Nhạc cổ điển
Concerto và ritornello
Concerto là tác phẩm cho một (hoặc vài) nhạc cụ độc tấu cùng dàn nhạc. Khi nghe, hãy để ý cuộc đối đáp, có khi là tranh tài, giữa một người và số đông.
Concerto thời Baroque: hình thức ritornello
Phần tiêu đề “Concerto thời Baroque: hình thức ritornello”Concerto Baroque, như của Vivaldi, thường dùng hình thức ritornello (tiếng Ý: "lần quay lại nhỏ"):
- Ritornello do cả dàn nhạc (tutti) chơi, mở đầu và kết thúc chương, và quay lại nhiều lần ở giữa, thường ở các giọng khác nhau và có khi chỉ một đoạn ngắn.
- Xen giữa là các đoạn độc tấu (solo): nhạc cụ độc tấu chơi những đoạn khó, điêu luyện hơn.
Khác với rondo, nơi điệp khúc luôn trở lại ở chủ âm, ritornello quay lại ở giọng khác nhau và thường chỉ là một phần của đoạn gốc.
Ngoài ra còn concerto grosso: một nhóm nhỏ nhạc cụ độc tấu (concertino) đối đáp với cả dàn nhạc (ripieno), như các concerto Op. 6 của Corelli và Handel.
Đi qua một tác phẩm: Vivaldi Mùa xuân, chương 1 là một ví dụ rõ về ritornello, có hướng dẫn nghe chi tiết.
Concerto thời Cổ điển và Lãng mạn
Phần tiêu đề “Concerto thời Cổ điển và Lãng mạn”Concerto thời Cổ điển thường có 3 chương: nhanh – chậm – nhanh.
- Chương 1 kết hợp hình thức sonata với ý tưởng ritornello: thường có một phần trình bày của dàn nhạc trước, rồi một phần trình bày của nghệ sĩ độc tấu.
- Cadenza: gần cuối chương 1, dàn nhạc dừng lại trên một hợp âm, nghệ sĩ độc tấu chơi một mình một đoạn tự do, khoe kỹ thuật và tưởng tượng, rồi dàn nhạc vào lại để kết. Cadenza vốn được ứng tác; từ thời Mozart và Beethoven, nhà soạn nhạc ngày càng viết sẵn.
- Chương 2: chậm.
- Chương 3: nhanh, thường ở hình thức rondo.
Thời Lãng mạn, nhà soạn nhạc thay đổi dần khuôn mẫu: Mendelssohn bỏ phần trình bày riêng của dàn nhạc, cho violin vào gần như ngay lập tức, và nối các chương liền nhau; Rachmaninoff mở đầu Concerto số 2 bằng piano độc tấu.
Nghe thêm
Phần tiêu đề “Nghe thêm”| Tác phẩm | Điều cần nghe | Hướng dẫn |
|---|---|---|
| Vivaldi Bốn Mùa | Ritornello, âm nhạc miêu tả | Mùa xuân |
| Bach Brandenburg Concerto số 5, chương 1 | Harpsichord, vốn chỉ đệm, bỗng có một đoạn độc tấu dài như cadenza | |
| Mendelssohn Concerto violin | Cadenza đặt trước tái hiện; các chương nối liền | Hướng dẫn |
| Rachmaninoff Concerto piano số 2 | Mở đầu bằng loạt hợp âm piano ngân như tiếng chuông, dài 8 ô nhịp | Hướng dẫn |
| Rodrigo Concierto de Aranjuez, chương 2 | Guitar và kèn cor anglais đối đáp |
Kiểm tra nhanh 3 câu
Trong concerto Baroque, ritornello do ai chơi?
- Cả dàn nhạc
- Nhạc cụ độc tấu
- Chỉ harpsichord
Cadenza là gì?
- Đoạn độc tấu tự do khi dàn nhạc dừng lại
- Chương chậm của concerto
- Đoạn dàn nhạc chơi một mình
Concerto Cổ điển thường có bao nhiêu chương?
- 2
- 3
- 4
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- The Concise Oxford Dictionary of Music, qua Encyclopedia.com: concerto, concerto grosso, cadenza.
- Ritornello: MIT OpenCourseWare, 21M.011 (2024), Ritornello form (ritornello ở các giọng khác nhau, các lần giữa ngắn hơn); Humanities LibreTexts, Concertos in the Baroque Period (nghệ sĩ độc tấu chơi phần khó, điêu luyện); LCS Productions, Ritornello Form (bản lưu); Open Music Theory, Rondo (điệp khúc rondo luôn ở chủ âm).
- Concerto Cổ điển: Humanities LibreTexts, Concertos in the Classical Era; Carnegie Mellon, Double Exposition and Ritornello.
- Tác phẩm: Teoria, Vivaldi, La Primavera, chương 1; IMSLP, Corelli, Concerti grossi Op. 6 và Handel, Concerti grossi Op. 6; Bach Choir of Bethlehem, Brandenburg số 5; Cleveland Orchestra, Mendelssohn, Concerto violin và Indianapolis Symphony, Mendelssohn; LA Phil, Rachmaninoff, Concerto số 2; Reading Symphony, Concierto de Aranjuez.
- Xem tài liệu tham khảo.
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT