Tác phẩm

Petzold: Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115

Bài thứ hai của cặp minuet nổi tiếng trong cuốn sổ tay năm 1725 của Anna Magdalena Bach, đi liền sau Minuet Sol trưởng. Cùng nhịp 3/4, cùng 32 ô nhịp, cùng độ khó, nhưng giọng thứ đổi hẳn màu: bè trầm đi xuống từng bậc, nốt Fa♯ kéo về Sol, và bạn phải tự quyết định cách "nói" từng câu trên cây đàn piano, không phải cây harpsichord mà Petzold viết cho.

Sol thứ · 3/4 Minuet ≈ Grade 2 Hai đoạn, có nhắc lại

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Christian Petzold (1677–1733), nghệ sĩ organ của nhà thờ Sophienkirche ở Dresden. Suốt nhiều thập kỷ, bài này bị gán cho J. S. Bach
Tác phẩm	Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115; đi thành cặp với Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114
Sáng tác / xuất bản	Cùng Minuet Sol trưởng hợp thành một chương trong một tổ khúc cho harpsichord (Suite de Clavecin) của Petzold. Anna Magdalena Bach chép hai bài vào cuốn sổ tay năm 1725 của bà (bài số 4 và 5). In trong ấn bản toàn tập Bach-Gesellschaft (1894)
Giọng · nhịp · tốc độ	Sol thứ · 3/4 · không ghi tốc độ; nhịp vừa phải của điệu minuet
Hình thức	Hai đoạn (binary), mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều có dấu nhắc lại; tổng cộng 32 ô. Đoạn A kết ở Si♭ trưởng, đoạn B về lại Sol thứ
Độ khó	ABRSM xếp bài ở Grade 2 (đề cương 2027–2028); Trinity cũng ở Grade 2 (danh sách từ 2023)
Kỹ năng chính	Màu giọng thứ; đọc Fa♯, Mi♮, Si♮ ngoài hóa biểu; hai bè độc lập; phát âm tách và liền; láy ngắn ở chỗ kết; nhảy quãng tám ở cả hai tay
Bản nhạc	IMSLP (tìm "Minuet in G minor, BWV Anh.115"); bản Urtext của cuốn sổ tay 1725 (Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach), ví dụ của Bärenreiter (theo Neue Bach-Ausgabe)

Bài sẽ hiện trong kế hoạch tập hôm nay ở trang Piano.

Vì sao nên học bài này

Bài giọng thứ "thật" đầu tiên. Giọng thứ không chỉ là "buồn": nó có những nốt riêng (Fa♯, Mi♮) và một đường đi hòa âm riêng. Bài này cho bạn nghe và chạm tay vào cả hai.
Cảm âm Fa♯. Hóa biểu chỉ có Si♭ và Mi♭, nhưng gần như mỗi lần nhạc dừng trên hợp âm Rê hay kết ở Sol thứ đều có Fa♯, cảm âm nằm dưới chủ âm nửa cung. Đọc nhanh và nghe ra nốt này là nền cho mọi bài giọng thứ về sau (xem Gam thứ).
Bè trầm biết hát. Bốn ô đầu, tay trái đi xuống Sol – Fa – Mi♭ – Rê, ba nốt đầu là nốt trắng chấm dôi: bốn bậc từ chủ âm xuống át âm. Giữ đủ trường độ, bạn sẽ nghe hai tay như hai giọng hát.
Phát âm do bạn quyết định. Bản gốc không có một dấu luyến nào. Đây là chỗ tốt để học cách mang sự rõ ràng của harpsichord sang piano hiện đại.

Bối cảnh

Bài này là người anh em giọng thứ của Minuet Sol trưởng: cùng nằm trong sổ tay năm 1725 của Anna Magdalena Bach (bài số 5, ngay sau Minuet Sol trưởng), và cùng được xác định là của Christian Petzold chứ không phải của Bach; câu chuyện đầy đủ và cách đọc ký hiệu BWV Anh. có ở trang Minuet Sol trưởng.

Trong tổ khúc cho harpsichord của Petzold, nơi chúng được tìm thấy, hai minuet hợp thành một chương, bên cạnh các chương prelude, allemande, courante, sarabande, bourrée, gigue và passepied (kèm trio), và được chơi theo thứ tự: Sol trưởng, Sol thứ, rồi Sol trưởng lần nữa (da capo). Minuet thứ hai, cùng chủ âm nhưng khác màu, giữ vai trò tương phản mà về sau người ta gọi là trio (xem Minuet và Trio).

Petzold viết cho harpsichord: dây được gảy, to nhỏ không đổi theo lực ngón, nên câu nhạc được "nói" bằng phát âm và nhịp điệu. Piano hiện đại dễ to nhỏ, nhưng cũng dễ làm mọi thứ dính và nặng (xem Lịch sử cây đàn piano và thời Baroque).

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất hai bản: một bản trên harpsichord hoặc clavichord (ví dụ Igor Kipnis, hay Mahan Esfahani trên clavichord), và một bản trên piano. Nếu được, nghe trọn cặp theo thứ tự trưởng – thứ – trưởng. Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

Màu thứ. Chỗ nào nhạc tối nhất, chỗ nào sáng lên? (Gợi ý: cuối đoạn A sáng hẳn.)
Bè trầm. Bạn có nghe ra tay trái đi xuống Sol – Fa – Mi♭ – Rê ở bốn ô đầu không?
Phát âm. Nốt đen được tách đến mức nào? Chuỗi móc đơn liền hay hơi tách?
Nốt hoa mỹ. Có láy ở chỗ dừng cuối câu 1 không? Lần nhắc lại có thêm trang trí không?
Tốc độ. So với Minuet Sol trưởng trong cùng bản thu, bài này nhanh hơn, chậm hơn hay bằng?

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm	Sự kiện
…	Đoạn A, câu 1 (ô 1–8): giai điệu đi xuống từ Si♭ cao rồi nhảy xuống Rê; tay trái đi xuống Sol – Fa – Mi♭ – Rê; câu dừng lơ lửng trên hợp âm Rê (kết nửa)
…	Câu 2 (ô 9–16): mở đầu như câu 1, rồi rẽ sang Si♭ trưởng; màu sáng lên và kết trọn ở Si♭ trưởng
…	Đoạn A nhắc lại (ô 1–16): lần hai có khác lần đầu không: nhỏ hơn, thêm nốt trang trí, hay đổi phát âm?
…	Đoạn B, câu 3 (ô 17–24): giai điệu leo lên Si♭ cao, dừng ở Fa trưởng (ô 20), rồi chuỗi móc đơn đi lên ở ô 21 đưa về Si♭ trưởng
…	Câu 4 (ô 25–32): màu tối trở lại; nốt nhảy zíc zắc (ô 27), dừng trên hợp âm Rê (ô 28); gam đi lên có Mi♮ và Fa♯ (ô 29) dẫn về kết ở Sol thứ
…	Đoạn B nhắc lại (ô 17–32): ở ô cuối, người chơi chậm lại nhiều hay ít?
…	Minuet Sol trưởng trở lại (nếu bản thu chơi trọn cặp): màu sáng quay về

Cấu trúc

‖: A, câu 1ô 1–8 · Sol thứ · kết nửa trên Rê

câu 2 :‖ô 9–16 · kết ở Si♭ trưởng

‖: B, câu 3ô 17–24 · Fa trưởng, Si♭ trưởng

câu 4 :‖ô 25–32 · Đô thứ → Sol thứ

Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115: hai đoạn, mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều nhắc lại. Khi chơi trọn cặp: Minuet Sol trưởng, Minuet Sol thứ, rồi Minuet Sol trưởng lần nữa (da capo).

Đoạn	Ô nhịp	Giọng và kết	Nội dung	Điều cần chú ý
A, câu 1	1–8	Sol thứ; kết nửa ở ô 8 (dừng trên hợp âm Rê)	Giai điệu và bè trầm cùng đi xuống; tay trái Sol – Fa – Mi♭ (nốt trắng chấm dôi) – Rê	Fa♯ đầu tiên ở tay trái ô 7; ô 4 và 8 tay phải giữ, tay trái chạy
A, câu 2	9–16	Sang Si♭ trưởng, giọng trưởng song song; kết trọn ở ô 16	Ô 9–12 như ô 1–4 (tay trái ô 12 có Si♮); ô 13–16: hợp âm Sol – Đô – Fa – Si♭ theo vòng quãng năm	Ô 16 sáng, đừng chơi tối như đầu bài
B, câu 3	17–24	Dừng ở Fa trưởng (ô 20), rồi về Si♭ trưởng (ô 24)	Mi♮ cuối ô 17 dẫn sang Fa trưởng; ô 18 hai tay đi ngược chiều; ô 21 móc đơn đi lên từ Fa	Đoạn sáng nhất; Si♭ cao trở lại ở ô 19
B, câu 4	25–32	Qua Đô thứ, dừng trên hợp âm Rê (ô 28), kết trọn ở Sol thứ (ô 32)	Ô 27 nhảy zíc zắc; ô 29 gam Sol thứ giai điệu đi lên Rê – Mi♮ – Fa♯ – Sol – La – Si♭; láy ngắn ở ô 31	Dày đặc dấu hóa: Si♮ (ô 25), Fa♯ (ô 27, 28, 29, 31), Mi♮ (ô 28, 29)

Lần đầu đọc bản nhạc, hãy khoanh bằng bút chì mọi Fa♯, Mi♮ và Si♮: chúng chính là bản đồ chuyển giọng của bài. Xem thêm Hình thức nhỏ, Kết và câu nhạc và Át phụ và chuyển giọng.

Câu 1 trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), qua bản dàn trang công cộng của Mutopia Project; dấu láy trên ở ô 8 theo bản ấy, số ngón là gợi ý của trang này. Câu 2 (ô 9–16) mở đầu giống hệt rồi rẽ sang Si♭ trưởng; hết ô 16 thì nhắc lại từ đầu.

Minuet Sol thứ, câu 1 (ô 1–8)

Tay phải mở đầu bằng ngón 5 trên Si♭ cao, nốt nằm ngay trên dòng kẻ phụ thứ nhất. Ở ô 3, sau nốt Sol cao, cả bàn tay rơi xuống một quãng tám để ngón 1 bắt đầu chuỗi Sol – La – Si♭ – Đô. Ô 5 dời tay lên (ngón 1 trên Si♭), ô 7 dời lại xuống, để láy ở ô 8 dùng ngón 2–3. Tay trái dùng ngón 2-3-4 cho ba nốt dài đi xuống, giữ thật liền; ô 4 và 8 nhảy từ Rê3 lên Rê4 bằng ngón 5 rồi ngón 1: cổ tay mềm, mắt nhìn trước nốt đích, không chậm lại.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó	Vì sao khó	Cách tập
Fa♯, Mi♮, Si♮ ngoài hóa biểu	Hóa biểu chỉ có Si♭ và Mi♭; tay đã quen phím trắng Fa và phím đen Mi♭	Bài tập 1. Khoanh mọi dấu hóa bất thường; trước khi chơi một đoạn, đọc to tên những nốt có dấu hóa
Mở đầu trên cao, rồi nhảy (ô 1–3, 9–11)	La5 và Si♭5 nằm ngoài khuông, đọc chậm; ô 2 nhảy La → Rê, ô 3 nhảy Sol cao → Sol thấp	Thuộc trước hai nốt vạch phụ; tập riêng ô 2–3: mắt nhìn trước nốt đích, dời cả bàn tay như một khối, không chậm lại
Một tay giữ, một tay chạy (ô 3–4, 8, 11–12)	Tay phải chạy móc đơn khi tay trái giữ nốt dài, rồi đổi vai	Bài tập 2. Đếm to "một – hai – ba"; kiểm tra nốt dài được giữ đủ giá trị
Nốt nhảy zíc zắc (ô 27)	Sol – Rê, Fa♯ – Đô, Sol – Si♭: nhảy qua lại bằng móc đơn	Nghe như hai bè: bè dưới Sol – Fa♯ – Sol, bè trên Rê – Đô – Si♭. Chơi từng bè riêng bằng nốt đen, rồi ghép
Gam đi lên ở ô 29	Gam thứ giai điệu: Mi♮ và Fa♯ cùng được nâng lên; phải luồn ngón cái	Ngón gợi ý: Rê 1, Mi 2, Fa♯ 3, luồn ngón cái sang Sol 1, La 2, Si♭ 3. Tập trước gam Sol thứ hòa âm ở Gam và ngón bấm (trang ấy chưa có ngón gam thứ giai điệu)
Láy trên (ô 8, 9, 15, 31) và láy dưới (ô 13, 22)	Nốt láy làm lệch nhịp hoặc to hơn nốt chính	Học bài không láy trước; thêm vào khi đã vững: đúng phách, nhanh, nhẹ (Bài tập 3)

Sáu nốt đi lên của ô 29 trên bàn phím: để ý hai phím đen Fa♯ và Si♭, còn Mi♮ là phím trắng.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Hai màu của Sol

Hai màu của Sol (soạn cho trang này)

Ô 1–4: cùng một thế tay năm ngón, chỉ đổi Si thành Si♭ ở cả hai tay là màu đổi từ trưởng sang thứ; chơi ô 3–4 nhỏ hơn và nghe sự khác nhau. Ô 5–7: Fa♯ là cảm âm, kéo lên Sol; hát "Fa♯ – Sol" trước khi chơi.

2. Một tay giữ, một tay chạy

Một tay giữ, một tay chạy (soạn cho trang này)

Ô 1: tay phải chạy, tay trái giữ. Ô 2: đổi vai, giống kiểu ô 4 của bài. Ô 3: tay phải chạy xuống tới Fa♯ trên nền Rê của tay trái, rồi về Sol ở ô 4. Nốt dài phải giữ đủ ba phách: đếm to, đừng nhấc tay sớm.

3. Liền, tách và láy ngắn

Liền, tách và láy ngắn (soạn cho trang này)

Ô 1–2: nốt đen tách nhẹ (dấu chấm ở đây nghĩa là nhấc ngón sớm, không bật), nhóm móc đơn trong dấu luyến chơi liền và nhẹ dần. Ô 3 là cách chơi viết ra của dấu láy trên ở ô 4: bắt đầu từ nốt trên Si♭, đúng vào phách, nhanh và nhẹ, rồi ngân nốt La. Ô 4 giống chỗ dừng ở ô 8 của bài.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày. Nếu bạn đã chơi được Minuet Sol trưởng, có thể rút còn 3 tuần.

Tuần	Việc chính	Máy đếm nhịp
1	Nghe 2 bản thu; đánh dấu bốn câu và khoanh mọi Fa♯, Mi♮, Si♮; viết số ngón. Bài tập 1. Đoạn A từng tay	♩ = 60–72
2	Đoạn A hai tay, từng nửa câu 4 ô rồi cả câu; bài tập 2. Đoạn B từng tay; tập riêng ô 27 và ô 29	♩ = 72–84
3	Đoạn B hai tay; ghép cả bài, có nhắc lại; ghi các quyết định phát âm bằng bút chì; bài tập 3	♩ = 84–96
4	Thêm dần láy, nhất là ở lần nhắc lại; thu âm và nghe lại; chơi trọn cặp Sol trưởng – Sol thứ – Sol trưởng	♩ = 96–108

Chơi trọn bài, có nhắc lại, không dừng
Mọi Fa♯, Mi♮, Si♮ đúng ngay lần đầu
Nốt trắng chấm dôi ở tay trái giữ đủ ba phách
Ô 8 nghe lơ lửng, ô 16 sáng lên, ô 32 khép lại ở Sol thứ

Diễn tấu

Tốc độ

Khoảng ♩ = 96–112. Giọng thứ không có nghĩa là chậm: đây vẫn là một điệu nhảy, và phách 1 vẫn là một bước chân. Nếu chơi trọn cặp, giữ cùng một nhịp cho cả hai bài để Minuet Sol trưởng trở lại thật liền mạch. Chỉ chậm lại một chút ở ô cuối.

Phát âm kiểu Baroque trên piano

Bản Bach-Gesellschaft không có dấu luyến hay dấu chấm nào. Nhiều ấn bản cho người học thêm vào theo ý người biên tập: hãy coi chúng là gợi ý, không phải lời của Petzold. Một điểm xuất phát (xem thêm phần phát âm theo phong cách trong Tạo tiếng đàn):

Hình nốt	Gợi ý	Ví dụ trong bài
Nốt đen	Hơi tách: nhấc ngón sớm hơn trọn giá trị một chút	Ô 1–2: Si♭ – La – Sol, La – Rê – Rê
Móc đơn đi liền bậc	Liền, nhẹ dần về cuối nhóm	Ô 3, 5–7, 21, 29
Bước nhảy	Tách, như một hơi thở nhỏ trước nốt nhảy tới	Ô 2 (La → Rê), ô 3 (Sol cao → Sol thấp)
Hai móc đơn đi bậc giữa hai nốt đen	Có thể luyến thành cặp, nốt sau nhẹ hơn	Ô 20 (Sol – La), ô 25–26 (Rê – Đô, Mi♭ – Rê)

Trên piano, ba điều giúp nhiều nhất: chơi bằng đầu ngón với ít trọng lượng cánh tay; không dùng bàn đạp; và tạo trọng âm bằng độ dài (nốt phách 1 đầy đặn, các nốt sau ngắn và nhẹ hơn) nhiều hơn là bằng lực.

Sắc thái

Bản gốc không ghi sắc thái; hãy để hòa âm dẫn đường. Đoạn A mf, sáng hơn ở ô 13–16 (Si♭ trưởng); đầu đoạn B tươi; ô 25–28 tối và nhỏ hơn; ô 29 lớn dần theo gam đi lên; ô 31–32 kết rõ ràng. Lần nhắc lại có thể là một tiếng vọng nhỏ hơn.

Nốt hoa mỹ

Bản Bach-Gesellschaft in láy trên (răng cưa ngắn, không gạch) ở ô 8, 9, 15 và 31, và láy dưới (có gạch dọc) ở ô 13 và 22. Theo cách đọc quen thuộc thời Bach, láy trên bắt đầu từ nốt trên, đúng phách: ở ô 8 là Si♭ – La – Si♭ – La rồi ngân La (bài tập 3). Ở ô 9, nốt Si♭ vừa vang ngay trước nốt La có láy, nên chỉ cần nối sang chứ không đánh lại. Láy dưới là chính – dưới – chính: Fa – Mi♭ – Fa ở ô 13. Chi tiết và cách tập: Nốt hoa mỹ.

Bàn đạp

Không dùng. Bàn đạp làm nhòe hai bè và xóa mất phát âm, thứ quan trọng nhất của bài.

Lỗi thường gặp

Quên Fa♯ (nhất là ở tay trái ô 7), hoặc đọc Mi♮ ở ô 29 thành Mi♭ theo hóa biểu.
Chơi chậm và nặng vì nghĩ "giọng thứ là buồn": điệu nhảy biến mất.
Nhấc nốt trắng chấm dôi ở tay trái trước khi hết ba phách.
Chậm lại trước các bước nhảy ở ô 2–3 và trước bước nhảy quãng tám của tay trái.
Láy chơi trước phách, chậm, hoặc to hơn nốt chính.
Ô 27 nhảy vội, các móc đơn không đều.

Học tiếp

Bài cặp đôi: Minuet Sol trưởng, rồi chơi cả cặp theo thứ tự trưởng – thứ – trưởng.
Cùng cuốn sổ tay 1725: Musette Rê trưởng, với bè trầm quãng tám và những lần đổi thế tay.
Giọng thứ ở chỗ khác: Mozart: Minuet Fa trưởng, K. 2 ghé qua Sol thứ ở đoạn giữa; Schumann: Album für die Jugend có Wilder Reiter ở La thứ.
Bước tiếp theo với Bach: Bach: Prelude nhỏ Đô trưởng, BWV 939, rồi Bach: Invention số 1. Danh sách theo cấp: Tác phẩm theo cấp độ.

Cùng chặng 2: các bài của chặng 2.
Chặng 3: các bài của chặng 3.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh 4 câu

Đoạn A (ô 1–16) kết ở giọng nào?
- Si♭ trưởng, giọng trưởng song song của Sol thứ
- Sol thứ
- Rê trưởng
Vì sao bài có Fa♯ dù hóa biểu chỉ có Si♭ và Mi♭?
- Fa♯ là cảm âm: bậc 7 được nâng lên nửa cung để kéo mạnh về chủ âm Sol
- Đó là lỗi chép tay được giữ lại
- Vì bài chuyển hẳn sang Sol trưởng
Nên chơi dấu láy trên ở nốt La của ô 8 thế nào?
- Bắt đầu từ nốt trên Si♭, đúng vào phách, nhanh và nhẹ, rồi ngân nốt La
- Bắt đầu từ La, trước phách
- Láy đều và to suốt ba phách
Theo tổ khúc của Petzold, cặp minuet được chơi theo thứ tự nào?
- Sol trưởng, Sol thứ, rồi Sol trưởng lần nữa
- Sol thứ trước, Sol trưởng sau
- Chỉ chọn một trong hai bài

Nguồn

Hans-Joachim Schulze, bài viết về cặp minuet và tổ khúc của Petzold, Bach-Jahrbuch 65 (1979), tr. 45–64 (bản số hóa): bằng chứng chính cho việc ghi tên Petzold.
Neue Bach-Ausgabe, tập V/4 (Bärenreiter, 1957, biên tập Georg von Dadelsen): hai cuốn sổ tay của Anna Magdalena Bach.
Ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project (người nhập: Allen Garvin): nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
"Minuets in G major and G minor", Wikipedia: lịch sử cuốn sổ, việc ghi tên Petzold, thứ tự chơi, các bản thu.
Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).

Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT