Đọc thêm

Các nhà soạn nhạc nữ

Đọc thêm, ngoài lộ trình: không cần cho các chặng. Xem lộ trình piano

Lịch sử âm nhạc thường được kể qua những cái tên nam giới. Không phải vì phụ nữ không sáng tác, mà vì trong nhiều thế kỷ họ bị hạn chế học hành, xuất bản và biểu diễn công khai. Ngày nay, nhiều tác phẩm của họ đang được tái khám phá, ghi âm và đưa vào chương trình hòa nhạc. Trang này giới thiệu một số nhà soạn nhạc nữ.

Trước 1800

Hildegard von Bingen (1098–1179), Đức. Nữ tu dòng Biển Đức, người đứng đầu một cộng đoàn nữ tu; bà viết về tôn giáo, y học và tự nhiên, và soạn nhạc. Bà để lại khoảng 77 bài ca (sequence, antiphon, responsory, thánh ca) với lời do chính bà soạn, và một vở kịch nhạc. Nghe: O vis aeternitatis; Ordo Virtutum (vở kịch nhạc đạo đức).

Barbara Strozzi (1619–1677), Ý. Bà là nhà soạn nhạc có nhiều nhạc thanh nhạc thế tục được in nhất ở Venice thời bà: tám tập aria, madrigal, motet và cantata, in từ 1644 đến 1664. Nghe: Che si può fare; Lagrime mie.

Élisabeth Jacquet de La Guerre (1665–1729), Pháp. Thần đồng đàn harpsichord trong triều Louis XIV, một trong những người phụ nữ đầu tiên ở Pháp viết opera. Nghe: Pièces de clavecin (hai tập) cho harpsichord.

Thế kỷ 19

Fanny Mendelssohn Hensel (1805–1847), Đức. Chị của Felix Mendelssohn. Bà là nghệ sĩ piano và nhà soạn nhạc xuất sắc, nhưng gia đình cho rằng nghề nhạc sĩ chuyên nghiệp không phù hợp với một phụ nữ nên không cho bà theo. Sáu ca khúc của bà từng được xuất bản dưới tên Felix, trong hai tập Op. 8 và Op. 9 của ông. Nghe: Das Jahr (Một năm, 1841, chùm bản piano theo 12 tháng, thêm một khúc kết); Tứ tấu đàn dây cung Mi♭ trưởng.

Clara Schumann (1819–1896), Đức. Một trong những nghệ sĩ piano lừng danh nhất thế kỷ 19, vợ của Robert Schumann và bạn của Brahms. Bà vừa biểu diễn, vừa dạy, vừa sáng tác. Nghe: Concerto piano cung La thứ; Tam tấu piano cung Sol thứ.

Cécile Chaminade (1857–1944), Pháp. Ca khúc và tiểu phẩm piano của bà từng rất được ưa chuộng ở châu Âu và Mỹ. Nghe: Concertino cho sáo, Op. 107.

Amy Beach (1867–1944), Mỹ. Nhà soạn nhạc Mỹ tự học phần lớn; Giao hưởng Gaelic (1896) của bà được coi là giao hưởng lớn đầu tiên do một phụ nữ Mỹ sáng tác và xuất bản. Nghe: Giao hưởng Gaelic; Concerto piano.

Thế kỷ 20

Florence Price (1887–1953), Mỹ. Năm 1933, Dàn nhạc Giao hưởng Chicago trình diễn Giao hưởng số 1 của bà: lần đầu tiên một dàn nhạc lớn của Mỹ trình diễn giao hưởng của một nữ nhà soạn nhạc người Mỹ gốc Phi. Âm nhạc của bà kết hợp truyền thống Âu châu với spiritual và điệu nhảy của người Mỹ gốc Phi. Nghe: Giao hưởng số 1; Giao hưởng số 3.

Rebecca Clarke (1886–1979), Anh. Nghệ sĩ viola và nhà soạn nhạc; Sonata viola (1919) của bà hòa hạng nhất với tác phẩm của Ernest Bloch trong cuộc thi sáng tác do Elizabeth Sprague Coolidge tổ chức ở Berkshire; phiếu quyết định của bà Coolidge xếp Clarke thứ nhì. Nghe: Sonata viola (1919).

Lili Boulanger (1893–1918), Pháp. Năm 1913, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên giành Giải thưởng Rome (Prix de Rome) về sáng tác. Bà mất năm 24 tuổi. Chị gái Nadia Boulanger (1887–1979) trở thành một trong những người thầy âm nhạc có ảnh hưởng của thế kỷ 20, với học trò như Aaron Copland, Philip Glass, Astor Piazzolla. Nghe: Lili Boulanger D'un matin de printemps; Psaume 130.

Grażyna Bacewicz (1909–1969), Ba Lan. Nghệ sĩ violin và nhà soạn nhạc, viết nhiều cho violin và đàn dây. Nghe: Concerto cho dàn nhạc dây.

Sofia Gubaidulina (1931–2025), Nga, sống ở Đức từ năm 1992. Âm nhạc mang chiều sâu tâm linh; bà gắn bó đặc biệt với bayan (accordion nút bấm của Nga) và viết nhiều tác phẩm có phần bayan. Bà mất tháng 3 năm 2025 ở tuổi 93. Nghe: Offertorium (concerto violin); De profundis cho bayan.

Hôm nay

Kaija Saariaho (1952–2023), Phần Lan; Unsuk Chin (sinh 1961), Hàn Quốc; Caroline Shaw (sinh 1982), Mỹ, giải Pulitzer Âm nhạc 2013; Jessie Montgomery (sinh 1981), Mỹ; Anna Thorvaldsdottir (sinh 1977), Iceland; Gabriela Lena Frank, Mỹ, giải Pulitzer Âm nhạc 2026. Xem thêm ở Âm nhạc hôm nay.

Nhạc sĩ nữ Việt Nam

Ở Việt Nam, phụ nữ cũng đã ghi dấu ấn trong sáng tác — từ nhạc giao hưởng của thế kỷ 20 đến âm nhạc thể nghiệm hôm nay.

Nguyễn Thị Nhung (sinh 1936), Hà Nội. Bà được xem là nữ nhạc sĩ Việt Nam tiên phong trong việc sáng tác nhạc giao hưởng: bản thơ giao hưởng Nữ anh hùng miền Nam (1972). Vợ của nhạc sĩ Huy Du, bà còn là nhà lý luận âm nhạc và từng là Phó giám đốc Nhạc viện Hà Nội, đào tạo nhiều thế hệ sinh viên âm nhạc. Năm 2001, bà nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Dấu vân tay: âm hưởng dân ca Việt Nam kết hợp với chất liệu âm nhạc phương Tây trong các tác phẩm giao hưởng. Nghe: thơ giao hưởng Nữ anh hùng miền Nam (1972); thơ giao hưởng Khát vọng (1986).

Trần Kim Ngọc (sinh 1975), Hà Nội. Chị trở thành thành viên Hội Nữ nhạc sĩ Quốc tế ở tuổi 20, từng học 3 năm tại Đức, rồi tập trung vào âm nhạc đương đại và thể nghiệm; chị sáng lập Trung tâm Đom Đóm (2012) và Liên hoan Nhạc mới Hà Nội. Dấu vân tay: nghệ thuật xuyên ngành, như đặt video trình diễn Tuồng cạnh nhạc cụ cổ điển phương Tây. Nghe: Hồ Nguyệt Cô hoá cáo (cho ngũ tấu nhạc cụ cổ điển cùng bộ gõ, và video trình diễn Tuồng; công diễn ở Liên hoan Nhạc mới Hà Nội 2018).

Sa Huỳnh (sinh 1988), tên khai sinh Lương Sa Huỳnh. Con gái cố nhạc sĩ Triều Dâng, chị học Khoa Piano, Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh, được biết đến từ ca khúc Về ăn cơm (Bài hát Việt 2007), rồi viết nhiều ca khúc cho ca sĩ Tùng Dương. Dấu vân tay: các ca khúc trong album Human đi qua những chặng đường của đời người, những suy nghĩ về cuộc sống. Nghe: Về ăn cơm; Chiếc ô ngăn đôi; sáu ca khúc của chị trong album Human của Tùng Dương.

Nguồn

Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT