Trumpet

Trumpet có âm sắc sáng, mạnh và lộng lẫy: kim loại, vang, nổi lên trong dàn nhạc. Từ tiếng kèn trận thời xưa đến những đoạn cao trào trong giao hưởng, trumpet là nhạc cụ của sự hùng tráng — nhưng khi chơi nhỏ, nhất là khi dùng sordino (nút bịt), tiếng kèn cũng có thể nhẹ và tinh tế.

Trang này thuộc phần nghe

Opus tập trung vào piano; trang này giúp bạn nghe hiểu nhạc cụ này khi nó xuất hiện trong dàn nhạc, nhạc thính phòng hay concerto. Xem Nhạc cụ trong dàn nhạc.

Âm thanh và cấu tạo

Trumpet tạo âm bằng môi rung (như thổi "bờ" môi) vào miệng kèn, rồi dùng 3 van piston để đổi độ dài ống, từ đó đổi cao độ. Mỗi van hạ cao độ một lượng cố định (van 2: nửa cung, van 1: nguyên cung, van 3: quãng 3 thứ); phối hợp các van tạo ra mọi nốt chromatic.

Hai loại trumpet dùng nhiều nhất là trumpet Si♭ và trumpet Đô. Trumpet Si♭ là nhạc cụ dịch giọng: nốt viết Đô vang thành Si♭ — thấp hơn một cung so với nốt viết. Âm vực viết khoảng Fa♯3 đến Đô6. Đọc khóa Sol.

Trên phím đàn: nốt viết Đô4 của trumpet Si♭ vang thành Si♭3.

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Nghe các nốt được tô

Trumpet Đô không dịch giọng, vang đúng nốt viết. Trumpet piccolo nhỏ hơn, vang cao hơn trumpet thường khoảng một quãng tám (loại Si♭ cao vang cao hơn nốt viết một quãng 7 thứ); ngày nay nhiều người chơi dùng nó cho các bè trumpet cao vút thời Baroque như Concerto Brandenburg số 2 của Bach (nguyên bản viết cho trumpet tự nhiên không van), số khác dùng trumpet tự nhiên kiểu cổ.

Vai trò

• Dàn nhạc: thuộc bộ kèn đồng, nổi lên nhờ âm sắc sáng, mạnh; có những đoạn trumpet độc tấu, như Promenade mở đầu bản phối Pictures at an Exhibition của Ravel.
• Nhạc Baroque: trumpet tự nhiên (natural trumpet, không van) chơi các bè cao vút (clarino), như trong Monteverdi và Bach (Concerto Brandenburg số 2); ngày nay các bè này thường được chơi bằng trumpet piccolo hoặc trumpet tự nhiên kiểu cổ.
• Jazz: nhạc cụ solo của nhiều nghệ sĩ lớn (Louis Armstrong, Miles Davis, Dizzy Gillespie), có khi dùng sordino như harmon mute để đổi âm sắc.

Nên nghe

• Haydn, Concerto trumpet cung Mi♭ trưởng
• Hummel, Concerto trumpet cung Mi trưởng
• Bach, Concerto Brandenburg số 2 — nghe bè trumpet cao vút ở chương đầu và chương cuối (nay thường chơi bằng trumpet piccolo hoặc trumpet tự nhiên kiểu cổ)
• Mussorgsky (phối Ravel), Pictures at an Exhibition: "Promenade" mở đầu bằng trumpet độc tấu
• Tchaikovsky, 1812 Overture — bộ kèn đồng của tác phẩm có 2 trumpet cùng 2 cornet, 4 horn, 3 trombone và tuba
• Miles Davis, Kind of Blue (jazz, 1959): trumpet với harmon mute ở Blue in Green và Flamenco Sketches

Nghệ sĩ nên tìm

Maurice André (cổ điển), Wynton Marsalis (cổ điển và jazz), Louis Armstrong, Miles Davis (jazz).

Nếu muốn học

Cao độ của trumpet phụ thuộc chủ yếu vào môi và hơi (các van chỉ đổi độ dài ống), nên chơi hay đòi hỏi luyện môi và hơi lâu dài. Người mới thường theo bản năng dí kèn mạnh vào môi để lên nốt cao; áp lực ấy cản máu tới cơ môi và làm tiếng kém đi, nên hãy học với giáo viên để tránh thói quen đó. Sordino làm tiếng nhỏ lại, hữu ích khi tập ở nơi cần giữ yên tĩnh.

Xem thêm vị trí trumpet trong dàn nhạc giao hưởng.

Nguồn

• Bản nhạc: IMSLP. Xem tài liệu tham khảo.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).