và đạp lại.
- Lắng nghe nốt giai điệu dài: khi bàn đạp đổi, nó không được tắt hay "nấc".
3. Láy rền ở âm vực trầm
Phần tiêu đề “3. Láy rền ở âm vực trầm”- Ô 1: láy rền được viết thành móc kép đều, pp, ngón 3–2 sát phím; hai nốt Đô♭–Rê♭ cuối là nốt kết, rồi xuống Sol♭1.
- Tăng tốc dần qua nhiều ngày. Khi móc kép đã đều ở tốc độ nhanh, chuyển sang ô 2: láy rền tự do, vẫn đều và nhỏ, với nốt kết là hai nốt hoa mỹ nhỏ.
- Tập không bàn đạp; khi đã sạch, thêm bàn đạp thật nông ở nốt Sol♭ kết thúc.
Kế hoạch tập
Phần tiêu đề “Kế hoạch tập”Kế hoạch 10 tuần, mỗi ngày 40–60 phút. Tốc độ cuối gợi ý: nốt trắng ≈ 52–60. Máy đếm nhịp đặt theo nốt trắng.
| Tuần | Việc chính | Máy đếm nhịp (nốt trắng) |
|---|---|---|
| 1 | Nghe và đọc hướng dẫn nghe; đánh dấu A, B, A', coda, các câu và chỗ láy rền lên bản nhạc; tô màu giai điệu. Bài tập 1. Ô 1–8 tay phải: giai điệu riêng, dòng đệm riêng | 36–40 |
| 2 | Ô 1–24 tay phải hai lớp; tay trái và bàn đạp ô 1–24. Bài tập 2 | 36–40 |
| 3 | Hai tay đoạn A (ô 1–24); láy rền ở ô 19 (bài tập 3) | 40–44 |
| 4 | Đoạn B, ô 25–40: đọc kỹ dấu hóa; bè trầm và chùm ba; sắc thái từ f tới ppp | 36–40 |
| 5 | Đoạn B, ô 41–54: hình thở dài, Mi♭ trưởng, láy rền ở ô 53 và dấu ngân | 36–40 |
| 6 | A' (ô 55–74) và coda (ô 75–86): đoạn đổi hóa biểu, nhịp điệu ô 1 trở lại ở cuối | 40–44 |
| 7 | Cả bài chậm, không dừng; thu âm, nghe riêng từng lớp | 44–48 |
| 8 | Cân bằng và bàn đạp: mỗi ngày một đoạn chỉ nghe bàn đạp; câu dài tám ô một hơi | 48–52 |
| 9 | Tốc độ cuối; hình dạng cả bài và các đỉnh sắc thái; sức bền để giữ pp suốt năm, sáu phút | 52–60 |
| 10 | Thuộc lòng (xem Học thuộc và biểu diễn); chơi cho người khác nghe | Tốc độ bạn chọn |
- Giai điệu luôn nổi trên dòng chùm sáu, kể cả khi ngón 3 hoặc 4 hát
- Dòng chùm sáu đều, không có nốt nhô lên sau dấu lặng
- Nốt giai điệu dài không tắt hay nấc khi bàn đạp đổi
- Láy rền ở bè trầm nhỏ và đều
- Đoạn giữa có tương phản rõ mà tiếng không gắt
- Cả bài giữ mạch nốt trắng, mỗi câu dài một hơi
Diễn tấu
Phần tiêu đề “Diễn tấu”Tốc độ và mạch
Phần tiêu đề “Tốc độ và mạch”Andante ở đây là bước đi, không phải đứng yên. Hãy cảm bốn phách nốt trắng mỗi ô. Tốc độ gợi ý ở trên (nốt trắng ≈ 52–60) cho cả bài dài khoảng sáu phút. Chậm hơn nữa, những câu tám ô không còn liền hơi; nhanh hơn, dòng chùm sáu nghe như một bài tập ngón.
Ba lớp âm thanh
Phần tiêu đề “Ba lớp âm thanh”Henle mô tả bài này là một giấc mơ huyền bí ở pianissimo, và bản Breitkopf mở đầu bằng pp. Thứ bậc giữa các lớp quan trọng hơn độ to tuyệt đối:
- Giai điệu: cantabile, tròn, không bao giờ gắt, kể cả ở đoạn giữa.
- Dòng chùm sáu: lớp nhỏ nhất, như hơi thở của cả bài; đều nhưng không đơn điệu, hơi dâng lên theo câu nhạc.
- Bè trầm: sâu và nhẹ; ở đoạn giữa nó trở thành một giọng hát thứ hai.
Một mốc khi mới tập: giai điệu mp, bè trầm p, dòng chùm sáu pp. Ở đoạn giữa, cả ba lớp cùng lớn lên, nhưng thứ bậc không đổi.
Bàn đạp
Phần tiêu đề “Bàn đạp”- Đổi theo hòa âm, thường ở mỗi nửa ô, có khi mỗi phách, luôn theo kiểu bàn đạp nối.
- Nốt giai điệu dài: ngón tay giữ phím trong lúc đổi (bài tập 2). Khi bè trầm cần ngân qua nhiều hòa âm phía trên, thử nửa bàn đạp: nhả nông và nhanh, dây trầm vẫn còn rung.
- Chùm ba của bè trầm ở đoạn giữa: đổi ở nốt đích, không đổi giữa chùm ba.
- Láy rền trầm: đạp nông, kẻo tiếng rền thành tiếng ầm.
- Una corda có thể giúp ở những chỗ ppp (ô 35, ô 84), nhưng đừng dựa vào nó suốt bài.
Đoạn giữa
Phần tiêu đề “Đoạn giữa”f ở ô 25 là chiều sâu, không phải độ cứng: trọng lượng từ vai và lưng, tiếng tròn. Dấu nhấn trên nốt dài là trọng lượng, còn hai cú fz ở ô 36 và 38 bất ngờ nhưng ngắn. Dòng chùm sáu vẫn đều qua mọi thay đổi sắc thái: nó là nền, không phải nhân vật.
Láy rền
Phần tiêu đề “Láy rền”Bản Breitkopf viết sẵn nốt kết cho phần lớn các láy rền (hai nốt hoa mỹ nhỏ ngay trước nốt sau). Điều quan trọng là láy rền nhỏ, đều, và tan vào nốt sau như tiếng sấm xa. Xem Nốt hoa mỹ.
Rubato
Phần tiêu đề “Rubato”Dòng chùm sáu là chiếc đồng hồ của bài: nó co giãn rất ít. Giai điệu thở ở cuối câu, nán một chút ở đỉnh rồi bắt kịp. Hai dấu ngân, ở ô 54 và ở ô cuối, là hai chỗ dừng hẳn duy nhất; hãy để chúng thật sự yên lặng.
Ấn bản
Phần tiêu đề “Ấn bản”Dùng bản Urtext ở Sol♭ trưởng: Henle có ấn bản riêng cho bài này (HN 488), bên cạnh các tập Impromptu trọn bộ; Wiener Urtext và Bärenreiter cũng là lựa chọn tốt. Bản Breitkopf & Härtel 1888 (bản Mutopia, miễn phí) hữu ích để đối chiếu nốt. Nếu gặp bản ở Sol trưởng, đó là di sản của lần in 1857.
Lỗi thường gặp
Phần tiêu đề “Lỗi thường gặp”- Dòng chùm sáu to bằng giai điệu; cả bài thành một khối âm thanh xám.
- Nốt ngay sau dấu lặng ở mỗi nhóm bị nhấn, nghe như tiếng nấc.
- Đếm theo nốt đen, tốc độ quá chậm, câu nhạc đứt thành từng mẩu.
- Nốt giai điệu dài bị nhả khi đổi bàn đạp.
- Bàn đạp đổi muộn ở đoạn giữa; bè trầm và chùm ba thành tiếng ầm.
- Láy rền ở bè trầm to và cục mịch.
- Đoạn giữa đánh f bằng cánh tay cứng; tiếng gắt.
- Dùng bản in Sol trưởng, hoặc bản có ô nhịp chia đôi theo lần in 1857.
Học tiếp
Phần tiêu đề “Học tiếp”- Cùng kỹ năng, ở chương chậm của sonata: Beethoven: Sonata Ánh trăng: chương 1 cũng đặt giai điệu và chùm ba trong cùng tay phải.
- Giai điệu nằm giữa dòng đệm: Liszt: Liebestraum.
- Schubert tiếp theo: Impromptu La♭ trưởng D. 935 số 2 (dễ tiếp cận hơn một chút) và Impromptu Mi♭ trưởng D. 899 số 2 (dòng chùm ba nhanh của tay phải).
- Một tác phẩm lớn hơn: Chopin: Ballade số 1.
- Nghe thêm: hướng dẫn nghe Impromptu, Ngũ tấu Con cá hồi. Nếu thấy bài còn quá sức, quay lại Mendelssohn: Thuyền ca Venice. Thứ tự gợi ý: Tác phẩm theo cấp độ và chặng 7 của Lộ trình.
- Cùng chặng 7: các bài của chặng 7.
- Nghe kèm: Schubert: Impromptu Sol♭ trưởng, D. 899 số 3.
Kiểm tra nhanh
Phần tiêu đề “Kiểm tra nhanh”Kiểm tra nhanh 4 câu
Lần in đầu tiên của bài này (năm 1857) khác bản Schubert viết ở điểm nào?
- Bài bị dịch sang Sol trưởng và các ô nhịp dài bị chia đôi
- Bài được thêm một đoạn giữa mới
- Bài in ở Sol♭ trưởng nhưng bỏ phần coda
Nhịp 4/2 của bài nên được cảm thế nào?
- Bốn phách nốt trắng mỗi ô; mỗi phách chứa một nhóm sáu móc đơn của dòng đệm
- Bốn phách nốt đen như nhịp 4/4
- Tám phách nốt đen, đếm từng phách
Trong tay phải, các ngón nào thường hát giai điệu?
- Các ngón ngoài, chủ yếu 4 và 5; ngón 1–2–3 chơi dòng chùm sáu
- Ngón cái, vì nó khỏe nhất
- Ngón 2 và 3
Nên tập láy rền ở âm vực trầm (như ô 19 hay ô 53) thế nào?
- Viết ra thành móc kép đều, chơi chậm, nhỏ, sát phím, rồi tăng dần thành láy rền tự do
- Đánh thật mạnh cho nghe rõ
- Giữ bàn đạp sâu để che chỗ không đều
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- G. Henle Verlag, Impromptu G flat major op. 90 no. 3 D 899, HN 488: mức độ khó 6; mô tả bài là "a mysterious reverie in pianissimo"; nhận xét rằng các bản dịch sang Sol trưởng làm phai màu sắc của tác phẩm.
- PTNA Piano Encyclopedia, mục D 899 và lời tựa Henle HN 4 (Impromptus and Moments musicaux): năm sáng tác, cái tên Impromptu trên bản thảo, lần in năm 1857 ở Sol trưởng với ô nhịp chia đôi.
- Mutopia Project (mutopiaproject.org), Impromptu in Ges-dur, D. 899 số 3 (Ph. Raynaud, phạm vi công cộng, theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888): nguồn của đoạn trích ô 1–4, số ô nhịp, sắc thái và vị trí các láy rền nêu trên trang này.
- Bản nhạc: IMSLP (tìm "4 Impromptus, D.899"). Xem thêm hướng dẫn nghe và tài liệu tham khảo.
Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT